1322 ش.- «در قید حیات»

نصرالله پورجوادی، فرزند ماشاءالله، در ۲۷ تیر ۱۳۲۲ش. در خانواده‌ای اصالتاً تهرانی در در محلۀ قنات‌آباد، خیابان مولوی تهران به دنیا آمد. وی از همان کودکی، ناشناخته‌های زیادی در ذهن داشت که همواره به دنبال آن‌ها بود. به همین خاطر از آن زمان به فکر تحصیل در رشته‌هایی مثل نجوم و روان‌شناسی بود تا پاسخ پرسش‌های خود را در لایتناهی آن‌ها بیابد نه رشته‌های پردرآمد پزشکی و مهندسی. با این حال دورۀ دبیرستان را در رشتۀ ریاضی به پایان رساند. پس از قبولی در کنکور و رفتن به دانشگاه شیراز خیلی زود متوجه شد که برای رشته‌های مهندسی و پزشکی ساخته نشده است و پس از مدتی در سال 1341ش. راهی ایالات متحدۀ آمریکا (United States of America) شد. به مدت یک‌و‌نیم سال در دانشگاه نورث تگزاس (University of North Texas, UNT) روان‌شناسی خواند و پس از آن به دانشگاه ایالتی سانفرانسیسکو (San Francisco State University) رفت و کارشناسی خود را در رشتۀ فلسفه غرب از این دانشگاه دریافت کرد (قنبری، 1383ش.). نصرالله پورجوادی به تدریج روی به عرفان آورد، زیرا در عرفان چیزی یافت که نیازهای فلسفی او را پاسخ می‌گفت. همچنین او سعی می‌کرد هویت ایرانی خود را در فرهنگ سرزمین خود پیدا کند (نصیری، 1383ش.). پنج سال دوری از ایران احساس شدید غربت را در وی به وجود آورد. پیش از مراجعت به وطن در سال ۱۳۴۶ش. به زیارت مزار مولانا در قونیه رفت تا با 1400 سال فرهنگ و زبان خود دوباره بیعت کند (پورجوادی، 1366ش.). او پس از بازگشت به ایران  در دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران مشغول به تحصیل فلسفه در مقطع کارشناسی‌ارشد شد. یک سال بعد در سال 1347ش. ازدواج کرد. در سال ۱۳۵۱ش. موفق به دریافت مدرک کارشناسی‌ارشد رشتۀ فلسفه شد و در سال ۱۳۵۷ش. دکترای فلسفه خود را از همین دانشگاه دریافت کرد (خبرگزاری ایرنا، ۱۳۹۹ش.). در طول تحصیل اگرچه از محضر استادان به نامی مانند احمد فردید، منوچهر بزرگمهر، یحیی مهدوی، ابوالحسن جلیلی جواد مصلح و سید حسین نصر بهره برد، اما خود را وابسته به حوزۀ خاصی نکرد. با این حال در میان بزرگان فلسفه و عرفان بیش از همه به توشی‌هیکو ایزوتسو (Toshihiko Izutsu) ژاپنی نزدیک شد. در نزد وی فصوص‌الحکم ابن عربی را خواند و به تشویق او کتاب سوانح غزالی را به انگلیسی ترجمه کرد و در پژوهش نیز روش تحلیلی وی را به کار برد (نصیری،1383ش.).

