یوهان کریستوف بورگل - Johann Christoph Bürgel
یوهان کریستوف بورگل Johann Christoph Bürgel، اسلامشناس و ایرانشناسِ مشهور آلمانی-لهستانی است. تخصص او در زبان و ادبیات عربی، طب اسلامی در قرون میانه و شعر و ادب فارسی بروز یافته است. بورگل از خبرهترین حافظشناسان غربی است که آثار زیادی دربارۀ این شاعر نامی ایرانی تألیف کرده است. ترجمۀ سه مثنوی از نظامی گنجوی و نوشتن آثاری درباره مولوی و آثاری درباره داستاننویسی و ادبیات معاصر ایران در کارنامه او دیده میشود.
تولد و درگذشت
1931م. – «در قید حیات».
سوابق زندگی و تحصیل
یوهان کریستوف بورگل سال 1931م. در شهر گوتسبرگ[1] (Gottesberg) واقع در لهستانِ امروزی به دنیا آمد[2]. در دورۀ نوجوانی به کشورِ آلمان نقلِ مکان کرد (Gerber, 2003). پس از دورۀ دبیرستان وارد دانشگاه فرانکفورت (Goethe University Frankfurt) شد و متأثر از استادش به زبان و ادب فارسی به ویژه اشعار نظامی گنجوی علاقه پیدا کرد (ملکپور، 1399، ص. 75). بعد از مدتی در دوره دکتری دانشگاه گوتینگن (University of Göttingen) شرکت کرد و توانست با دفاع از رسالۀ خود با موضوع مکاتبات درباری عضدالدوله، مدرکِ این مقطع را هم به سال 1960م. دریافت کند. از سال 1970م. و در حدودِ چهل سالگی به کشور سوئیس رفت و استادی در رشته مطالعات اسلامیِ دانشگاه برنِ سوئیس (University of Bern) را آغاز کرد (گروه مؤلفان و مترجمان، 1382، صص. 410و411). این امر تا سال 1995م. هم به طول انجامید (ملکپور، 1399، ص. 75).
[1] - از توابع منطقه سلیزی (Silesia)، امروزه این ناحیه، بوگوشوو (Boguszów) نامیده میشود.
[2] - در اکثر منابع ملیت بورگل را آلمانی ذکر کردهاند و در معدودی سوئیسی. به نظر میآید علاوه بر آلمان، وی شهروندی سوئیس را هم داشته باشد.
سوابق اجرایی و پژوهشی
یوهان کریستوف بورگل در حوزههای مختلف ایرانشناسی و اسلامشناسی تحقیق و پژوهش داشته است. برای نمونه به هنر و پزشکی اسلامی و نیز زبان و شعر عربی پرداخته و در ارتباط با ایرانشناسی، ادبیات، شعر و داستان ایرانی بیشتر پیشینه تحقیقی او را در برمیگیرد.
بیشترین اهتمام بورگل به پژوهش درباره سه شاعر بزرگ ایرانی یعنی حافظ، نظامی گنجوی و مولوی اختصاص یافته و ترجمههایی از آثار آنان را عرضه کرده است. وی افزون بر ادبیات کلاسیک، به ادبیات معاصر فارسی هم نظر دارد (ملکپور، 1399، ص. 75). بورگل از اولین مترجمانی است که برخی از آثار نظامی گنجوی را به طور کامل ترجمه کرده است (رستمی، 1390، ص. 453). میتوان او را بهطور خاص حافظشناس نام نهاد چرا که بیش از شصت شعرِ حافظ را به آلمانی ترجمه کرده و بر آن توضیح و تفسیر دقیقی نوشته است که معانی عاشقانه و عرفانی اشعار حافظ را هم به خواننده غیرِ فارسیزبان میشناساند. به علاوه بورگل سه مثنوی نظامی گنجوی را هم ترجمه کرده و درباره مولوی هم آثاری عرضه کرده است (ایبنا، 1397).
