شارل هانری دوفوشه کور - Charles Henri de Fouchecour

1925م. - در قید حیات

شارل هنری دو فوشه کور بنا به شغل پدرش که مهندس راه‌آهن بود، تا هفده سالگی در مراکش زندگی کرد. حضور در این کشور فرصتی پیش آورد تا او با مردم مراکش، آداب، رسوم و تمدّن اسلامی آشنا شود. هانری از سال 1354ش. تا 1353ش. در شهر تونس به یادگیری علوم دینی و زبان عربی پرداخت. یک روز یکی از استادان زبان عربی‌اش در تونس به او گفت که اگر به تمدّن اسلامی علاقمند است، باید زبان و ادبیّات ایران را بداند. زیرا ایرانیان در بنیان تمدّن اسلامی خیلی مؤثّر بودند. شارل باید برای امرار معاش کار می‌کرد، بنابراین ترک تحصیل نمود. از سال 1359ش. در مدرسه­ ی عالی زبان‌ها و تمدّن‌های شرقی زیر نظر ژیلبر لازار زبان فارسی یاد گرفت. سه سال بعد رساله­ ی دكتری‌‌ درجه ­ی سوّم خود را با موضوع توصیف طبیعت در شعر فارسی قرن 5 ق. دفاع کرد. بعد از این وارد مرکز تحقیقات علمی پاریس شد. سال 1968م. به ایران آمد. دو فوشه طّی دو سال و نیم حضورش در تهران با ایرج افشار و محمّدتقی دانش ­پژوه در زمینه ­ی اخلاقیّات در ادبیّات فارسی کار کرد. در این مدّت دانش ­پژوه راهنمای دوفوشه بود. او این مدّت را شانس بزرگی در زندگی‌اش می‌داند. سال 1971م. به فرانسه بازگشت و ادامه­ ی مطالعاتش را در فرانسه پی گرفت. نتیجه ­ی تحقیقاتش در رساله ­ی دکتری دیگری به نام اخلاقیّات در ادبیّات فارسی از قرن 4ق. تا پایان قرن 7 ق. به ثمر نشست. دکتر امیر معزّی و روح بخشان رساله­ ی دکتری دوفوشه را به فارسی ترجمه کردند (دهباشی، 1374، 244). دوفوشه سال‌ها در دانشگاه سوربن جدید، انستیتو زبان‌های شرقی پاریس تدریس کرد. دوفوشه از بزرگترین متخصّصان شعر کلاسیک فارسی است. او چندین کتاب و مقاله درباره ­ی زبان و ادبیّات فارسی دارد. دوفوشه سال 1972م. استاد زبان فارسی در مدرسه ­ی عالی زبان‌ها و تمدّن‌های شرقی شد و تا سال 1985م. کارش ادامه یافت. وی از سال 1973م. تا 1984م. جانشین لازار در مدیریّت بخش زبان فارسی این انستیتو شد (متی. کدی، 1371، 20). بعد از این استاد مطالعات ایران‌شناسی در دانشگاه سوربن شد (دهباشی، 1374، 244)  

