ژان ژوزف فرانسوا پرو Jean Joseph François Perrot - Jean Joseph François Perrot
ژان ژوزف فرانسوا پرو Jean Joseph François Perrot باستانشناس مشهور فرانسوی بود. او آخرین مدیر مأموریت باستانشناسی فرانسوی در ایران بود؛ کسی که باستانشناسی علمی و روشمند را به کاوشهای ایران وارد کرد. کشف مجسمۀ بیسر داریوش، نقشهبرداری نهایی از کاخ شوش و انتشارات مقالات و گزارشهای متعدد، پیرامون باستانشناسی سوزیانا از جمله خدمات او به حوزۀ ایرانشناسی است.
تولد و درگذشت
10 ژوئن 1920م. – 26 دسامبر 2012م.
سوابق زندگی و تحصیل
ژان ژوزف فرانسوا پرو متولد شهر بزانسون (Besançon) در جنوب فرانسه است. در پایان تحصیل در مدرسۀ راهنمایی یک سفر میدانی به ماداگاسکار (Madagascar) هدیه گرفت. در این سفر، عبور از کانال سوئز و شانس تماشای چشمانداز شرق از نزدیک، تأثیری ژرف بر مسیر زندگی و پژوهشیاش گذاشت. او در سال 1939م. وارد مدرسۀ عالی ملیِ هنرهای تزیینی (École Nationale Supérieure des Arts Décoratifs) شد. چندی بعد واحدهایی پیرامون باستانشناسی شرقی را در مدرسۀ لوور (École du Louvre) و چند مرکز مرتبط دیگر گذراند. در سال 1945م. بورسی تحقیقاتی برای مطالعۀ باستانشناسی در فلسطین دریافت کرد. در اینجا با راهنمایی اساتیدش بر دوران پیش از تاریخ متمرکز شد. در 1947م. به فرانسه بازگشت و به مرکز ملی تحقیقات علمی (National de la Recherche Scientifique (CNRS)) پیوست. این همان جایی بود که پرو در تمامی سالهای تحقیقش به آن وابسته ماند و منابع لازم برای پژوهش باستانشناختی در خاورمیانه را فراهم آورد. (Boucharlat, 2020)
ژان پرو را با ویژگیهای برجستهای معرفی میکنند؛ از جمله چهرهای گشاده، سخاوت مثالزدنی و توانایی فوقالعاده در شنیدن و درک دیگران. او ساعتها با یوسف مجیدزاده، مدیر کاوش جیرفت، گفتگو میکرد و محققان مختلفی را از سراسر جهان ملاقات کرده و برایشان وقت میگذاشت. (Dollfus & Vandermeersch, 2013)
سوابق اجرایی و پژوهشی
مهمترین و شناختهشدهترین اثر ژان پرو در شوش (شوش) و جعفرآباد بود و یکی از کشفیات برجستۀ او مجسمه بیسر داریوش است که اکنون در موزۀ ملی ایران در تهران نگهداری میشود. او کار خود را تا انقلاب ایران در سال 1979 م. ادامه داد. یکی از آخرین آثار پرو، کاخ داریوش در شوش (Le palais de Darius à Susa) است که در سال 2010 م. منتشر شد. ژان پرو با یک زن ایرانی ازدواج کرد و در 25 دسامبر 2012 م. درگذشت. (WCHV, 2013)
ژان پرو تا 1968 م. پرو سرپرست بسیاری از کاوشها در فلسطین، عمدتاً مربوط به دیرینه سنگی متأخر تا نوسنگی بود. در سال 1956م. حفاریهایی را در ملاحه (Mallaha) در اسرئیل شمالی (Northern Israel) آغاز کرد. انتشارات او توجه رابرت جان بریدوود (Robert John Braidwood) باستانشناس را به خود جلب کرد. او همان کسی بود که در سال 1958 م. از پرو دعوت کرد تا در سخنرانیاش در مؤسسۀ شرقشناسی شیکاگو (Oriental Institute in Chicago) شرکت کند. پرو به منظور ایجاد یک چارچوب برای پژوهش و جلب سرمایه مأموریت باستانشناسی فرانسوی در اسرائیل (Mission Archéologique Française en Israel) را تأسیس کرد و به موجب آن، گروهی از CNRS به او ملحق شد. (Boucharlat, 2020)