این پژوهشگر آلمانی به زبانهای مختلفی مسلط است ازجمله فارسی، فرانسوی، عربی، ترکی و ایتالیایی (گروه مؤلفان و مترجمان، 1382، ص. 411). سفرهای او به کشورهای گوناگون در سراسر جهان هم از دیگر مواردیست که میتوان دربارۀ این محققِ توانا به آن اشاره کرد. بورگل به ایران و برخی از کشورهای آسیایی و آفریقایی مسافرت کرده است (رستمی، 1390، ص. 453). یکی از سفرهای او به ایران به سال 1995م./ 1374ش. برمیگردد که با چند تن از ایرانشناسان سوئیس و اتریش حدود یک هفته را در این کشور سپری کردند (ملکپور، 1399، ص. 75).
یوهان بورگل در مجامع علمی بسیاری سخنرانی کرده و مقاله ارائه داده است. نیز به واسطۀ کارها و تحقیقاتش توانسته جوایز و افتخاراتی کسب کند. برای نمونه در سال 1983م. و در آلمان برای ترجمههای اشعار عربی و فارسی جایزه فردریش روکرت (Friedrich-Rückert-Preis) را دریافت کرد. ده سال بعد هم در سوئیس جایزه مترجمی (Übersetzerpreis) به او اعطا شد (Gerber, 2003). ریاست مؤسسه اسلامشناسی دانشگاه برن (روحالامینی در بورگل، 1372) و عضویت در بخش هیئت امنایِ انجمن بینالمللی مطالعات پزشکی آسیایی (International Association for Study of Asian Medicine (board directors)) از حضورهای علمی وی به شمار میآید (prabook, n.d.).
آثار
یوهان بورگل بیش از پانزده کتاب و هشتاد مقاله به زبانهای آلمانی، فرانسوی و انگلیسی تألیف کرده است و از این لحاظ بسیار پرکار و پرتألیف به حساب میآید (روحالامینی در بورگل، 1372). در قسمت زیر به مهمترین آثار او اشاره شده است.
- - کتاب:
- مکاتبات درباری عضدالدوله و رابطه آن با دیگر منابع تاریخی آغاز عصر حکومت آل بویه [رساله دکتری].
- اشعاری از دیوان حافظ.
- نور و سماع: اشعاری از دیوان بزرگترین شاعر عرفانی فارسی زبان.
- سه پژوهش دربارۀ حافظ.
- خسرو و شیرین نظامی.
- داستاننویسانِ نوگرای جهان: ایران.
- - مقاله:
- طبِ علمی در فرهنگ قلمرو اسلامی.
- دردِ دل ملاقربان علی[ترجمه اثری از محمدعلی جمالزاده].
- جدل بین افلاطون و ارسطو در اسکندرنامه اثر نظامی شاعر پارسیگوی.
- دوقلوهای شرقی: اندیشههایی درباره گوته و حافظ.
- روشهای روان درمانی در اسلامِ سدههای میانه.
- ملاحظاتی دربارۀ رابطۀ منطق ارسطویی با شعر عربی-فارسی.
آثار به زبان های دیگر
- - Book:
- (Bürgel, J.C. (1965). Die Hofkorrespondenz 'Aḍud ad-Daulas und ihr Verhältnis zur anderen historischen Quellen der frühen Buyiden. O. Harrassowitz.)
- (-. (1972). Hafis Gedichte aus dem diwan. Ausgewählt und hrsg.)
- (-. (1974). Licht und Reigen: Gedichte aus dem Diwan des grössten mystischen Dichters persischer Zunge. Herbert Lang.)
- (-. (1975). Drei Hafis- Studien. Herbert Lang.)
- (-. (1980). Chosrou und Schirin, Nizami. Manesse Verlag.)
- (Behzad, F., Herrmann, G. & Bürgel, J.C. (Eds.). (1978). Moderne Erzähler der Welt: Iran. Horst Erdmann.)
