محمد آلتونجی - Muhammad Al-Tunji
استاد زبان فارسی در دانشگاههاى دمشق ، حلب ، پكن، بوداپست، كويت ، دهلىنو ، اكستر انگليس، قاريونس و البیضاء لیبی است. كتاب فرهنگ فارسى به عربى او با عنوان المعجم الذهبي در حدود چهار دهه است كه تقريباً تنها منبع مورد استفاده پژوهشگران عرب در يادگيرى فارسى است.
تولد و درگذشت
1933م. ـ در قید حیات
سوابق زندگی و تحصیل
محمد التونجى، در سال 1933م. در شهر حلب سوریه به دنيا آمد. مادر او اهل استانبول ترکیه بوده و در کودکی به وی زبان ترکی را آموزش داده است. او در کودکی با اشعار فارسی و ترکی مولانا آشنا شده و همین امر سبب جذب او به زبان فارسی شد. او به مدرسه هاشمی (الهاشمیه) (Al-Hashemi) حلب رفت و پس از آن تحصیل خود را در دبیرستان المعری حلب ادامه داد و در سال 1954م. دیپلم خود را اخذ نمود.(ارشدی، 1384؛ محمد ألتونجی، 2021)
پس از گذراندن تحصیلات مقدماتی به دمشق رفت و در سال 1959م. از دانشگاه دمشق (Damascus University) لیسانس ادبیات عرب و در 1961م. دیپلم علوم تربیتی گرفت. وی از سال 1958م. به عنوان معلم در دبیرستانهای حلب مشغول به کار شد. پس از آن به ایران سفر کرد و در سال 1966م.، در رشته ادبيات تطبيقى (عربی و فارسی) از دانشگاه تهران مدرک دكترا گرفت. همچنين در سال 1973م.، موفق به اخذ بالاترین درجه دکتری افتخاری ادبیات عرب با گرايش عصر عباسى از دانشگاه سن ژوزف (دانشگاه یوسف قدیس) (Université Saint-Joseph de Beyrouth) جامعه القديس يوسف بيروت شد. (ارشدی، 1384؛ Wikipedia، 2021)
پس از بازگشت به سوریه تا 1970م. در سمت استاد در دانشگاه دمشق، استاد میهمان در دانشگاه حلب و سپس به عنوان مدرس دانشگاه سن ژوزف در بیروت به تدریس مشغول شد. از 1971 تا 1975م. استادیار و دانشیار دانشگاه قاریونس دانشگاه بنغازی (University of Benghazi) و دانشگاه اسلامی بیضاء جامعه محمد بن علي السنوسي جامعه البيضاء الإسلاميه ( The Islamic University of Asaied Mohamed Bin Ali Al Sanussi) لیبی و در 1976م. استادیار در دانشگاه حلب بود. در 1980م. مدیر گروه آموزش ادبیات عرب در دانشگاه حلب، 1981م. استاد ادبیات فارسی در همان دانشگاه و زمستان 1982م. استاد میهمان در دانشگاه بوداپست و در 1983م. و 1984م. استاد میهمان در دانشگاه اکستر بریتانیا (University of Exeter) بود. (Wikipedia)
سوابق اجرایی و پژوهشی
در 1978م. در سمینار نسخ خطی در کرمان شرکت جست و در 1979م. به مدت سه ماه در کشور چین به تدریس زبان عربی پرداخت. . او از 1967م. به عضویت اتحادیه نویسندگان عرب (Arab Writers Union) درآمده بود. التونجی در سمینارهایی در دمشق، الجزیره، بوداپست و انگلستان شرکت جسته و مدتی نیز در عربستان سعودی تدریس کرده است. (ألتونجی، 2021)
وی جزء سرشناسترین کسانی است که در حوزه تأثیر ادبیات فارسی بر زبان عربی فصیح و محلی تحقیق کرده و جایزه کشور هند را از یونسکو UNESCO سال ۱۹۷۰ دریافت کرد. (Wikipedia)
وی دارای چندین مقاله در کالج اسلامی لندن و مجلههای عربی نظیر اللسان العرب در مراکش است.
آثار
دكتر آلتونجى تاكنون حدود هشتاد كتاب تحقيقى تأليف كرده و بيش از صد و بيست كتاب داستان براى كودكان نوشته و يا ترجمه كرده است.
