ت. ن. پاخالینا Т. N. Pakhalina

از زمان سفر یوهان جورج گملین (Johann Georg Gmelin) روسی به ایران و گیلان، در بخش زبـان‌هاى ایرانى دانشـکدۀ زبان­‌شناسـى آکادمـى علـوم روسـیه (Russian Academy of Sciences) مقالاتـى پیرامـون دسـتور زبان گیلکی و فرهنگ واژگان بـه چـاپ رسـیدند که آثار پاخالینا را مـى‌تـوان در زمرۀ آن‌ها نـام بـرد. در سال 1953م. پاخالینا، زبان گیلکی را از دیدگاه زبان‌شناسی مدرن مورد مطالعه قرار داد. یکی دیگر از گویش‌های ایرانی که مورد توجّه خانم پاخالینا قرار گرفت، زبان سمنانی و گویش‌های آن بود (سیّد آقایی رضایی، 1394ش.). به باور بانو پاخالینا، نام‎ مکان اشکاشم دارای خاستگاه هندوآریایی است و برگرفته از واژۀ هندوآریاییِ kšam- sakā می‌­باشد که بخش نخست آن را می‌­توان هم‌­چون نام کشوری که در آن قبیلۀ ساک­‌ها زندگی می­‌کردند تعبیر از ساکای اوستای میانه (sakā) دانست که هم نام کشور و هم نام مردم بود و یا هم­‌چون نام قبیلۀ ساکا دانست و بخش دوم آن را می­‌توان با واژۀ سانسکریتی kšm هم‌خوان پنداشت که زمین و کشور معنا می­‌دهد و از مشتقات کنونی آن در زبان هندوآریایی کنونی kšama به‌معنای زمین است. مباني زبان­‌شناسي ايراني، عنوان مجموعه آثاري در هفت جلد به‌علاوۀ یک جلد نمايه، بدون شماره‌گذاريِ يك‌دست، دربارۀ زبان‌ها و گويش‌هاي ايراني است، كه پنج جلد آن در طول هجده سال از (1979م. تا 1997م.) و جلد آخر و نمايه، به‌ترتيب در 2008م. و 2010م.، در فرهنگستان علوم روسيه منتشر شده‌است. هر جلد از اين مجموعه به دورۀ خاصّي اختصاص دارد. جلد چهارم (1978م. :719 ص) دربارۀ زبان‌هاي نوی ايراني شرقي است. پاخالینا در این جلد در بخش اشکاشمی (474 - 536) مطالبی نوشته‌است. جلد پنجم (1991م.) در دو مجلّد مستقل منتشر شده و مجلّد دوم، ششمين كتاب از اين مجموعه برشمرده شده‌است. در كتاب نخست (زبان‌هاي شمال غربی ايرانی نو) پنج گونۀ بلوچي، تالشی، گونه‌هاي تاتی ايران، سمناني، سنگسري و اُرموري، به‌ترتيب به قلم موشكالو (Viacheslav Vladimirovich)، پيريكو (Lea Alexandra Pirico)، پاخالينا، راستارگويوا (Rastorgueva V. S) و افيموف (Efimov, I. P) بررسي شده‌است. پاخالينا و ادلمان (Kenneth Adelman) به آواشناسي و دستور سنگليچي نیز پرداخته‌اند. درمورد زبان پامیری، پاخالینا اندک مطالبی نوشته‌است (شکرمحمّد، 1385). عمده‌ترین اثری که بیشتر محقّقان بر آن به‌عنوان موادّ پژوهشی اتّکا کرده‌اند، آثار پاخالینا درمورد زبان‌های پامیری است. او درمورد زبان‌های پامیری نوشته‌­های زیادی برجای گذاشته و خصوصاً درمورد زبان سریکلی یک واژه‌نامۀ فشرده و یک دستور زبان کامل را بین سال‌های 1966م. تا 1971م. چاپ کرده‌است (ثابتی، 1393). در حقیقت، پاخالینا زحمات بسیار زیادی را متقبل شده و زبان‌های پامیری را در چین و اتّحاد شوروی به‌صورت سیستماتیک مطالعه کرده‌است. نظام آواشناسی، واج‌شناسی، صرف و نحو این زبان‌ها و هم­‌چنین تاریخچۀ مختصر پژوهش‌هایی که قبلاً درراستای این زبان‌ها صورت گرفته، همه را با درنظر داشتن اسلوب زبان‌شناسی تشریحی مطالعه و با یکدیگر مقایسه کرده‌است. کتاب زبان‌های پامیری پاخالینا به زبان دری و در افغانستان ترجمه شده‌است و بارها و بارها در پژوهش‌های زبان پامیری مورد استناد قرار گرفته‌است.