یووان اشتوکلین Jovan Stocklin

دکتر اشتوکلین به نسلی از زمین‌شناسان تعلق داشت که به زمین‌شناسی صحرایی اعتقاد داشتند و از اعتقاد آنها پیروی می‌کردند که هر نظریه یا مدلی باید مبتنی بر مشاهدۀ مستقیم طبیعت باشد. او حتی در اوایل کارش، تشنۀ انجام کارهای شناسایی در مقیاس بزرگ در مناطقی بود که از نظر زمین‌شناسی ناشناخته بودند. به همین دلیل سفرهایش او را به دورافتاده‌ترین نقاط ایران بردند که در آن زمان شتر تنها وسیلۀ رفت و آمد به آنجا بود. کار میدانی توسط دکتر اشتوکلین و تیم‌هایش، بسیاری از اطلاعاتی را که امروز در مورد منطقه‌ای به وسعت هزاران کیلومتر مربع از ایران (فارس) تا هیمالیاهای مرکزی می‌دانیم، در اختیار زمین‌شناسان مدرن قرار می‌دهد. اشتوکلین علاوه بر زبان مادری آلمانی خود به زبان‌های فرانسوی، انگلیسی، روسی و فارسی نیز مسلط بود. این به او اجازه داد تا با زمین‌شناسان کشورهای مختلف گفتگو کند، پژوهش‌های آنها را بخواند و او را در معرض بسیاری از ایده‌هایی قرار دهد که شاید در غیر این صورت درکی از آنها نداشت. او پژوهش‌های خود را به بسیاری از زبان‌ها نیز منتشر کرد. دکتر اشتوکلین همچنین از سفرهای گستردۀ خود به دانش کاملی از زمین‌شناسی خاورمیانه و آسیای مرکزی دست یافت به طوریکه زمین‌شناسان امروزی مدیون پژوهش‌های او هستند. (Ghavi, 2019). یووان اشتوکلین پس از دریافت دکترا در برنامه‌ریزی سیستم نیروگاه بزرگ ماگیا در جنوب آلپ سوئیس استخدام شد. در اوایل سال 1950م. اشتوکلین به ایران رفت، کشوری که قرار بود 27 سال از زندگی حرفه‌ای خود را در آن بگذراند. او در ابتدا عضو یک تیم زمین‌شناسی سوئیسی بود که تحت رهبری زمین‌شناس و کاشف سرشناس آرنولد هایم (Arnold Heim) از طرف دولت ایران دعوت شده بود تا یک ادارۀ اکتشاف در داخل شرکت ملی نفت تازه تأسیس ایران تشکیل دهد. آموزش زمین‌شناسان جوان ایرانی و بررسی احتمالات نفتی در سراسر کشور – سرزمینی 40 برابر سوئیس: از دیگر برنامه‌های این زمین‌شناس جوان در ایران بود. (Scalera, Boschi, & Cwojdziński, 2012). همانطور که در خاطراتش اشاره کرده است، «دیدن جهان، این دنیای گسترده و شگفت انگیز» بزرگترین اشتیاق او برای سفر و رهبری اکتشافات، کشف و نفوذ به ناشناخته‌ها، همواره قوی‌ترین انگیزه برای او به‌عنوان یک زمین‌شناس بود. مناطق کویری دورافتاده در بخش مرکزی ایران، که هنوز در سال‌های اولیه سفرش به ایران تا حد زیادی ناشناخته بود، بارها و بارها او را به وسعت بی‌پایان و مرموز خود جذب کرد. به همین ترتیب، او مجذوب تنوع و شگفتی‌های معماری بی‌نظیر فرهنگ آسیایی، گنبدهای شگفت‌انگیز موزاییک‌پوش شده مساجد و مجلس‌های ایرانی دوران صفویه در اصفهان، بتکده‌های سنگی مجسمه‌سازی شده هند و غارهای اولیه بودایی چین بود. او از انجام سفرهای ماجراجویانه تعطیلات با خانواده خود در جاده‌های کویری ایران تا خرابه‌های تخت جمشید، لذت می‌برد. (اشتوکلین، 1392).   