شارل هانری دوفوشه کور که سال 1984م. به عنوان استاد زبان فارسی در دانشگاه پاریس 3 (Sorbonne Nouvelle – Paris III) جانشین لازار شد، از سال 1987م. مدیر انستیتوی مطالعات ایرانی بود (متی. کدی، 1371، 21). او 30 سال از عمرش را به مطالعه و پژوهش در ادبیّات فارسی گذراند. وی برای معرّفی زبان فارسی به جهان و فرانسه اقدامات ارزنده‌ای کرد. دو فوشه از سال 1975م. تا 1979م. ریاست انجمن ایران‌شناسی فرانسه را عهده‌دار بود. او سال 1978م. مجلّه ­ی سالانه ­ی (Abstracta Iranica) را بنیان گذارد. دوفوشه حافظ را مرکز ثقل فرهنگ و ادب ایرانی می‌داند؛ به نظر او کسی که بتواند به این مرکز ادبیّات برسد، می‌تواند تمام ادبیّات را قضاوت کند. دیوان حافظ از نگاه او آینه است. بنابر دیدگاه دوفوشه باید بین شخص حافظ و حافظ شاعر فرق بگذاریم. حافظ اوّل شاعر است؛ پس هر چه می­ سراید شاعرانه است. نیابد از اثر او دنبال زندگی شخصی‌اش گشت! تصاویری که حافظ استفاده کرده، سنّت مسلّط چندین قرن شعر فارسی است. دیوان حافظ سرگذشت یا دفترچه ­ی خاطرات نیست (همان، 246). از زندگي و دلدادگی هنری دو فوشه به زبان و ادبیّات فارسی ، فيلم مستند ساخته‌ شد كه در جشنواره­ ی سينما حقيقت اکران شد. در نشریّه‌ای که به مناسبت بزرگداشت دو فوشه تهیّه شده، کریستف بلعمی او را متخصّص بزرگ علوم ادبی، استاد در نثر و نظم فارسی کلاسیک خطاب کرده است. سفرهای مرتّب دو فوشه به ایران، وی را در تعامل مستقیم با ادبیّات فارسی و پژوهشگران ایرانی قرار داده است. او در پرونده ­ی کاری‌اش، سابقه ­ی مدیریت انجمن ایران‌شناسی فرانسه (French Iranian Studies Association) در ایران، مدیریّت انستیتوی مطالعات ایرانی دانشگاه پاریس (Institut d'Etudes Iraniennes de la Sorbonne Nouvelle) ، مدیریّت مرکز آموزش و پژوهش مشرق زمین و دنیای عرب در دانشگاه پاریس(The Arab World Institute)، عضو هیئت نویسندگان و مدیر انجمن پژوهشی شعر و ادب پارسی (کارنامه) و رئیس انجمن پژوهش‌های مبادلاتی در ادبیّات پارسی پاریس را هم دارد. بخش ایران‌شناسی فرانسه در تهران را از سال 1974م. به بعد دو فوشه کور اداره می‌کرد؛ در دوره­ ی مدیّریتش این تشکیلات را به صورت مؤسّسه­ ی تحقیقاتی تمام عیاری درآورد. این تغییر و تحوّلات که عدّه‌ای ایران‌شناس فرانسوی به ویژه امیل بنونیست (Émile Benveniste) ، از آن حمایت می‌کردند، از سال 1965م. در دست برّرسی بود. سرانجام در سال 1980م. در پرتو روشن‌بینی و پشتکار یکی از مقامات عالی رتبه­ ی دفتر روابط فرهنگی وزارت خارجه عملی شد (متی. کدی، 1370، 24). احاطه ­ی پروفسور دوفوشه به نثر و نظم فارسی کلاسیک باعث پدیدآوردن پژوهش‌هایی با نگاهی نو شد. سبک‌شناسی، تاریخ ادبیّات قرون وسطا و عرفان، اساس مطالعات او هستند. دکتر دوفوشه علاوه بر نقد و بررّسی آثار بزرگان، کتاب‌های متعدّد و مقاله‌های زیادی در مجلّات و دایرةالمعارف در زمینه ­ی ادبیّات فارسی قبل از اسلام و قرون وسطی به زبان‌های فرانسه و فارسی نوشته است. او هدفش را از ترجمه ­ی غزل‌های حافظ ، درک اشعار او و به اشتراک گذاشتن با دیگران، برای تصحیح آن‌ها، بیان می‌­کند. دوفوشه از کتاب‌های فارسی، تفاسیر دیوان‌های فارسی و در زمینه ­ی تئوریک از کتاب آنتوان برمن (Antoine Berman) و درباره ی نقد ترجمه‌ها از جان دون (John Donne) تأثیر زیادی گرفته است. پروفسور دوفوشه بیشتر از همه آثار ایرج افشار، محمّدتقی دانش ­پژوه، استاد مهدوی دامغانی و جلال ­الدّین همایی را دوست دارد. تصحیح شده­ ی گلستان و بوستان دکتر غلامحسین یوسفی را هم درجه اوّل و شاهکار می‌داند. از نظر دوفوشه این دو کتاب بسیار برای دانشجویان مفید می‌باشد. خودش هم، از همین دو کتاب برای تدریس استفاده می‌کرد. او زبان و ادبیّات فارسی را بسیار درخشان می‌بیند. چون زبان فارسی ملاطفت دارد؛ اسلوب ترکیب کلمات و جملاتش، او را همیشه متحوّل می‌کند. دلیل این سخنش، تغییرات و نوآوری‌های زبان فارسی در نبود او در ایران است. دوفوشه یک گروه مطالعاتی در بخش ایران‌شناسی دارد که 6 محقّق، 10 استاد یا استادیار را شامل می‌شود. دوفوشه ابتدا آموزش زبان فارسی را با قصیده سرایی از عنصری و فرّخی شروع کرد؛ امّا به خاطر خشکی و سختی توصیف طبیعت، رهایش کرد. به نظر پروفسور دوفوشه دانشجوی زبان و ادبیّات فارسی باید زبان و ادبیّات عربی هم بداند چون دانستن صرف و نحو، قافیه و عروض و وزن شعر فارسی به یک اندازه مهّم است (همان، 249). وی اخیرا به عنوان عضو افتخاری فر هنگستان زبان و ادبیات فارسی انتخاب شده است. بدین منظور مراسم بزرگداشتی نیز ذر فرانسه برگزار شد و یکی از سخنرانان جلسه احمد جلالی نماینده دائمی ایران در یونسکو بود. مراسم بزرگداشت دیگری نیز در فرانسه به پاس خدمات ایشان در ترجمه مقالات شمس تبریزی برگزار شد. در این مراسم افرادی همچون کریستین ژامبه (Christian Jambet) ، محمد امیرمعزی، لیلی انور و ایران شناسان دیگر حضور یافتند و درباره شخصیت علمی فرهنگی پروفسور دو فوشه کور، و بویژه ترجمه جدید او از مقالات شمس تبریزی به سخنرانی پرداختند. کتاب مقالات شمس تبریزی به عنوان یکی از آثار بسیار مهم حکمت معنوی ایران، برای نخستین‌بار به زبان فرانسه برگردان شده است. این کتاب مجموعه‌ای از سخنان و حکایات است که در دوران اقامت شمس تبریزی در قونیه بر زبان وی جاری شده، و پس از او توسط مریدان مولانا جلال‌الدین بلخی به‌صورت یادداشت‌هایی پراکنده جمع‌آوری شده‌ است. او برای نگارش کتاب اخلاقیات: مفاهیم اخلاقی در ادبیات فارسی برگزیده اولین دوره جشنواره بین‌المللی فارابی شد.

