چارلز ویلکینسون - Charles Kyrle Wilkinson
چارلز ویلکینسون Charles Kyrle Wilkinson کیوریتور هنر اسلامی و هنر شرق نزدیک باستان در موزۀ هنر متروپولیتن بود. او در موزههای دیگری چون بروکلین نیز بر روی مجموعه اشیاء متعلق به ایران و مصر کار کرد. ویلکینسون عملیات حفاری متعددی را با همکاری دانشگاهها، موزهها و مؤسسات آمریکایی در این دو کشور اجرا کرد و اشیاء ارزشمندی را در نتیجۀ این حفاریها به مجموعۀ موزهها افزود. انتشار کتب و مقالات متعدد در باب اشیاء و مجموعههای موزهای یکی از دلایل شهرت ویلکینسون است که در این میان میتوان به کتب نیشابور او اشاره کرد.
تولد و درگذشت
1897م.- 1986م.
سوابق زندگی و تحصیل
چارلز ویلکینسون، کیوریتور بازنشستۀ شرق نزدیک در موزۀ هنر متروپولیتن (Metropolitan Museum of Art) است. او در سال 1920م. به بخش گرافیک حفاریهای باستانشناختی مصر در موزه پیوست. در سال 1956م. کیوریتور بخش جدید هنر شرق نزدیک باستان شد که در 1959م. تحت نظر او با بخش هنر اسلامی ادغام شد. او در سال 1963م. بازنشسته شد. از سال 1970م. تا 1974م. در منصب کیوریتور هاگوپ کورکیان (Hagop Kevorkian) هنر و باستانشناسی خاورمیانه در موزۀ بروکلین (Brooklyn Museum) مجدداً مشغول به کار شد. چارلز از سال 1964م. تا 1969م. کمک استاد هنر اسلامی در دانشگاه کلمبیا (Colombia University) شد. او نویسندۀ کتاب نیشابور: تزیینات دیواری دورۀ صدر اسلام (Nishapur: Wall Decorations of the Early Islamic Period) است. ویلکینسون به دلیل حملۀ قلبی در سن هشتادوهشت سالگی درگذشت. (New York Times, 1986)
سوابق اجرایی و پژوهشی
چارلز ویلکینسون در موزۀ هنر متروپولیتن به فعالیتهای مختلفی پرداخت. او پیش از کار در خود موزه در عملیات حفاری مختلف، از جمله در تبس (Thebes) و واحۀ خارجه (Kharga Oasis) در مصر (Egypt) و قصر ابونصر (Qasr-I Abu Nasr) و نیشابور در ایران شرکت کرد. او در انگلستان درس خوانده و بومی آنجا بود. اما برای کار به بخش گرافیک موزۀ متروپولیتن وارد شد و سالها مسئول گراورهای رنگی نقاشیهای مقابر مصر باستان در نمایشگاه بود. او پس از بازنشستگی در سال 1963م. کیوریتور بازنشستۀ هنر شرق نزدیک شد. او در سال 1970م. به موزه بازگشت و در موزۀ بروکلین منصب تازه شکلگرفتۀ کیوریتور هاگوپ کورکیان بخش هنر و باستانشناسی شرق نزدیک را پذیرفت. چارلز تا سال 1974م. در این موزه ماند. (Happer, 1983) جان کرسول (John Carswell)، محقق هنر و معماری اسلامی، در سال 1992م. مجموعهای از مهرها را به یاد ویلکینسون به موزۀ بریتانیا هدیه کرد. (British Museum, n.d.)
مجموعۀ هنر شرق نزدیک باستان در موزۀ متروپولیتن در زمان کیوریتوری وی بسیار توسعه یافت؛ هم از طریق گردآوریهای مداوم و هم کار میدانی گسترده. درسال 1951م. موزه با همکاری مدرسۀ بریتانیایی باستانشناسی (British School of Archaeology) در عراق (Iraq) و مکس ملوان (Max E. L. Mallowan) شروع به انجام عملیات حفاری نمرود (Nimrud) کرد. در نتیجۀ این حفاریها مجموعۀ مهم و ظریفی از حکاکیهای عاج مربوط به قرون نهم تا هفتم قبل از میلاد به موزه وارد شد. حفاریهای دانشگاه پنسیلوانیا (University of Pennsylvania) در تپه حسنلو (Hasanlu) در ایران و مؤسسۀ شرقشناسی (Oriental Institute) دانشگاه شیکاگو (University of Chicago) و مدارس آمریکایی پژوهش شرقشناسی در نیپور عراق نیز از جمله عملیاتی بود که ویلکینسون توانست حمایت مؤسسات را برای سرمایهگذاری جلب کند. (Ibid)
چارلز ویلکینسون از سال 1964م. تا 1969م. در دانشگاه کلمبیا به تدریس هنر اسلامی نیز مشغول بود. او نمایشگاههای متعددی را برنامهریزی و طراحی کرد که از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سرامیکهای ایرانی در گالری خانۀ آسیا (Asia House Gallery) در سال 1963م.
