پیتر جان چلکوفسکی - Peter John Chelkowski
پیتر جان چلکوفسکی (Peter John Chelkowski) ایرانشناس آمریکایی و لهستانیتبار است که هماکنون استاد رشتههای مطالعات خاورمیانه، شرقشناسی و اسلامشناسی در گروه مطالعات اسلامی و خاورمیانۀ دانشگاه نیویورک میباشد. بخش عمدهای از تحقیقات و مطالعات او مربوط به اسلام شیعی و بهطور خاص محرّم، واقعۀ کربلا و مراسم تعزیهخوانی در ایران است.
تولد و درگذشت
1933م. - در قید حیات
سوابق زندگی و تحصیل
او در سال 1958م. از دانشگاه یاگیلون (Jagiellonian University) در شهر کراکوف (Kraków) لهستان فوق لیسانس زبانشناسی دریافت کرد و در مدرسۀ درام (Drama School) همان شهر به تحصیل در رشتۀ هنرهای تئاتری پرداخت. در سال ۱۹۵۹م. به لندن رفت و در سال ۱۹۶۲م. در مقطع فوق لیسانس در رشتۀ تاریخ خاورمیانۀ اسلامی از مدرسۀ مطالعات شرقی و آفریقایی (School of Oriental & African Studies) فارغالتّحصیل شد. او در اواخر دهۀ 1330ش. به تهران آمد.
وی در اوّلین سفر خود به ایران، به تماشای یک مجلس تعزیه نشست و به قول خودش همان شب عاشق تعزیه شد. او دربارۀ ادامۀ مطالعاتش دربارۀ تعزیه میگوید: «بسیار دربارۀ تعزیه مطالعه کردم. به واتیکان سفر کردم تا بزرگترین کتابخانۀ تعزیه در دنیا را ببینم. سفیر ایتالیا در ایران در سالهای 1950م. تا ۱۹۵۵م. نیز عاشق تعزیه بود و این کتابها را جمعآوری کرده بود و به کتابخانۀ واتیکان سپرده بود. ۱۰۵۵ نسخه تعزیه در واتیکان نگهداری میشود که همه متعلّق به ایران است. از ایران تا کارائیب سفر کردم تا گسترش تعزیه را بیابم.»
علاقه به تعزیه باعث شد تا چلکوفسکی در دانشگاه تهران ثبتنام کند. او در سال 1340ش. (1968م.) پایاننامۀ خود را در رشتۀ ادبیّات فارسی ارائه کرد و موفّق شد از دانشگاه تهران دکترا بگیرد. دوران حضور او در ایران بسیار پربار بود. او علاوهبر تحصیل، به فعّالیّت در یکی از بنیادهای خیریه به نام (Care Mission) میپرداخت. به نقاط بسیاری از ایران نیز سفر کرد و با فرهنگهای گوناگون این سرزمین از نزدیک آشنا شد.
چلکوفسکی در سال 1340ش. بهعنوان مورّخ فرهنگی خاورمیانه به دانشگاه نیوریورک وارد شد و تا امروز به تدریس و تحقیق در این دانشگاه مشغول است.
سوابق اجرایی و پژوهشی
چلکوفسکی مدیر مرکز مطالعات شرق نزدیک Middle East Studies Center)(MESC))، استاد میهمان در دانشگاههای کلمبیا، فوردم (Fordham University)، هاروارد، پنسیلوانیا، دانشگاه استنفورد (Stanford University)، یوتا و کالج ترینیتی (Trinity College) بودهاست ( مشکیننژاد، 1367، ج. 3، 573).
حوزههای تحقیق و تدریس چلکوفسکی عبارتند از عرفان اسلامی، باورهای عامّه و مناسک اسلامی، استفاده از زبان، نقش و تأثیر اسلام در معماری و ارتباط هنر با جامعه. او در مقطع تحصیلات تکمیلیاش به اسلام در جهان معاصر، تصحیح سوء فهمها از اسلام در غرب و صورتهای فرهنگی متنوع آن توجّه ویژه داشتهاست. وی در سالهای اخیر دربارۀ مراسم مذهبی حُسَی در میان شیعیان کشور ترینیداد و توباگو (Trinidad and Tobago) که در حقیقت بهنوعی تعزیۀ تغییرشکلیافته است، تحقیق کردهاست. او در سال ۱۹۷۶م. نخستین همایش با موضوع تعزیه را برگزار کرد که در نوع خود در جهان بینظیر بود. وی در این همایش چندین محقّق را از کشورهای مختلف برای سخنرانی دعوت کرد. حاصل این همایش چند روزه در قالب کتابِ تعزیه؛ نیایش و نمایش در ایران (Ta'ziya: Ritual and Drama in Iran) در سال 1979م. در آمریکا و در ایران منتشر شد.
چلکوفسکی را میتوان از علاقهمندان جدّی فرهنگ ایرانی در مجامع دانشگاهی آمریکا دانست. او این علاقه را بهصورتهای مختلف در نوشتارها، سخنرانیها و مصاحبههای خود بروز دادهاست. وی در آمریکا، عضو انجمنهای علمی و فرهنگی متعدّدی است که در آن میان میتوان به انجمن ایرانیان آمریکا اشاره کرد.