1. . دیوان غزلیّات حافظ (دوفوشه در طّی سال‌ها تحقیق آن چنان به حافظ، غزل‌هایش، روزگارش، شناخت سبک‌ها، لطایف هنری و ادبی مسلّط شد که سال 1986م. ترجمه ­ی آن‌ها را شروع کرد. وی بیشتر از 20 سال روی این ترجمه زمان گذاشت. قبل از دوفوشه ترجمه‌های پراکنده‌ای از اشعار حافظ در فرانسه چاپ شده بود اما هیچ کدام قابلیّت نشان دادن شخصیّت عظیم و بی‌بدیل حافظ را نداشتند. وی 486 غزل حافظ را با الگوی نسخه­ ی پرویز ناتل خانلری به همان ترتیب و شماره با وسواسی بیشتر، به زبان فرانسه برگرداند. او در پایان هر غزل چندین صفحه تفسیر بر آن‌ها نوشت. تفسیرهای دوفوشه برای دوستداران حافظ در سرتاسر جهان گنج معرفتی بزرگی است. این اثر جامع و بزرگ 1280صفحه دارد که سال 2006م. با کمک هزینه ­ی مرکز ملّی کتاب و توسط انتشارات وردیه در پاریس چاپ و منتشر شد).
2. اخلاقیّات در ادبیّات فارسی از قرن 4ق. تا قرن 7ق. (1972م.) (این کتاب رساله ­ی دکتری دوفوشه است که هم در فرانسه چاپ و هم به زبان فارسی به وسیله­ ی امیرمعزّی و روح‌ بخشان برگردانده شده است).
3. دستور زبان فارسی (1981م.). (از این کتاب در دوره‌های آموزش زبان فارسی در فرانسه استفاده­ ی بسیار می‌شود (متی. کدی،1371، 30).)
4. توصیف ادبیّات در زبان فارسی در قرن 5 ق.؛ عصر عنصری، فرّخی و دیگران (1969م.)
5. ترجمه مقالات شمس تبریزی به زبان فرانسه Maqâlât de Shams al-Din-i Tabrizi

  عناوین اصلی برخی از مهمترین آثار او:

 

شهناز خرسند

آبان 1398ش.