دورۀ اصلی فعالیت ژان پرو در ایران در سال 1968 م. شروع شد؛ یعنی پنج سال پیش از آن که فرصت بازدید از حفاریهای فرانک هول (Frank Hole) در علیکش دهلران ("Ali Kash" hill of Dehlran) و رمان گیرشمن (Roman Ghirshman) در شوش دست دهد. در سال 1963 م. گیرشمن از او دعوت کرد تا همکاری مختصری در شوش داشته باشد که به دلیل تفاوت روششناسی نتیجهای در برنداشت. با این حال، با بازنشستگی گیرشمن در 1967م. پرو به مدیریت کاوشهاش شوش منصوب شد. کار او در این سایت با گروهی بینظیر از متخصصین مجهز به تازهترین روشها و ابزارها پیش رفت. شوش و مناطق پیرامونی آن فرصتی ویژه برای مطالعه در سوزیانا (Susiana)، در باب تاریخ استقرار از هزارۀ هشتم ق.م. تا هزارۀ چهارم ق. م.، تولد شهر شوش و توسعۀ آن تا دورههای تاریخی (عیلامی (Elamite)، هخامنشی (Achaemenid)، اشکانی (Parthian)، ساسانی (Sasanian) و اسلامی) و تا رهاشدن شهر در سدۀ سیزدهم میلادی، در زمان حکومت ایلخانی (Il-Khanid)، فراهم آورد. (Ibid)
برنامۀ کاری ژان پرو در شوش از دورۀ عیلامی نو آغاز شد و به اطلاعاتی منجر شد که از دهۀ 1980 م. بهعنوان مهمترین دانش در باب شکلگیری شاهنشاهی هخامنشی معرفی شده است. این دقیقاً همان دورۀ محبوب پرو در آخرین سالهای DAFI در ایران و البته در آخرین سالهای حیاتش بود. کاخ داریوش به رغم شهرت جهانیاش بسیار غریب بود. او موفق شد در سال 1978 م. نقشۀ معماگونۀ کاخ را تکمیل کند. پرو ارتباط میان شهر و کاخ داریوش را مطالعه کرد و به نتایج جالب توجهی دست یافت. او تغییراتی اساسی در کارکرد مأموریت باستانشناسی ایجاد کرد. او در همکاری مؤثر با فیروز باقرزاده، مدیر جدید مرکز پژوهش باستانشناسی ایران، بر سر تقسیم یافتهها به توافق رسیدند. آنها سپس تصمیم گرفتند شوش را به میدانی آموزشی برای دانشجویان ایرانی و باستانشناسان جوان تبدیل کنند. این امر به همکاری دانشجویانی از اروپا و آمریکا نیز منجر شد. (Ibid)
کتابشناسی پرو در رابطه با ایران به شایستگی فعالیتهای او به عنوان مدیر یک مأموریت عظیم کاوش را نشان نمیدهد. او به اعضای تیمش اعتماد کامل داشت و خیلی زود به آنها اجازه داد که گزارشها را به نام خود منتشر کنند. به منظور معرفی نتایج حفاریها، او مقالات متعددی را به همراه گروهش در شوش در مجلۀ فرانسوی Archeologia و ویژهنامههای Dossiers d’archéologie منتشر کرد. او پس از بازنشستگی بر مضامین متعددی در این مجلهها، عمدتاً در باب شرق نزدیک نظارت میکرد و در باب دوران پیش از تاریخ در این منطقه مینوشت. او همچنین مقالاتی در مجلۀ Paléorient عمدتاً با همکاری یوسف مجیدزاده دارد. این نوشتهها پیرامون کاوشهای جیرفت بود. در سال 2010 م. کتاب کاخ داریوش در شوش (Le Palais de Darius à Suse) را ویراستاری کرد که مشتمل بود بر فصولی که خود در تدوینشان نقش داشت. (Ibid)
ژان پرو، بهمثابۀ یک متخصص پیش از تاریخ، باستانشناس، مؤسس نهادهای پژوهشی و بانی مجموعههای انتشاراتی، تمامی توان خود را صرف باستانشناسی شرق نزدیک کرد. او بسیاری از باستانشناسان فرانسوی را آموزش داد و تربیت کرد. او در دهۀ 1970 م. در سیر تکامل باستانشناسان ایرانی ایفای نقش کرد و تا زمان مرگش به آیندۀ نسل بعد توجه داشت. او اثری در باب خاطرات چهل سال پژوهش باستانشناسی منتشر کرد. (Ibid)
آثار
- - کتاب:
- و آنها از بهشت خارج شدند...، دفترچه یادداشت یک باستانشناس در شرق، 1945-1995 م. .
- کاخ داریوش در شوش: یک اقامتگاه کنار جاده از تخت جمشید تا بابل.