- بریدهای از ادبیات فارسی (كه در آن سرودههايى از رودكى، سعدى، فردوسى، منوچهرى، حافظ، ناصرخسرو و مولانا گنجانده است و در دانشگاه تدريس مىشود)
- فرهنگ طلايى : حاوى حدود سى هزار واژه
- ترجمه تاريخ جهانگشاى عطاملك جوينى با عنوان «تاريخ فاتح العالم» از فارسى به عربى
- ؛فرهنگ لغت عربی
- ادبیات عربی شده فارسی در قرآن (تأليف سيوطى و شامل يكصد و بيست واژه معرب از فارسى در قرآن كريم، كه تونجى آن را تحقيق كرده و برآن حاشيه نوشته است و در بيروت به چاپ رسيده است).
- بهاءالدین عاملی: نویسنده، شاعر، عالم
- دیوان لقیط بن یعمر الإیادی، به روایت هشام بن کلیبی
- واژهنامه متن حدیت : آنچه در حدیث پیامبر آمده
- فرهنگ جیبی (عبری-عربی)
- واژهنامه دستوری
- زبان فارسی و دستور آن
- فهرست فارسی
- حیوانات (25 قصه برای کودکان)
- دیوان بلخ به عربی (ترجمه دیوان بلخ به عربی)
- طومار شیخ شرزین (ترجمه طومار شیخ شرزین به عربی)
- قطوف من الأدب الفارسی
- المعجم الذهبي
- تاريخ فاتح العالم
- معجم المعربات في اللغه العربيه
- المهذب في ما وقع في القرآن من المعرب
- بهاءالدین العاملی: ادیبا، شاعرا، عالما.
- دیوان لقیط بن یعمر الایادی علی روایه هشام بن کلبی
- معجم اعلام متن الحدیث: من ورد ذکرهم فی حدیث رسول الله (ص)
- قاموس الجيب (عبري – عربي)
- معجم الأدوات النحوية
- اللغة الفارسية وقواعدها
- دليل الفارسية
- قالت الحيوانات
- محکمه العدل فی بلخ
- صحیفه الشیخ شرزین
آثار منتشرشده به فارسی
- فرهنگ فارسی - عربی چاپ اول سال ۱۳۷۳
- یزیدیان یا شیطان پرستان (تاریخچه، اصول عقاید و آداب و رسوم)(۲۰۰۱)
- دیوان ابوطالب (شعر عربی - قرن ۱ ق. - ترجمه شده به فارسی)
- معجم اعلام القران الکریم چاپ چهارم در سال ۱۳۹۳.
- بررسی واژگان معرب و دخیل در زبان و ادبیات عرب تاریخ اثر ۱۳۹۰. است.
- ترجمه کتاب الادب المقارنه دکتر محمد التونجی. پایاننامه کارشناسیارشد زبان و ادبیات عرب دانشگاه تهران، مترجم: حسین احمدی، 1390.
- درباره قاموس المحیط فیروزآبادی؛ نامه پارسی، سال هشتم، شماره چهارم، زمستان 1382ش. صص.161 ـ 166.
- جستار گفتگو: زبان پارسی در جهان: پنج دیدگاه. مصاحبه با محمد آلتونجی. چشمانداز ارتباطات فرهنگی 17: 3-9
منابع
- ارشدی، سمیر (1384). ادبیات فارسی در دنیای عرب. وبسایت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی: گفت و گو با دکتر محمد التونجی، مؤلف کتاب «فرهنگ طلایی».
- ویکی پدیا
- ویکی نور
- Wikipedia
سایر منابع پیشنهادی
- نجاریان، محمدرضا (1390). تأثیرپذیری اشعار لامعی از معلقه امرالقیس. فصلنامه لسان مبین (پژوهش ادب عربی). 3(6): 218-239.
- وکیلی سحر، محترم. (1385). رضیه خاتون؛ نخستین فرمانروای زن مسلمان. فصلنامه تاریخ اسلام. 7(25): 143-164.
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
3. Ahmad K. Kasar et al. (2013). The Arabicized Turkish word in the Qur`an: a study of “Ghassaq”. Procedia - Social and Behavioral Sciences 70: 866 – 872
4. Virtual International authority file.(VIAF). (2021). Tūnjī, Muḥammad. Available at https://viaf.org retrieved 5/17/2021
گردآورنده
امیر محمدی
دی ماه 1399ش.
تاریخ آخرین ویرایش
<span>1401-09-23</span>