رابی بنیامین تودولایی Robbie Benjamin Tudela

بنیامین تودلایی سفرش را به قصد زیارت به سوی اورشلیم آغاز کرد. وی برای این سفر انگیزۀ بازرگانی نیز داشت. هم‌چنین گویا او در اندیشۀ مشخص کردن وضعیّت جامعۀ یهودی در راه اورشلیم بوده‌است. او راه درازی را پیمود و با اشخاص بسیاری دیدار کرد و شهر‌به‌شهر آمار یهودیان را گزارش داد ولی هدف تودولایی در این سیر و سیاحت تنها مشاهدۀ احوال هم‌کیشان خود نبوه، بلکه به اوضاع و احوال سایر ملّت‌ها نیز توجه داشت (بیات، 1391، 321). تودلایی پس از خروج از زادگاهش به بارسلون رفت و تقریباً تمام ساحل شمالی دریایی مدیترانه را در نوردید و از طریق یونان وارد قسطنطنیه شد. از راه جزیرۀ رودس Rhodes و قبرس به شام رفت و پس از گردش در فلسطین، لبنان و عراق، وارد ایران شد. گمان می‌رود روایات وی از یمن به شنیده‌های او برگردد. خوزستان، عراق عجم، آذربایجان و سپس فارس و خراسان مناطقی است که بنیامین در ایران دیده و به نظر می‌رسد اخبار او از ماوراءالنهر و چین و تبّت و حتّی هند و جزایر اقیانوس براساس شنیده‌های او باشد. اگر تودلایی تبّت را دیده باشد، احتمالاً نخستین فرد اروپایی است که از چین دیدن کرده‌است. آگاهی‌های او از یهودیان شهرهای مشرق‌زمین بسیار مهم و البتّه اغراق‌آمیز است (جعفری‌مذهب، بی‌تا، 1). تودلایی در سفر خود از جنگ بین سلطان سنجر و غزان، شکست و فرار سلطان سخن می‌گوید که 18 سال پیش از سفر او به ایران اتّفاق افتاده‌است. اگر به تاریخ 548ق.، 18 سال بیافزاییم به سال 566ق. (1170م.) می‌رسیم که با گفتۀ او دربارۀ حضور در بغداد در زمان المستنجد بالله عبّاسی تطبیق دارد. درنهایت با این استنباط به این نتیجه می‌رسیم که سفر وی بین سال‌های561م. - 569ق. (1165م. - 1173م.) در مدّت هشت سال انجام گرفته‌است؛ یعنی 17 سال پیش از ابن‌جبیر و بیش از 100 سال قبل از مارکوپولو (Marco Polo) و 170 سال پیش از ابن‌بطوطه (همان، 2). بنیامین تودلایی تاریخ رسیدن به سرزمین مادری‌اش در کاستیل (Castile) را سال 1173م. (569ق.) بیان کرده‌است. ظاهراً بنیامین پس از رسیدن به زادگاهش سفرنامۀ خود را تنظیم کرده و شاید همین امر باعث درهم شدن و جابه‌جایی یادداشت‌هایش شده باشد (همان، 3). گفته شده وی در این سفرها تجارت نیز می‌کرد و به دنبال گوهر و سنگ‌های قیمتی بود. وی در کل از 300 شهر بازدید کرد. او در سفرنامه‌اش بغداد را با شور و شوق فراوان توصیف می‌کند و توجّه ویژه‌ای به اخلاق خلیفه دارد. او درمورد زندگی مسالمت‌آمیز و احترام‌آمیز بین پیروان یهودیّت و اسلام می‌نویسد (ویکی‌پدیا).