- سوریه-فلسطین 1: از آغاز تا عصر مفرغ.
- مقابر ossuary در منطقۀ ساحلی فلسطین در هزارۀ چهارم ق.م. (خاطرات و فعالیتهای مرکز باستانشناسی فرانسوی در اورشلیم (1)).
- - مقاله:
- کشفیات جدید در جیرفت. (فلات جنوبی ایران)
- داریوش بزرگ. پادشاه ایران. شاه بابل. شاه شاهان.فرعون مصر (522-486 ق.م.)
- پیشاتاریخِ فلسطین.
- معماری کاخی و نظامی هخامنشیان در شوش، در صد و پنجاه سال فعالیت مؤسسۀ باستانشناسی آلمانی 1829م.- 1979م.
- تولد یک شهر: شوش.
- تأملاتی در باب جایگاه پژوهشهای اواخر دوران پیش از تاریخ در شرق میانه و نزدیک.
- شمایل نگاری جیرفت.
- تزیینات ظروف سنگ کلریتی جیرفت.
- کارگران در آپادانا (1969-1971م.)
- دروازۀ داریوش در آپادانا.
- کاخ شوش.
آثار به زبان های دیگر
- - Book:
- (Perrot, J. (1997). Et ils sortirent du paradis ..., carnets d'un archéologue en Orient, 1945–1995. Editions de Fallois.)
- (-. (2010). Le palais de Darius à Suse: une résidence royale sur la route de Persépolis à Babylone. Presses de l'université Paris-Sorbonne.)
- (-. (1978). Syrie-Palestine I: Des origines à l’âge du bronze. Nagel.
- (Perrot, J., & Ladiray, D. (1980). Les tombes à ossuaires de la région côtière palestinienne au IVe millénaire avant l’ère chrétienne. Association Paléorient.)
- -Article:
- (Perrot, J. & Madjidzadeh, Y. (2003). Découvertes récentes á Jiroft (sud du plateau Iranien). Année, 148(3), 1087–1102.)
- (Perrot, J. (2013). Darius le Grand - Roi de Perse - Roi de Babylone – Rois des Rois – Pharaon d’Egypte (522-486 av. J.-C.). Dossiers d’Archéologie, hors série, 23.)
- (-. (1968). La Préhistoire de la Palestine. Supplément au Dictionnaire de la Bible VIII, 43, 286-446.)
- (-. (1981). L’architecture militaire et palatiale des Achéménides à Suse, in 150 Jahre Deutsches Archaeologisches Institut 1829-1979. Mainz, 74-94.)
- (-. (1998). Birth of a City: Susa. In J.G., Westenholz (ed.), Capital Cities: Vision Planning and Spiritual Dimensions, Proc. of the Symposium in May 27-29, 1996 (pp. 83-98). Bible Lands Museum)
- (-. (2000). Réflexions sur l’état des recherches concernant la Préhistoire récente au Proche et Moyen-Orient. Paléorient, 26, 5-27.)
- (-. (2003). L’iconographie de Jiroft. Dossiers d’archeologie, 287, 97-113.)
- (-. (2006). À travers l’ornementation des vases et objets en chlorite de Jiroft. Paléorient, 32(1), 99-112.)
- (Perrot, J., & Ladiray, D. (1974). Travaux à l’Apadana (1969-1971). Cahiers de la DAFI, 2, 13-60.)
- (-. (1974). La Porte de Darius à Suse. Cahiers de la DAFI, 4, 43-56.
- (Perrot, J., & Ladiray, D. (1996). The Palace of Susa. In J.G., Westenholz (ed), Royal Cities of the Biblical World (pp. 236-54). Jerusalem.)
آثار منتشرشده به فارسی
- پرو، ژ. (1401ش.). داریوش، شاه بزرگ. (ترجمۀ خ. بهاری). فرزان روز. (انتشار اصل اثر: 2010 م.)
منابع به زبان های دیگر
- Boucharlat, R. (2020). PERROT, JEAN. In Encyclopaedia Iranica Online. http://dx.doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_11990
- Dollfus, G., & Vandermeersch, B. (2013). Jean Perrot (1920-2012). Paléorient, 39(1), 5–10. http://www.jstor.org/stable/43576757
- (2013, January 20). Jean Perrot. https://worldculturalheritagevoices.org/jean-perrot/.
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- Jean Perrot. (2024, February 15). In Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Jean_Perrot
- Bagherzadeh, F. (1990). Jean Perrot, ami de l'Iran: Témoignage et hommage. (n.p.): (n.p.).
گردآورنده