آبراهام یاسِنت آنکِتیل دوپِرون - Abraham Hyacinthe Anquetil-Duperron

1731م. - ۱۸۰۵م.

وی الهیّات را در پاریس و اوترخت (Utrecht) آموخت. امّا بعد از مدّتی با مطالعۀ زبان‌های دیگر از الهیّات و کشیشی فاصله گرفت و در مدرسۀ‌ زبان‌های شرقی (INALCO) (Institut National des Langues et Civilisations Orientales) به یادگیری عربی، پارسی، عبری و دیگر زبان‌های مشرق‌زمین پرداخت. آبراهام آنکتیل دوپرون در پاريس مطالعات خود را در كتابخانۀ سلطنتي فرانسه به رياست آبه ساليه (Labbe Salire) ادامه داد و در ضمن با تعدادی از شخصيّت‌هاي علمي آن زمانِ فرانسه آشنا شد و آنان نيز توانستند از بعضي از مراكز علمي وابسته به كتابخانه كمك‌هايي برايش دست و پا كنند. وی یک قرن پس از مرگش الهام‌بخش تأسیس مدرسۀ فرانسوی شرق دور (École française d'Extrême-Orient) بود (ویکی پدیا).

او در یک نمایشگاه در کتابخانۀ بادلیان (Bodleian Library) نسخه‌ای خطّی از اوستا دید و چون هیچ‌کس چیزی از آن نمی‌دانست، دوپرون به کشف راز و رمز این کتاب علاقه‌مند شد و در جستجوی آن و تکمیل مطالعات شرق‌شناسی‌اش به استخدام کمپانی هند شرقی درآمد و به هندوستان سفر کرد. وی در این سفر سختی‌های بسیار متحمّل شد و به مدّت هفت سال ۱۷۵۵م. تا ۱۷۶۱م. در هندوستان به فراگیری زبان‌های شرقی پرداخت. چهار سال پس از ترك فرانسه نخستين جلسۀ درس خود را زير نظر داراب، از شاگردان جاماسب كرماني آغاز كرد. مدّتي نيز نزد كاوس (نام وزیر زرتشتی در هند) شاگردي كرد (ایرانیکا). ناگفته نماند كه در آن زمان وزیران و مؤيّدان پارسي، كتاب بي‌نظير و فوق‌العاده كم‌ياب اوستا را حتّی به هم‌كيشان خود نشان نمي‌دادند، چه برسد به آن بيگانه‌اي كه كيش ديگري داشت و از آن سر دنيا آمده بود. اين خود ميزان تلاش او را براي جلب اعتماد وزیران پارسي نشان مي‌داد. پس از تکمیل مطالعاتش، به شهر بمبئی و سورت رفت. دوپرون در اين دو سال و هفت ماهي كه در سورت بود، گذشته از اوستا و پارسي باستان، زبان پارسي ميانه ( پهلوي) را نيز آموخت، و از جمله كارهاي ديگرش ترجمۀ فرهنگ پهلوي به زبان فرانسه بود. دوپرون تنها در عرض دو ماه و نيم ونديداد را به فرانسه ترجمه كرد. در ژانويۀ 1760 م. تصميم گرفت سانسكريت ياد بگيرد و بعد از چندي، سه فرهنگ سانسكريت را رونويسي كرد. دوپرون گذشته از اين‌ها، پژوهش‌هايي نيز دربارۀ شاهنامه و فرهنگ چين داشت. در اين مدّت توانسته بود 180 نسخۀ خطّي جمع كند. دوپرون تقريباً از تمام زبان‌ها و لهجه‌هاي هندوستان نمونه‌هاي كافي تهيّه كرده بود. گذشته از يك نسخۀ كامل اوستا ( که آن را از کسی به امانت گرفته و به صاحبش پس نداده بود) صفحه‌هاي اوّل ودا (Vedas) را نيز به‌دست آورده بود (ایرانیکا). دوپرون بالأخره پس از تحمّل رنج و مرارت‌های بسیار در سال 1762م. به فرانسه بازگشت. وی پس از یک روز از ورودش به پاریس، همۀ آن نسخه‌ها را به كتابخانۀ سلطنتي تحويل داد. مدّتي بعد دربارۀ اوستا، زرتشت و زبان‌هاي كهن ايران يك رشته سخنراني در هجده جلسه در آكادمي اسناد مكتوبه (Academy documents) ايراد كرد كه هنوز باقي است. امّا تلاش‌های او با انتقادات تند و تیزی همراه بود. از كساني كه بيش از همه او را هدف انتقادات شدیدالّحن خود قرار داد، يك جوان انگلیسي به نام ويليام جونز (William jones) بود كه بعد‌ها از شرق‌شناسان به نام شد. جونز و منتقدان ديگر مدّعي بودند كه دوپرون زمينۀ تحقيق و پژوهش در انديشۀ زرتشت را از آنها دزديده است. جونز مقالۀ بدون امضايي به زبان فرانسه نوشت که در نامۀ دانشوران (Journal des Savants) شمارۀ نوامبر 1771م. چاپ شد. او در این مقاله بسیار به دوپرون حمله كرد و سرانجام وقتي به اشتباه خود پي برد بسیار اظهار پشیمانی و از دوپرون عذرخواهی کرد. به سال 1768م. رسالۀ شرحي بر سيستم الهيّات ايران را در انستيتوي زبان فرانسه خواند و به عضويت انستيتو درآمد كه افتخار بزرگي بود. به سال 1771 م. برجسته‌ترين اثر خود را به نام زند اوستا (Zend Avesta) در سه جلد چاپ کرد و در سال 1777م. رساله اي به نام تكمله‌اي بر كتاب ديني ايرانيان منتشر ساخت و در آخرين سال‌هاي حيات خود به ترجمه و انتشار اوپانیشادها (Upanishads) پرداخت ( کمبل، 1381).

از او اثری در ایران ترجمه و منتشر نشده است.

1. کمبل، ژوزف (1381ش.)، اساطیر ایران، ترجمۀ علی بهرامی، تهران: روشنگران و مطالعات زنان، (تلخیص از تمامی کتاب).
2. ویکی پدیا

علاوه بر بخشی از محتوا، عکس موجود در سایت از منبع شماره 2 و 3 استخراج شده است:

معصومه موسویان

آبان 1397ش.