او موفّق به کسب جوایز و افتخاراتی شدهاست که عبارتند از:
- Golden Dozen Teaching Award, New York University, 1989, 1996;
- First Prize Award for Mirror of the Invisible World, American Association of University Presses;
- Smithsonian Folklore Studies Fellowship;
- Hoover Institute on War, Revolution, and Peace Fellowship;
- Social Science Research Council Fellowship and others
آثار
- جنبههای نمایشی و ادبی تعزیهخوانی ایرانی Dramatic and Literary Aspects of Ta'zieh-Khani-Iranian، (1971م.)
- جامعه و ادبیّات در ایران Society and Literature in Iran، (1971م.)
- ایران: پویایی و دگرگونی (ویرایش) Iran: Continuity and Variety، (1971م.)
- مطالعاتی در هنر و ادبیّات شرق نزدیک به افتخار ریچارد اتینگهاوزن (ویرایش) Studies in Art and Literature of the Near East in Honor of Richard Ettinghausen، (1974م.)
- آینۀ عالم غیب: ترجمۀ داستانهایی از خمسۀ نظامی Mirror of the invisible world: tales from the Khamseh of Nizami، (1975م.)
- دانشمند و قدیس: مطالعاتی در بزرگداشت ابوریحان بیرونی و جلالالدّین رومیThe scholar and the saint: studies in commemoration of Abu'l-Rayhan al-Biruni and Jalal al-Din al-Rumi، (1975م.)
- اسلام در دراما و تئاتر امروزی Islam in Modern Drama and Theatre، (1984م.)
- نقّاشی داستانی و پردهخوانی در ایران عصر قاجار Narrative Painting and Painting Recitation in Qajar Iran 1989، (1989م.)
- فرآیند همگانی و اجرای مراسم محرّم در ترینیداد Community Process and the Performance of Muharram Observances in Trinidad، (1994م.)
- روضهخوانی، دایرةالمعارف اسلام، ج. 8، Rawda Khwani, EI, Vol.VIII، (1995م.)
- نمایش یک انقلاب: هنر متقاعدسازی در جمهوری اسلامی ایران Staging A Revolution: The Art of Persuasion in the Islamic Republic of Iran، (1999م.)
- از صحرای آفتابسوختۀ ایران تا سواحل ترینیداد: سفر (اشاعه) تعزیه از آسیا تا منطقۀ کارائیب From the Sun-Scorched Desert of Iran to the Beaches of Trinidad: Ta'ziyeh's Journey from Asia to the Caribbean Review، (2005م.)
آثار منتشرشده به فارسی
- آثار سنّتهای ایرانی در مراسم ماه محرّم در کارائیب، (بهار ۱۳۷۲ش.)، مجلّۀ ایرانشناسی، شمارۀ ۱۷.
- آیا اپرای توراندوت پوچینی براساس کوشک سرخ هفت پیکر نظامی است؟، (زمستان ۱۳۷۰ش.)، مجلّۀ ایرانشناسی، شمارۀ ۱۲.
- نظامی: نمایشنامهنویس چیرهدست، (آذر و دی ۱۳۶۸ش.)، ترجمۀ مریم خوزان، مجلّۀ نشر دانش، شمارۀ ۵۵.
- هنرهای عامیانه، (۱۳۸۵ش.)، ترجمۀ آزادۀ فرامرزیها و ساسان قاسمی، مجلّۀ صحنه، شمارۀ ۵۶.
- تعزیه، نیایش و نمایش در ایران، (۱۳۶۷ش.)، ترجمۀ داوود حاتمی، ، تهران: علمی و فرهنگی. این کتاب برای بار دوم در سال 1384ش. در تهران توسط سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت) در 375 صفحه منتشر شد.
- نظامی: نمایشنامهنویس چیرهدست، (آذر و دی ۱۳۶۸)، ترجمۀ مریم خوزان، نشر دانش، شمارۀ ۵۵.
منابع
- عزیزی، مهدی (مصاحبهکننده)، (29 بهمن 1385ش.)، گفتوگو با پیتر چلکوفسکی شرقشناس آمریکایی: عاشق ایران و تعزیه هستم، روزنامۀ ایران، شمارۀ 3574،، ص. 18.
- مشکیننژاد، پرویز (1367)، فرهنگ خاورشناسان: زندگینامه و کتابشناسی ایرانشناسان و اسلامشناسان، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ج. 3، صص. 572- 577.
منابع به زبان های دیگر
سایر منابع پیشنهادی
- کاویانی، شیوا (منصوره)، (1374ش.)، دیدارها: گفتگو با سیّد حسین نصر، احسان یارشاطر، پرویز مروّج، کامران وفا، پیتر چلکوفسکی، تهران: فکر روز.
- نورمگز
- پایگاه فرهنگی اجتماعی معارف اسلامی
گردآورنده
شیرین اکبری
آذر و دی ماه 1398ش.
تاریخ آخرین ویرایش
<span>1401-02-11</span>