- مجموعۀ هنر باستان پومرانس (The Pomerance Collection of Ancient Art) در موزۀ بروکلین در سال 1966م.
- شطرنج: شرق و غرب، گذشته و حال، در موزۀ متروپولیتن در سال 1968م.
آثار
- - کتاب:
- نقاشیهای دیواری مصری.
- نیشابور؛ تعدادی از بناهای صدر اسلام و تزیینات آنها.
- نیشابور: سفال صدر اسلام.
- - مقاله:
- هنر شرق نزدیک باستان.
- شطرنج بازان و شطرنج.
- آب، یخ و شیشه.
- سردیس مفرغین هخامنشی.
- سفال لعابدار نیشابور و سمرقند.
- جزئیات بیشتر در باب زیویه.
- هنر در فرهنگ مارلیک.
- کورههای نیشابور.
- عملیات باستانشناختی ایران در سالهای 1934-1035م.: حفاریهای نیشابور.
- هزارۀ اول قبل از میلاد.
- گرمایش و پخت و پز در نیشابور.
- مسئلۀ اصالت در هنر شرق نزدیک باستان.
آثار به زبان های دیگر
- - Book:
- (Wilkinson, C. K. (1982). Egyptian Wall Paintings. Metropolitan Museum of Art.)
- (-. (1987). Nishapur: Some Early Islamic Buildings and Their Decoration. Metropolitan Museum of Art.)
- (-. (1973). Nishapur: Pottery of the Early Islamic Period. Metropolitan Museum of Art.)
- - Article:
- (-. (1949). The Art of the Ancient Near East. The Metropolitan Museum of Art Bulletin, 7(7), 186–198. https://doi.org/10.2307/3257329)
- (-. (1943). Chessmen and Chess. The Metropolitan Museum of Art Bulletin, 1(9), 271–279. https://doi.org/10.2307/3257111)
- (-. (1943). Water, Ice, and Glass. The Metropolitan Museum of Art Bulletin, 1(5), 175–183. https://doi.org/10.2307/3257046)
- (-. (1956). An Achaemenian Bronze Head. The Metropolitan Museum of Art Bulletin, 15(3), 72–78. https://doi.org/10.2307/3258277)
- (-. (1961). The Glazed Pottery of Nishapur and Samarkand. The Metropolitan Museum of Art Bulletin, 20(3), 102–115. https://doi.org/10.2307/3257933)
- (-. (1960). More Details on Ziwiye. Iraq, 22, 213–220. https://doi.org/10.2307/4199688)
- (-. (1965). Art of the Marlik Culture. The Metropolitan Museum of Art Bulletin, 24(3), 101–109. https://doi.org/10.2307/3258235)
- (-. (1959). The Kilns of Nishapur. The Metropolitan Museum of Art Bulletin, 17(9), 235–240. https://doi.org/10.2307/3257810)
- (Upton, J. M., & Wilkinson, C. K. (1936). The Persian Expedition 1934-1935: Excavations at Nīshāpūr. The Metropolitan Museum of Art Bulletin, 31(9), 176–182. https://doi.org/10.2307/3256246)
- (-. (1960). The First Millennium B.C. The Metropolitan Museum of Art Bulletin, 18(8), 261–268. https://doi.org/10.2307/3257817)
- (-. (1944). Heating and Cooking in Nishapur. The Metropolitan Museum of Art Bulletin, 2(10), 282–291. https://doi.org/10.2307/3257098)
- (-. (1969). Problems of Authenticity in Ancient Near Eastern Art. American Journal of Archaeology, 73(3), 287–287. https://doi.org/10.2307/503509)
آثار منتشرشده به فارسی
- ویلکینسون، چ.ک. (1380ش.). فرهنگ و تمدن اسلامی: نیشابور از اسلام تا حمله مغول (ترجمۀ ن. احمدیان شالچی). مشکوة، 71، 43-57.
- -. (1391ش.). نیشابور: برخی ساختمان های اوایل اسلام و تزئینات آنها (ترجمۀ هـ. بکاییان). انتشارات مرندیز.
منابع به زبان های دیگر
- Fehérvári, G. (1975). [Review of Nishapur: Pottery of the Early Islamic Period, by C. K. Wilkinson]. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, 38(2), 457–459. http://www.jstor.org/stable/613247
- Harper, P.O. (1983). Charles K. Wilkinson, In P.O., H., & H., Pittman (Eds.), Essays on Near Eastern Art and Archaeology in Honor of Charles Kyrle Wilkinson (pp. 9-10). Metropolitan Museum of Art.
- New York Times. (1986, April 23). CHARLES K. WILKINSON. Retrieved from :
- https://www.nytimes.com/1986/04/23/obituaries/charles-k-wilkinson.html
- The British Museum. (n.d.). Charles Kyrle Wilkinson. Retrieved from: https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG15481
گردآورنده