میخائل یان دخویه - Michael Jan de Goeje
میخائل یان دخویه (Michael Jan de Goeje) شرقشناس هلندی، پژوهشگر زبدۀ حوزۀ مطالعات تاریخی و جغرافیایی عربی-اسلامی است. تخصّص اصلی وی در حوزههای تصحیح متون تاریخی، جغرافیایی و ادبیِ نویسندگان قرون اولیۀ اسلامی، فهرستبرداری نسخ خطی مربوط به حوزۀ اسلام و به طور کلی مطالعات شرقی بوده است.
تولد و درگذشت
۱۸۳۹م.- ۱۹۰۹م.
سوابق زندگی و تحصیل
دخویه در سال1854م. در رشته الهیات و فلسفه در دانشگاه لیدن (University of Lieden) مشغول به تحصیل شد امّا بعد از گذشت دو سال بهسبب بیعلاقگی به این رشته، از ادامۀ تحصیل در آن انصراف داد (گروه نویسندگان، 1391، ج17، 400). پدر دخویه استاد زبانهای سامی بود و به همین دلیل وی نیز به سوی فراگیری زبان و ادب عربی کشیده شد. وی در سال 1856م. رشتۀ زبانهای سامی را انتخاب کرد. او زیر نظر پروفسور راینهارت دوزی (Reinhart Dozy) و پروفسور تئودور یونبل (Theodor Juynboll) به تحصیلات خود ادامه داد و چهار سال بعد، در1860م. با نوشتن پایاننامه، موفق به اخذ درجۀ دکترا شد (نیکبین، 1380، ج1، 392). سپس برای تکمیل تحصیلات، به دانشگاه آکسفورد (University of Oxford) در انگلستان رفت و پس از بازگشت به هلند، به عنوان مترجم زبانهای شرقی مشغول به کار شد (العقیقی، 1396، ج1، 181). وی در سال 1866م. استادیار، در سال 1869م. استاد تمام کرسی زبان عربی دانشگاه لیدن گشت و در سال 1906م. بازنشسته شد (گروه مؤلفان و مترجمان، 1388، ج4، 40). در سال 1896م. دانشگاه کمبریج (University of Cambridge) به پاس اقدامات علمی ارزندۀ وی، دکترای افتخاریای به دخویه اعطا کرد (گروه نویسندگان، 1391، ج17، 400).
سوابق اجرایی و پژوهشی
وی بهعنوان دستیار سرپرست مجموعۀ نسخههای خطی شرقی در کتابخانه دانشگاه منصوب شده و در سال 1869م. او بهعنوان متصدی ارتقا یافت و این مقام را تا زمان مرگ داشت. او گرچه از سیاست بسیار بیزار بود، اما علاقۀ شدیدی به امور شهرداری لیدن داشت و چندین دهه به عنوان عضو لیبرال در شورای شهرداری لیدن بهعنوان عضو و بعداً رئیس شورای آموزشی شهرداری خدمت کرد.(Vrolijk, 2011)
او در سال 1905م. در کنگرۀ بینالمللی شرقشناسان در الجزایر شرکت کرد. عضو انستیتو فرانسه (Institut de France) بود و همچنین نشان شایستگی (Bundesverdienstorden) را از دولت آلمان را دریافت کرد. او تا زمان مرگ، رئیس انجمن بین المللی آکادمی علوم (Koninklijke Nederlandsche Akademie van Wetenschappen) بود. در سال 1869م. به عضویت آکادمی سلطنتی هنرها و علوم هلند Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences درآمد (Hurgronje, 1909).
از دیگر سمتهای وی میتوان به این موارد اشاره کرد: رئیس هیئت تحریریۀ مجلدات اول تا سوم دایرهالمعارف اسلام (The Encyclopaedia of Islam) (گروه مؤلفان و مترجمان، 1388، ج4، ص 40)، فرهنگستانِ کتیبهها و ادبیات فرانسه (Académie des Inscriptions et Belles-Lettres) (نیکبین، 1380، ج1، ص 393)، و عضو دائمی فرهنگستان بریتانیا (British Academy) نیز بود.
پس از مرگ دخویه، بنیادی به نام او در لیدن با عنوان بنیاد دخویه (Fondation de Goeje) تأسیس شد که با سرمایة آن، آثار شرقشناسان اروپاییِ بسیاری به چاپ رسیده است(همان، ص 402).