درست در آغاز، اشتوکلین در یک سفر 3 ماهه از طریق منطقۀ ساحلی بلوچستان ایران، دورافتاده‌ترین نقطۀ کشور در منتهی الیه جنوب شرقی، جایی که در آن زمان شتر هنوز تنها وسیله حمل و نقل بود، به هایم کمک کرد. او در دامنه‌های شمالی رشته‌کوه‌های البرز اولین بررسی سیستماتیک حوضۀ ساحلی جنوب خزر را انجام داد و بر نخستین چاه اکتشافی حفر شده در سمت ایرانی سواحل خزر نظارت داشت. او همچنین در بررسی‌های دقیق چینه‌شناسی و سازه‌ای شرکت کرد و به‌عنوان زمین‌شناس چاه‌شناس در حوزۀ قم، در جنوب تهران خدمت کرد. علاوه بر این، بارها از سوی سایر نهادهای دولتی از او برای انجام پژوهش‌های ویژه از جمله کارشناسی فنی- زمین‌شناسی برای انتخاب چندین محل سد در مرکز و شمال ایران یا بررسی و برآورد ذخیرۀ ذخایر بزرگ زغال سنگ هجدک در کرمان فراخوانده شد. با این حال، بیشترین جذابیت برای او کار شناسایی گسترده در مناطقی بود که تاکنون از نظر زمین‌شناسی و تا حدی حتی از نظر جغرافیایی تقریباً ناشناخته مانده بودند، به‌ویژه مناطق کویری دور افتادۀ داخلی‌ترین بخش ایران. برخی از این اکتشافات به سفرهای چند ماهه تبدیل شد. (Scalera, Boschi, & Cwojdziński, 2012). در سال 1962م. پس از 12 سال خدمت در شرکت ملی نفت ایران، اشتوکلین در پروژۀ مشترک برای ایجاد سازمان زمین‌شناسی ایران، پست زمین‌شناس ارشد را پذیرفت. 13 سال دیگر در ایران ماند. او به‌عنوان رئیس بخش زمین‌شناسی، واحد کلیدی GSI، مسئول نظارت و هماهنگی کلیۀ کارهای میدانی و آزمایشگاهی مربوط به بررسی سیستماتیک زمین‌شناسی و نقشه‌برداری کشور و انتشار مهمترین آنها بود. در ابتدا، بررسی‌ها بر مجموعه‌های سنگی قدیمی‌تر در شمال و شرق ایران که تا به حال ضعیف بررسی شده بودند، متمرکز بود. اولین سفر میدانی GSI در منطقه زنجان انجام شد و پس از گسترش در تمام نقاط ایران به بررسی‌هایش ادامه داد. او در جلسات میدانی بسیاری از همسایگان نزدیکتر و وسیع‌تر ایران مانند ترکیه، عمان، افغانستان، پاکستان، منطقۀ هیمالیا، آسیای جنوب شرقی، قفقاز، رشته کوه‌های اورال و سیبری شرکت کرد. (Ibid). در اواسط سال 1975م. پس از تکمیل پروژۀ GSI، اشتوکلین به یک پروژۀ اکتشاف معدنی برنامۀ توسعۀ ملل متحد در هیمالایای مرکزی نپال پیوست. (Ibid). در سال 1977م. یووان اشتوکلین به ایران بازگشت، جایی که از او خواسته شد به‌عنوان مشاور سازمان ملل متحد در سازمان انرژی اتمی ایران خدمت کند. انتظار می‌رفت که او از تجربیات قبلی زمین‌شناسی خود در ایران برای اکتشاف مواد خام رادیواکتیو و بهره بردن در تعدادی از نیروگاه‌های اتمی استفاده کند. مراکزی که ساخت آن توسط دولت شاه در آن زمان برنامه‌ریزی شده بود. برای این منظور، او در بخش اکتشاف سازمان انرژی اتمی ایران یک بخش زمین‌شناسی منطقه‌ای را سازماندهی کرد که وظیفۀ آن تعریف سازنده‌های سنگی بالقوۀ اورانیوم و مناطقی بود که برای اجرای برنامه‌های رادیومتری و ژئوشیمیایی سیستماتیک توصیه می‌شوند. چندین حزب میدانی راه اندازی شد و کار خود را در نقاط مختلف کشور آغاز کرد. اما در همین حین، ناآرامی‌های سیاسی در ایران به وجود آمده بود و به انقلاب 1357ش. کشیده شد. قیام‌ها و اعتصاب‌ها در سراسر کشور گسترش یافت و تقریباً به توقف کامل فعالیت‌ها در تمام سازمان‌های دولتی از جمله سازمان انرژی اتمی منجر شد، به طوری که در فوریه 1979م. سازمان ملل متحد خود را ملزم به تعلیق همۀ پروژه‌های ایرانی دانست و دستور خروج همۀ کارشناسان غیرایرانی خود را صادر کرد. بنابراین، اشتوکلین پس از نزدیک به 30 سال فعالیت حرفه‌ای در خارج از کشور، به سوئیس بازگشت و در آنجا خود را به‌عنوان یک مشاور مستقل زمین‌شناسی معرفی نمود.. در طول 15 سال بعد، او مأموریت‌های مشاوره‌ای مختلفی را انجام داد که عمدتاً مطالعات ارزیابی در زمینۀ اکتشاف نفت در کشورهای آفریقایی و آسیایی از جمله ماداگاسکار، گینه، مراکش، یمن، آسیای مرکزی، سیبری و غیره بود. (Ibid.).