گئورک فریدریش گروتفند - Georg Friedrich Grotfend
گئورک فریدریش گروتفند Georg Friedrich Grotfend زبانشناس و باستانشناس آلمانی بود که در زمینۀ زبانهای کلاسیک، جغرافیای تاریخی و سکّهشناسی فعالیّتهایی داشته و شهرت عمدۀ وی به سبب اقداماتی است که در باب رمزگشایی خط میخی به سرانجام رسانده است.
تولد و درگذشت
1775م.– 1854م.
سوابق زندگی و تحصیل
وی در 9 ژوئن ۱۷۷۵م. در هان موندن (Hann-Münden) آلمان به دنیا آمد. پدر او یوهان گروتفند (Johann Grotefend) رئیس اتحادیۀ کفّاشان در هانوفر (Hanover) بود. در سال 1795م. گروتفند برای تحصیل در رشتۀ الهیات و فلسفه در دانشگاه گوتینگن (Georg-August-Universität Göttingen) ثبتنام کرد. او از آنجایی که قبلاً در دوران دانشجویی خود در یک مدرسه به تدریس مشغول بود، این کار را به عنوان شغل حرفهای خود انتخاب کرد؛ ابتدا در گوتینگن سپس در فرانکفورت (Frankfurt) در بین سالهای 1812م. تا 1814م. در دانشگاه فرانکفورت (Johann Wolfgang Goethe-Universität Frankfurt) ادبیات کلاسیک تدریس میکرد. گروتفند بقیه عمر خود را تا بازنشستگی در سال 1849م.، به تدریس اشتغال داشت. وی همچنین یکی از افرادی است که در تأسیس یادمان تاریخی ژرمنّ (Monumenta Germaniae Historica) مشارکت داشتند (Schmitt, 2012؛ مشکیننژاد و فیروزآبادی،1382ش.، 352).
سوابق اجرایی و پژوهشی
تا اواخر قرن هیجدهم م. خط میخی هنوز رمزگشایی نشده بود. گروتفند به دلیل تلاش موفقیّتآمیز خود در رمزگشایی خط میخی بر اساس رونوشتهایی از کتیبههای تخت جمشید که شخص کارستن نیبور(Carsten Niebuhr) شرقشناس آلمانی هنگام سفر خود به ایران در سال 1765م. تهیه نموده بود، موفق شد خط میخی را رمزگشایی کند (شارپ، 1346، 4).
گروتفند با فرض اینکه این کتیبهها از پادشاهان هخامنشی هستند، فعالیّت خود را آغاز کرد و با الگویی که از کیتبههای سلطنتی دوره ساسانیان به فارسی میانه، که فقط چند سال قبلتر توسط آنتوان سیلوستر دو ساسی (Antoine Silvestre De Sacy) رمزگشایی شده بود، توانست ارزش تقریبی آوایی حدود ده نشانه یا علامت را به دست آورد. وی تلاش میکرد تا علاوه بر رمز گشایی، به تفسیر فلسفی و تاریخی کتیبهها نیز بپردازد. هر چند اطلاعات وی از زبانهای شرقی در این زمان اندک بود و این مسئله موجبات اشتباهاتی گمراهکننده را برای او فراهم آورد، اما با این وجود تلاشهای گروتفند در درک خط میخی مبنایی برای سایر اندیشمندان این حوزه، ازجمله افسر انگلیسی، هنری راولینسن (Henry Rawlinson)، که بعدها کار او را به اتمام رساند در دورههای بعدی شد (Schmitt, 2012; The Columbia Encyclopedia, 2022). همچنین گروتفند اوّلین فردی بود که اثبات کرد بنای آرامگاه مادر سلیمان در واقع همان آرامگاه کوروش دوم (کبیر) است. وی در 15 دسامبر 1853م. در هانوفر در گذشت (مصاحب، 1381ش.، 2388).
آثار
- دربارة کشف رمز کتیبههای میخی و بهخصوص کتیبههای تختجمشید.
(- (1805). Über die Erklärung der Keilschriften, und besonders der Inschriften von Persepolis. Ideen über die Politik, den Verkehr und den Handel der vornehmsten Völker der alten Welt I, 931-958.)
- کوششهای جدید برای کشف رمز کتیبههای خط میخی تختجمشید.
(- (1837). Neue Beiträge zur Erläuterung der persepolitanischen Keilschrift. Verlage der Hahn`schen Hofbuchhandlung.)
- خوانش کتیبههای میخی سنگی در بابل.
(- (1852). Erläuterung der Keilinschriften babylonischer Bachsteine. Verlage der Hahn`schen Hofbuchhandlung.)
- خوانش خط میخی بابلی بیستون.
(Grotfend, G. F. (1853). Erläuterung der babylonischen Keilinschriften aus Behistim. Dieterich.)
آثار منتشرشده به فارسی
اثری از وی به فارسی ترجمه و منتشر نشده است.
منابع
- شارپ، ر. ن. (1346ش.). فرمانهای شاهنشاهان هخامنشی (ترجمۀ). شورای مرکزی جشنهای شاهنشاهی.
- مشکیننژاد، پ. و فیروزآبادی، س. س. (1382ش.). فرهنگ خاورشناسان زندگینامه و کتابشناسی ایران شناسان و اسلامشناسان (ج۶). پژوهشگاه علوم انسانی.
- مصاحب، غ. (1381ش.). دایرة المعارف فارسی (ج۲، بخش اوّل). امیرکبیر.
منابع به زبان های دیگر
- 4. The Columbia Encyclopedia. (2022, 21 Oct.). Grotefend, Georg Friedrich. https://www.encyclopedia.com/reference/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/grotefend-georg-friedrich
- 5. Schmitt, R. (2012). GROTEFEND, GEORG FRIEDRICH. In Iranica Online. https://www.iranicaonline.org/articles/grotefend
سایر منابع پیشنهادی
- اشمیت، رودریگر Rudriger Schmit (1386ش.). راهنمای زبانهای ایرانی، ترجمه آرمان بختیاری، تهران: ققنوس.
- حسن دوست، محمد (1399ش.). فارسی باستان (کتیبهها و واژهنامه)، تهران: فرهنگستان زبان و ادب.
- مولایی، چنگیز (1387ش.). فرهنگ زبان فارسی باستان، تهران: مهر نامک.
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
4.Britannica, T. Editors of Encyclopaedia. (2022, June 5). Georg Friedrich Grotefend. In Encyclopedia Britannica Online. https://www.britannica.com/biography/Georg-Friedrich-Grotefend
گردآورنده
زهرا اجلالی
اسفندماه 1399ش.
تاریخ آخرین ویرایش
<span>1402-06-17</span>