ارنست هرتسفلد - Ernst Emil Herzfeld

1879م. – 1948م.

او تحصیلات دبیرستان را در برلین گذراند. پس از یک سال خدمت نظامی، در رشتۀ معماری در دانشگاه (Technische Hochschule) در برلین که بعداً به دانشگاه فنّی تغییر نام داد، تحصیل کرد. تاریخ هنر و فلسفه را در دانشگاه (Friedrich-Wilhelms-Universität) در برلین گذراند. در سال 1903م. امتحان خود را در رشتۀ مهندسی سازه گذراند. 1907م. پایان‌نامۀ دکتری خود را درمورد پاسارگاد به راهنمایی ادوارد مایر (Eduard Meyer) و اشتفان ککوله (Stephan Kekulé) ارائه داد. او از سال 1909م. استادیار جغرافیای تاریخی دانشگاه برلین بود. در سال ۱۹۲۰م. استادی جغرافیای تاریخی مشرق‌زمین در دانشگاه برلین را آغاز کرد و به‌دنبال آن موّفق به کسب مقام نخستین استاد رسمی باستان‌شناسی خاورنزدیک شد. وی در همان زمان در رشتۀ زبان‌شناسی شرق به تدریس پرداخت. وی در سال 1307ش. برای تدریس در رشتۀ تاریخ، جغرافیای تاریخی و باستان‌شناسی به استخدام دولت ایران درآمد (ایرانیکا).