نصرالله پورجوادی در سال ۱۳۵۸ش. سرپرستی مرکز تعلیمات عمومی و مدیریت عامل انتشارات دانشگاه صنعتی شریف را بر عهده گرفت و به تدریس فلسفه پرداخت و تا سال ۱۳۶۶ش.، با سمت استادیار در این مرکز مشغول به خدمت بود تا اینکه در همین سال در دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران شروع به تدریس کرد و با پشت سر گذاردن مدارج دانشگاهی، رتبه استادی این دانشگاه را به دست آورد (خبرگزاری ایرنا، ۱۳۹۹ش.). در پی پیروزی انقلاب اسلامی، انقلاب فرهنگی و تعطیلی دانشگاه‌ها با ستاد انقلاب فرهنگی همکاری نمود (همان). او کمیتۀ ترجمه و تألیف را ایجاد نمود تا با همکاری اساتید دانشگاه که اکنون تدریس نمی‌کردند به ترجمه و تألیف کتب درسی که در آن زمان وضعیت نامطلوبی داشت بپردازند. پس از چند ماه در سال 1359ش. این مؤسسه به مرکز نشر دانشگاهی تبدیل شد. در آن زمان تمام مراکز انتشاراتی دانشگاهی تعطیل شده بود و تمامی مسئولیت ترجمه و تألیف و چاپ و نشر کتب دانشگاهی با مرکز نشر دانشگاهی بود (قنبری، 1383ش.). وی به عنوان مدیر مرکز نشر دانشگاهی، تلاش‌های چشمگیری انجام داد، از جمله جذب استادان مختلف برای ترجمه و تألیف و انتشار 1300 عنوان کتاب در زمینه‌های مختلف علم و ادب، تألیف فرهنگ اصطلاحات با بیش از 30 عنوان، نشر مجلاتی مانند نشر دانش، تاریخ و باستان‌شناسی، لقمان، زبانشناسی، فیزیک، ریاضی، شیمی، معارف و مجلۀ بهداشت و وارد کردن کتاب‌های خارجی در دورانی که مرزها بسته بود و ارتباط با خارج چندان مطلوب نبود. تلاش‌های وی مرکز نشر دانشگاهی را به یکی از معتبرترین مؤسسه‌های انتشارتی دانشگاهی تبدیل نمود (نصیری، 1383ش.). وی در دورۀ وزارت جعفر توفیقی در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، در سال ۱۳۸۲ش. از ریاست مرکز نشر دانشگاهی برکنار شد. برکناری پورجوادی از مرکز نشر دانشگاهی در رسانه‌ها و مطبوعات پرخوانندۀ آن زمان، مورد اعتراض واقع شد (ویکی پدیا، ۱۴۰۲ش.). وی عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی تا کنون است که در آنجا نیز چهره‌ای شاخص است. وی در تهیۀ اساسنامۀ فرهنگستان و بردن این اساسنامه به شورای عالی انقلاب فرهنگی و به تصویب رساندن آن و معرفی اعضای فرهنگستان نیز نقش داشت (قنبری، 1383ش.). وی در سال ۱۳۸۱ش. به دعوت دانشگاه کلگیت (Colgate University) در نیویورک، استاد مدعو در این دانشگاه، بود (خبرگزاری ایرنا، ۱۳۹۹ش.). وی در طول سال‌ها مسئولیت‌های اجرایی و فعالیت‌های اجتماعی متعددی داشته است که مهمترین آن‌ها عبارتند از: عضویت در شورای عالی انقلاب فرهنگی، عضویت در شورای مسئولیت اجرایی ستاد انقلاب فرهنگی، ریاست مرکز نشر دانشگاهی، عضویت پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تأسیس و سردبیری مجلۀ نشر دانش، تأسیس و مدیریت مجلۀ معارف، عضویت هیئت ‌امنای بنیاد دایره‌المعارف اسلامی و عضویت هیئت علمی دایره‌المعارف بزرگ اسلامی. وی به‌واسطۀ خدمات مختلف علمی و اجتماعی درخشان، مفتخر به دریافت نشان و تقدیرنامه‌های متعدد شده که از آن میان می‌توان به دریافت تقدیرنامۀ دومین هفتۀ کتاب به‌عنوان نویسنده و منتقد شایسته، تقدیر از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تشویق به‌واسطه تألیف کتاب رؤیت ماه در آسمان، برندۀ جایزۀ کتاب سال به خاطر تألیف کتاب دو مجدد، لوح تقدیر پنج عنوان کتاب برگزیدۀ شورای انتشارات دانشگاه تهران، برندۀ جایزۀ پژوهشی الکساندر فون هومبولت (Alexander von Humboldt Research Award) اشاره کرد (خبرگزاری ایرنا، ۱۳۹۹ش.؛ دانشگاه ادیان و مذاهب، 2020م.).

