دیوید نیل مکنزی - David Neil MacKenzie
ایرانشناس و زبانشناس برجسته انگلیسی و متخصص در زبانهای میانه و مدرن ایرانی است.
تولد و درگذشت
1926م- 2001م
سوابق زندگی و تحصیل
مکنزی در لندن به دنیا آمد و در مدارسی در جنوب انگلستان تحصیل کرد. او مدرک لیسانس فارسی نوین و کارشناسی ارشد فارسی قدیم و میانه را از دانشکده مطالعات شرقی و آفریقایی دانشگاه لندن School of Oriental and African Studies) (SOAS)) گرفت. رساله دکتری او با عنوان مطالعات دیالتیک کردی (1957) آغاز پژوهشهای جدی او در زمینه زبانشناسی ایرانی بود. مکنزی در سال 1955 م. مدرس زبان کردی در دانشکده مطالعات شرقی و آفریقایی دانشگاه لندن شد. پس از آن از سال 1961م تدریس در تمامی زبانهای ایرانی را در این دانشکده نیز به عهده گرفت. او در سال 1975م رئیس گروه فلسفه شرقی در دانشگاه گوتینگن (University of Gottingen) شد. مکنزی در سال 1994م از سمت خود بازنشسته شد و در ولز شمالی ساکن شد. (دایره العمارف ایرانیکا، 2002).
سوابق اجرایی و پژوهشی
مکنزی در سن 17 سالگی وارد ارتش انگلستان شد. در سال 1945م و 1946م به عنوان سرباز در استان مرزی شمال غربی هند خدمت کرد. در آن جا زبان پشتو آموخت و اینگونه با زبانهای ایرانی آشنا شد. در سال 1994م از سمت خود با عنوان رئیس گروه فلسفه شرقی در دانشگاه گوتیگن، بازنشسته و در ولز شمالی ساکن شد. او پس از بازگشت به انگلیس، به عنوان عضو آکادمی انگلیس (British Academy) انتخاب شد. (دایره العمارف ایرانیکا، 2002).
اگر چه مکنزی را به خاطر مطالعات در حوزه زبان کردی و قرون وسطایی خاورمیانه میشناسند اما او در مطالعه سایر زبانهای ایرانی مانند فارسی میانه، سغدی (Sogdian) و پشتو هم نقش پررنگی داشت. (دایره العمارف ایرانیکا، 2002).
آثار
یکی از مهمترین آثار مکنزی، تدوین فرهنگ کوچک زبان پهلوی است. این فرهنگ لغت نه تنها یکی از مهمترین آثار او بود بلکه مرجع واژگانی معتبر زبانشناسی در مورد متون زرتشتی قرن 9 تا 12 نیز محسوب میشود. وی در این فرهنگ، 4000 لغت را ارائه کرده و استانداردی را تنظیم کردهاست که تقریبا تمامی نسخههای مدرن پهلوی از آن پیروی میکنند. یکی دیگر از آثار او فرهنگ لغت خوارزمیان بود که ناتمام ماند.
مکنزی اولین کتاب گویششناسی کردی که شامل مطالعه موردی گویشهای کردی موجود در کشور عراق میشود را در دو جلد به چاپ رسانید. از دیگر آثار او پژوهش در گویش کردی در ۲ جلد (۱۹۶۱، ۱۹۹۲)؛ فهرست دستنوشتههای پشتو در کتابخانههای بریتانیا (لندی، 1965)، اشعاری از دیوان خوشحالخان ختک (Khushal Khattak) (معروفترین شاعر در دوران آغازین ادبیات پشتو و از قبیله ختک است.) به گویش اورامانی (Hewramî)(یکی از گویشهای زبان کردی).
عناوین اصلی آثار مکنزی:
آثار به زبان های دیگر
- MacKenzie, D.N. (1961b, 1962) Kurdish Dialect Studies, 2 vol, Oxford University press, London.
- “The Language of the Medians,” BSOAS 22, 1959, pp. 354-55.
- “The Origins of Kurdish,” TPhS 1961, pp. 68-86. Kurdish Dialect Studies, 2 vols.(London Oriental Series, 9 and 10, Oxford University Press), 1961-62.
- Poems from the divan of Khushāl Khattak, London, 1965.
- "The Kurdish of Mula Saʿid Samdinani,” Journal of Kurdish Studies 1, 1995, pp. 1-28.
- On Pashto: “Pashto verse,” BSOAS 21, 1958, pp. 319-33.
- “A standard Pashto,” BSOAS, 22, 1959, pp. 231-35. (With J. F. Blumhardt), Catalogue of Pahsto manuscripts in the libraries of the British Isles, London, 1965.
- “Matalūna,” in Monumentum Georg Morgenstierne II (Acta Iranica 22), Tehran and Liège, 1983, pp. 15-45.
- “The Qasida in Pashto,” in Stefan Sperl and Christopher Shackle eds., Qasida Poetry in Islamic Asia and Africa, 2 vols., Leiden, 1995, I, pp. 339-50, II, pp. 252-59.
- “The development of the Pashto script,” in Shirin Akiner and Nicholas Sims-Williams eds., Languages and Scripts of Central Asia, London (School of Oriental and African Studies), 1997, pp. 137-43.
- On Western Middle Iranian: “Zoroastrian Astrology in the Bundahišn,” BSOAS 27, 1964, pp. 511-29.
- “The ‘indirect affectee’ in Pahlavi,” in Unvala Memorial Volume, Bombay, 1964, pp. 45-48.
- “ ‘Sheep’ and ‘show’, two Pahlavi Ideograms,” Acta Orientalia 30 (Iranian Studies presented to Kaj Barr), 1966, pp. 151-57.
- “The Vanguard, lyinq down?” in Zarthoshti Madressa Centenary Volume, Bombay, 1967, pp. 130-36.
آثار منتشرشده به فارسی
- فرهنگ کوچک زبان پهلوی. ترجمه مهشید میرفخرایی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- گویش اورامی (هورامی): کلیات دستور زبان و متون، ترجمه محمدصدیق زاهدی، تهران: پانیذ، ۱۳۹۲.
- ده گفتار درباره زبان خوارزمی، آثاری از والتربرونو هنینگ، دیویدنیل مکنزی، هلموت هومباخ، گراردو نیولی، ترجمه یدالله منصوری، تهران: طهوری، ۱۳۸۷.
- برونو هنینگ (Walter Bruno Henning) ، بخشی از فرهنگ خوارزمی، بهکوشش د.ن. مکنزی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۱۷؛ ۵۵ صفحه.
سایر منابع پیشنهادی
- مکنزی. د.ن. (1373). فرهنگ کوچک زبان پهلوی. ترجمه مهشید میرفخرایی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- ویکیپدیا
گردآورنده
المیرا کریمی
خرداد ماه 1399 ش.
تاریخ آخرین ویرایش
<span>1401-07-25</span>