از مسئولیت‌های اجرایی او می‌توان به عضویت در انجمن آسیایی لندن و ایرلند (The Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland)، عضویت در فرهنگستان عربی دمشق، عضویت افتخاری در مؤسّسۀ باستان‌شناسی هند (Indian Archaeological Society)و فرهنگستان بریتانیا (British Academy) اشاره کرد. آن‌چه هرتسلفد را در میان ایران‌شناسان، نامی و مشهور کرده‌است کاوش‌های باستان‌شناسی او در ایران؛ در پاسارگاد و تخت جمشید است. او اوّلین حفّاری‌های باستان‌شناسی خود را در کنار ادوارد مایر گذراند و از دانش و مهارت‌های او بسیار بهره گرفت (ایرانیکا). وی در سال‌های ۱۹۲۳م. تا ۱۹۲۵م. بخش‌هایی از پاسارگاد و تخت جمشید را برای نخستین بار تحت نظر رضاشاه بررسی کرد. بیرون آوردن پلکان کاخ آپادانا از زیر خاک و کشف ده­‌ها هزار لوح گلی از افتخارات هرتسفلد است. او یازده سال در ایران زندگی کرد. از سال 1903م. به کاوش­‌های باستان‌شناسی در ایران، عراق و سوریه پرداخت. حفاری‌های باستان‌شناسانۀ او در آشور به‌همراه شرق‌شناسان معروفی چون فریدریش دلیچ _(Friedrich Delitzsch) و والتر آندره (Walter Andrae) صورت گرفت (سلیمانی، 1385). نخستین سفر هرتسفلد به ایران در سال‌های 1905م. تا 1906م. بود که مربوط به دکترای وی بود. پایان‌نامۀ دکتری او درمورد پاسارگاد بود و وی دستیار ادوارد مایر در حفّاری‌های آنجا بود. او اوّ‌لین توصیفات علمی و تفسیرهای مربوط به راکب‌های ایرانی (Iranian Rock Reliefs) به‌ویژه مواردی را که مربوط به دورۀ ساسانیان است، ارائه کرد. بلافاصله پس از جنگ جهانی اوّل، وی دو مقالۀ مهم دربارۀ معماری اسلامی در ایران نوشت. در سال 1917م. هرتسفلد به‌همراه اساتیدش، چندین صنعتگر و اعضای سفارت ایران در برلین، انجمن آلمانی (German-Persian Society) را بنیان گذاشت که طرفدار افزایش مبادلات فرهنگی و اقتصادی بین دو کشور بود. این تلاش‌ها با شکست آلمان در جنگ جهانی اوّل و انزوای بین‌المللی و بحران اقتصادی خنثی شد. حتّی قبل از برقراری روابط آلمان و ایران پس از جنگ، هرتسفلد برای سفری دیگر به ایران برنامه‌ریزی کرد. به‌زودی پس از آن، در ژانویۀ سال 1923م. نخستین سفیر آلمان در ایران، وارد تهران شد و روابط اقتصادی بین ایران و آلمان در مقیاس اندکی احیا شد. بعد از آن هرتسفلد برای تحقیقات گسترده مجدداً وارد ایران شد. هرتسفلد از ایجاد مراکزی قوی و مستقل از آثار باستانی در کشورهای نزدیک و خاورمیانه برای کنترل همۀ زمینه‌ها دفاع می‌کرد و این ایده‌ای بود که در کشورهای غربی مورد استقبال قرار نگرفت. از آن زمان، شورای ملّی آثار ملّی ایران (National Monuments Council of Iran) در سال 1922م. به‌منظور جلب علاقه و حفظ میراث فرهنگی ایران در تهران تأسیس شد. در بهار سال 1925م. از هرتسفلد خواسته شد كه لیستی از آثار تاریخی را آماده کند و در تهیۀ نقشه‌ای برای تشریح آثار باستانی به شورا كمك كند. وی تنها عضو خارجی این شورا شد و بعداً برای آن یک نشان طراحی کرد که در آن نشان، کاخ‌های تیسفون و تخت جمشید داخل یک کف دست از اقیانوس دیده می‌شدند. هرتسفلد در اکتبر سال 1925م. از ایران خارج شد، امّا در آوریل 1926م. از وی خواسته شد که به‌عنوان مشاور باستان شناسی دولت برگردد. در تهران هرتسفلد اولین لیست از 88 اثر تاریخی و مکان‌هایی را که به‌عنوان آثار تاریخی معرفی شده‌اند، تهیّه کرد. او هم‌چنین پیش‌نویس طرح‌های مختلفی را برای قانونی دربارۀ آثار باستانی تهیّه کرد. اگرچه از آثار منتشر شدۀ هرتسفلد قابل تشخیص نیست، امّا او هم‌چنین روی مجموعه‌های مختلف نسخه‌های خطی اسلامی کار کرد، موضوعی که رضا شاه پهلوی شاه به آن توجه ویژه‌ای داشت (ایرانیکا). هرتسفلد مطالعات و پژوهش‌های عمیقی دربارۀ زرتشت دارد. وی کتابی با عنوان زرتشت و جهان او نوشته‌است و در آن به معرّفی شخصیّت زرتشت و عقاید او به‌طور مشروح و مفصل پرداخته‌است. او زرتشت را مردی سیاستمدار می‌داند و برای قیام او ریشه‌­ای اقتصادی ذکر کرده است (افراسیابی، 1383، ص. 134). او مطالعات و پژوهش‌های دیگری نیز دربارۀ ایران داشته‌است ازجمله پژوهش در لرستان درمورد مردمان کاسیان و حوزۀ پراکندگی آن‌ها در ایران،‌ ریشۀ اسم کاسپین و اطلاق آن به آریایی‌های مقیم ایران، خاک‌برداری شهر سامرا در عراق، کشف گنج‌نبشت هخامنشیان در شهر پارسه. «یکی از کارهای مهم این دانشمند ترجمۀ کتیبۀ پهلوی پایکولی است که مورد استفادۀ تمام کسانی که درمورد ایران باستان کار کرده‌اند، بوده و می‌باشد» (رستمی، 1390، ص. 431).

برخی از مهمترین آثار او:

1. افراسیابی، بهرام (1383ش.)، ايران هميشه جاويد: ادامۀ سرزمين جاويد، تهران: مهرفام.
2. رستمی، محمّد (1390ش.) ایران‌­شناسان و ادبیّات فارسی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
3. سلیمانی دهکردی، کریم (1385ش.)، پروفسور هرتسفلد و خروج غیرقانونی آثار باستانی، پژوهش‌نامۀ علوم انسانی، ش. 1.
4. ویکی پدیا

تصویر موجود در وب سایت نیز از ویکی پدیا است.    

1- مردی که انگ بی تمدنی را از ایران دور کرد.

معصومه موسویان

بهمن 1397ش.