آثار
دخویه تعداد زیادی کتاب و مقاله از خود بر جای گذاشت که از لحاظ شمار، به بیش از300 اثر خواهد رسید. آثار او را میتوان در سه دسته پژوهشهای تاریخی، جغرافیایی و متفرقه دستهبندی نمود.
پیرامون آثار جغرافیایی مهم دخویه، اولین اثر منتشرشدۀ او باید رساله دکترایش است، این اثر دربارۀ وصف کشورهای آفریقایی شمالغربی در کتاب البلدان نوشتة یعقوبی است و تحتعنوان نمونههایی از آثار شرقی در وصف مغرب برگرفته از کتاب البلدان یعقوبی (Specime e literis Orientalibus exhibens descriptionem al-Magribi,sumtam e Librio Regionum al-Jaqubii) در سال 1860م. منتشر شد (بدوی، 1377، ص 204).
- نمونههایی از آثار شرقی در وصف مغرب برگرفته از کتاب البلدان یعقوبی
(de Goeje, M. J. (1860). Specime e literis Orientalibus exhibens descriptionem al-Magribi,sumtam e Librio Regionum al-Jaqubii.)
- مجموعه آثار جغرافیدانان عرب
(de Goeje, M. J. (1869–1871). Bibliotheca Geographorum Arabicorum.)
این مجموعۀ هشتجلدی بارها موردستایش متخصصان امر قرار گرفت و از جمله تئودور نولدکه (Theodor Nöldeke) آن را شاهکاری درخشان خوانده و بانظر احترام بدان نگریسته است (نیکبین، 1380، ج1، 393).- بستر باستانی اُکسوس (آمودریا)
(de Goeje, M. J. (1875). Das alte Bett des Oxus,Amu-Darja.)
- تاریخ الرسل و الملوک اثر طبری (تصحیح و ترجمه)
(de Goeje, M. J. (1879–1901). Annals of Tabari.)
- سرزمینهای اسلامی به نقل از منابع چینی
(Hirth, F., de Goeje, M. J. (1894). Die Länder des Islâm nach Chinesischen Quellen. T’oung Pao, 5, 1–64.)
منابع
- بدوی، ع. (1377ش.). دایرةالمعارف مستشرقان (ترجمة ص. طباطبایی.). روزنه.
- نیکبین، ن. (1380ش.). فرهنگ جامع خاورشناسان مشهور و مسافران به مشرق زمین (ج1). آرون.
- گروه مؤلفان و مترجمان. (1388ش.). فرهنگ خاورشناسان: زندگینامه و کتابشناسی ایرانشناسان و اسلامشناسان (ج4). پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- گروه نویسندگان. (1391ش.). دانشنامۀ جهان اسلام (ج17). بنیاد دایرةالمعارف اسلامی.
- العقیقی، ن. (1396ش.). شرقشناسان (ترجمة ح. شیخی، ج1). بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی.
- Vrolijk, A. J. M. (2011). DE GOEJE, MICHAIL JAN. In Iranica Online. Iranica http://www.iranicaonline.org/articles/de-goeje
- Hurgronje, C. S. (1909). Levensbericht M.J. de Goeje, Jaarboek, 1909. 107-166. Retrieved Oct 05, 2022 from https://dwc.knaw.nl/biografie/biografisch-apparaat/pmknaw/?pagetype=authorDetail&aId=PE00000433
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- BnF Data. (n.d.). Michael Johan de Goeje (1836-1909). https://data.bnf.fr/en/12546729/michael_johan_de_goeje/
- 1911 Encyclopædia Britannica. (n.d.). Goeje, Michael Jan de.
- Britannica, T. Editors of Encyclopaedia. (2022, August 9). Michael Jan de Goeje. In Encyclopedia Britannica Online. Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/biography/Michael-Jan-de-Goeje
- Lyall, C. J. (1911). [Review of Michael Jan De Goeje, by C. S. Hurgronje]. Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 843–848. Retrieved Oct 05, 2022 from http://www.jstor.org/stable/25189931
- https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Goeje,_Michael_Jan_de
گردآورنده
سیّد محمّد قدسی
مردادماه 1398ش.
تاریخ آخرین ویرایش
<span>1402-03-28</span>