• رؤيت ماه در آسمان.
• پارسی‌گویی در تصوف.

مقالاتی که در این کتاب درج شده است همه به نحوی با زبان پارسی و پیوند آن با تصوف و مذاهب عرفانی دیگر ارتباط دارند (مقدمۀ کتاب).

• دریای معرفت، از بایزید بسطامی تا نجم دایه.
• بادۀ عشق (پژوهشی در معنای باده در شعر عرفانی فارسی).
• پروانه و آتش، (از حلاج تا حافظ : سیر تحولات یک تمثیل عرفانی در ادبیات ایران).

این اثر به سیر تحول و برداشت شاعرانه از تمثیل سوختن پروانه در آتش در آثار فارسی از حلاج تا حافظ می‌پردازد، تمثیلی که در آثار عارفان و شاعران به مرور تغییر کرده است (خبربان، ۱۳۹۷ش.).

• عهد الست.
• اشراق و عرفان.
• نسيم اُنس (مجموعۀ مقالات).
• قوت دل و نوش جان.

این اثر دربارۀ شاهدبازی، کرامات، مسئلۀ روح، غذای روح و غذای جسمانی، گیاه‌خواری و گوشت‌خواری در اسلام است (خبربان، ۱۳۹۷ش.)

• عين القضات و استادان او.
• سلطان طريقت، سوانح زندگى و شرح آثار احمد غزالى.
• درآمدى به فلسفۀ افلوطين.
• دو مجدّد (پژوهش‌هايى درباره محمّد غزّالى و فخر رازى).
• ايران مظلوم، مجموعه سرمقاله‌هاى نشر دانش.
• شعر و شرع (بحثى دربارۀ فلسفه شعر از نظر عطّار).

لازم به یادآوری است که آثار ایشان بسیار بیش از این موارد است و با جستجو در پایگاه‌های اطلاعاتی و پرتال کتابخانه ملی می‌توان آن‌ها را مشاهده نمود.

• خبربان. (۱۳۹۷ش.، ۱ اردیبهشت.). پروانه و آتش؛ اثر جدید نصرالله پورجوادی در راه کتابفروشی‌ها. https://khabarban.com/18162826/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%88_%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%A7%D8%AB%D8%B1_%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF_%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D9%BE%D9%88%D8%B1%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%B1%D8%A7%D9%87_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%DB%8C_%D9%87%D8%A7
• خبربان. (۱۳۹۷ش.، ۳ آبان.). تمجید از نصرالله پورجوادی در رونمایی کتابش.

https://khabarban.com/21621227/%D8%AA%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D8%B2_%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D9%BE%D9%88%D8%B1%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B4

• خبرگزاری ایرنا. (۱۳۹۹ش.، ۲۷ تیر.). دربارۀ نصرالله پورجوادی. https://www.irna.ir/xjyNkZ
• قنبری، ا. (1383ش.).گفت‌و‌گو: زندانی مدینۀ فاضله: مصاحبه با نصرالله پورجوادی. مصاحبه‌کننده امید قنبری. در زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی دکتر نصرالله پورجوادی. انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
• نصیری، م. ر. (1383ش.). پیشگفتار، در زندگی نامه و خدمات علمی و فرهنگی دکتر نصرالله پورجوادی. انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
• ویکی پدیا. (۱۴۰۲، ۲۶ شهریور.). نصراالله پورجوادی.

https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D9%BE%D9%88%D8%B1%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF%DB%8C

مریم موسوی‌ زاده

خردادماه 1401ش.