- - Article:
- (-. (1967). Die wissenschaftliche Medizin im Kraftefeld der Islamischen. Bustan, 8(i), 9-19.)
- (-. (1969). Der Herzenserguss des Mollâ Qorbân `Ali. Bustan, 10(iv), 29-37.)
- (Bürgel, J. C. (1986). Der Wettstreit zwischen Plato und Aristoteles im Alexander-Epos des persischen Dichters Nizami. Die Welt Des Orients, 17, 95–109. http://www.jstor.org/stable/25683219.)
- (-. (1989). Der Östliche Zwilling Gedanken über Goethe und Hafis. Spektrum Iran, 2, 3-19. )
- (-. (1973). Psychosomatic methods of cures in the Islamic Middle Ages.In H.W. Mason, R.L. Nettler & J. Waardenburg, Humaniora Islamica (Vol. 1, pp. 157-172). De Gruyter Mouton.)
- (-. (1971). Remarques sur une relation entre la logique aristotélienne et la poésie arabo-persane. In some Eds., Actes de 5e congrès international d'Arabisants et d'Islamisants (pp. 131-143). Publications du Centre pour l'étude des problèmes du monde musulman contemporain.)
آثار منتشرشده به فارسی
چندین کتاب و مقاله از بورگل به فارسی ترجمه شده است که بخشی از آنها در قسمت ذیل معرفی میشوند.
- بورگل، ی. (1367ش.). سه رساله درباره حافظ (ترجمه ک. صفوی). نشر مرکز. (تاریخ انتشار اصل اثر: 1975م.).
- -. (1372ش.). «همای و همایون» داستان فارسی مربوط به قرون وسطی با مقدمه«دیدار آشنا در غربت» از محمود روحالامینی(ترجمه م. لبیبی). نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، 4(1)، 110-148. (تاریخ انتشار اصل اثر: 1987م.).
- -. (1383ش.). نور و سماع (ترجمه ی. بورگل). نشر هرمس: مرکز بین المللی گفتگوی تمدنها.
منابع
- ایبنا. (1397ش.). کریستوف بورگل ادامهدهنده راه گوته/ماجرای نامههای بورگل به جمالزاده چه بود؟. خبرگزاری کتاب ایران ایبنا. https://www.ibna.ir/news/271031/کریستوف-بورگل-ادامه-دهنده-راه-گوته-ماجرای-نامه-های-بورگل-به-جمالزاده.
- رستمی، م. (1390ش.). ایرانشناسان و ادبیات فارسی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- گروه مؤلفان و مترجمان. (1382ش.). فرهنگ خاورشناسان: زندگینامه و کتابشناسی ایرانشناسان و اسلامشناسان (ویرا. دوم، ج. 2). پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- ملکپور، ن. (1399ش.). دانشنامه ایرانشناسان: ایرانشناسان آلمان (ج. 1). بنیاد ایرانشناسی.
منابع به زبان های دیگر
- Gerber, T.S. (2003). Johann ChristophBürgel. Historisches Lexikon der Schweiz. https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044644/2003-04-10/.
- Bozorg 'Alavi, S.M. (1982). Moderne Erzähler der Welt--Iran (Modern Storytellers of the World--Iran)… (Trans. M.M.J. Fischer). Iranian Studies, 15(1–4), 238–241. https://doi.org/10.1017/S0021086200005582.
- (n.d.). Johann Christoph Burgel. https://prabook.com/web/johann_christoph.burgel/1038969.
سایر منابع پیشنهادی
- عابدی، ا. (1393ش.). گفتوگو با یوهان کریستوف بورگل. خبرگزاری رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/f9_interview_johann_christoph_burgel_iranian_studies/25331628.html.
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- Johann Christoph Bürgel. (2022, December 13). In Wikipedia. https://de.wikipedia.org/wiki/Johann_Christoph_Bürgel.
گردآورنده