1908م. - 1967م.

هنینگ پس از تحصیلات اولیه در کسلین برای آموزش تاریخ ریاضی وارد دانشگاه گوتیگن‌ (Georg-August-Universität Göttingen) آلمان شد و در همان سال اول به رشته مطالعات ایرانی تغییر رشته داد (بویس، 1389ش.، 11) و زیر نظر آندرئاس (Andreas) تحصیل کرد و موضوع رسالۀ دکتری او بررسی فعل فارسی میانه بود که در ۱۹۳۱ش. از آن دفاع کرد. در سال ۱۹۴۶م. به عنوان استاد مدعو حوزۀ [مطالعات] هندوایرانی به دانشگاه کلمبیا (Columbia University) به نیویورک رفت (بویس، 1389ش.، 12). سال بعد یعنی در 1947م. دانشیاری مطالعات آسیای مركزی در دانشگاه لندن (University of London) را دریافت کرد و در همان سال به رتبه استادی دست یافت (مرکز دایرۀ المعارف بزرگ اسلامی،1393ش.).

هنینگ یک سال پیش از پایان دوره دکتری یعنی در سال 1930م. در لیدن (Leiden) به تنظیم‌کنندگان المعجم ‌المفهرس لاحادیث النبوی (کشف‌الکلمات احادیث اسلامی) پیوست. در سال 1932م. فرهنگستان علوم پروس (Preußische Akademie der Wissenschaften) در برلین تصمیم گرفت تحقیقات ناتمام آندرئاس را دربارۀ دستنوشته‌های پراکنده مانوی در قطعات تورفان جمع‌آوری و بازبینی کند، هنینگ دبیر این طرح شد و طی چند سال مطالعۀ روشمندانه با تدوین و نشر سه مجموعه از متون برجای مانده از فارسی میانه و پارتی، طرح را به ثمر رساند. با انتشار این مجموعۀ ارزشمند و مجموعه مستقل دیگری از متون دشوار زبان سُغدی در کنار دو مقاله فشرده در خصوص جوانب تاریخ مانویّت که هنینگ نخستین بار در برلین منتشر کرد، گامی بزرگ در بازشناسی زبان‌های دورۀ میانۀ ایران و مانویّت ایرانی برداشته شد. در سال ۱۹۳۶م. به دعوت هارولد بیلی (Harold Walter Bailey) برای تصدی کرسی جامعه پارسی برای مطالعات ایرانی در مدرسه مطالعات شرقی به لندن رفت و مطالعات خود را در مورد متون تورفان ادامه داد. در خلال سال‌های 1932م. تا 1936م.، از «میراث مکتوب» آندرئاس، سه مجموعه مهم از دستنوشته‌های باقی مانده از فارسی میانه و پارتی را منتشر کرد. علاوه براین، او به صورت مستقل به چاپ اساسی مجموعه‌ای از متون دشوار سغدی دست یافت و چند مقاله نیز منتشر کرد. دو نمونه از این مقاله‌ها گامی اساسی در شناسایی مانوی‌گری در ایران محسوب می‌شدند. در مقاله‌ای دیگر در مورد جوانب تاریخی مانوی بررسی دقیقی انجام داد. او سخنرانی‌های خود در مورد زبان خوارزمی که در هشتمین مجمع شرق شناسان آلمان ارائه شده بود، منتشر کرد (بویس، 1389ش.، 11). هنینگ از سال 1937م. به بعد با در اختیار داشتن مجموعه تصاویر نسبتا کامل از متون تورفان توانست مطالعات تخصصی خود را در آکادمی پروس دنبال کند. او در سال 1940م. کتاب سغدیکای خود را منتشر کرد. این کتاب در حوزۀ فرهنگ واژه‌های ایرانی میانه است (بویس، 1389ش.، 12). هنینگ در سال 1949م. سخنرانی معروف و نقادانه‌ای با عنوان زرتشت: سیاستمدار یا جادوپزشک در بنیاد راتانبای کاتراک، وابسته به جامعۀ هندوان زرتشتی در آکسفورد (Oxford University) ارائه کرد. در این سخنرانی که در سه روز متوالی ارائه شد، به بررسی انتقادی و در عین حال محافظه‌کارانۀ آرای افراطی دو تن از ایران‌شناسان بزرگ، هرتسفلد (Herzfeld) و نیبرگ (Nyberg) در مورد زرتشت پرداخت. دلیل ارائۀ سخنرانی در این حوزه، تقاضاهایی بود که بنیاد از او در این زمینه داشت. در سال 1950م.، برای مطالعۀ سنگ‌نوشته‌های جنوب ایران به دعوت دولت ایران، به آن جا سفر کرد. در این زمان قالب‌هایی از سنگ‌نوشته‌ها و به ویژۀ کتیبة بزرگ و تقریبا دور از دسترس سرمشهد تهیه کرد (بویس، 1389ش.، 12). در سال 1954م.، با تأسیس گنجینه کتبیه‌ها ایرانی به ریاست شورای اجرایی آن منصوب شد و تا پایان عمر این مسئولیت را برعهده داشت. براساس موادی که در ایران گردآوری کرده بود مجموعۀ طرح‌های دقیقی از سنگ‌نوشته‌های پهلوی در سه بخش گنجینه منتشر کرد. در همان سال (1954م.) به عضویت آکادمی بریتانیا (British Academy) درآمد. علاوه بر آکادمی بریتانیا، او در آکادمی سلطنتی دانمارک (Kongelige Danske Kunstakademi - Billedkunst Skolerne) و فرهنگستان علوم و معارف آلمان در برلین (Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin) در برلین نیز عضویت داشت. نیمه اول سال 1956م. در مؤسسۀ مطالعات عالی پرینستون (The Institute for Advanced Study, IAS) کار کرد. در این دوره به بررسی داده‌های زبان خوارزمی پرداخت. هنینگ 70 مقاله در دوران تدریس و فعالیت خود منتشر کرد که اکثر آن‌ها در نشریاتی چون بولتن مدرسه مطالعات شرقی و آفریقایی، مجله انجمن همایونی آسیایی، آسیای کبیر، گزارش انجمن‌های فقه اللغه بود. بسیاری از این مقالات، به بررسی متون مانوی به پارسی میانه، پارتی و سغدی اختصاص شد. در مورد سغدی بودایی و مسیحی تحقیقاتی انجام داد و در پژوهشی به تعیین تاریخ نامه‌های باستان سغذی پرداخت. علاوه براین‌ها، او مطالعاتی نیز در ترکی ایغوری و چینی انجام داد و مقالاتش در مورد کتیبه سه زبان کعبۀ زردتشت بسیار با اهمیت شناخته شد. او نخستین کسی بود که معنای سنگ نوشته همایونی را در ستایش پیروزی‌اش شاپور اول بر رومی‌ها روشن کرد. او بر روی دیگر سنگ‌نوشته‌های کوتاه‌تر ایرانی مربوط به دورۀ ایران میانه (پارتی، پارسی میانه، هندی میانه، ایلامی و آرامی) بررسی‌هایی انجام داد. هنینگ در زمینه‌های سنتی‌تر نیز در اوزان اوستایی و ایرانی مطالعاتی انجام داد. چند مقاله دربارۀ متون پهلوی منتشر کرد. او برای تدوین یک زبان‌شناسی ایرانی مطالبی آماده کرد و بخش‌هایی از کهن‌ترین نمونه‌های به جای مانده از شعر فارسی در متون مانوی منتشر کرد. یکی از مهم‌ترین آثار منتشر نشده‌اش یک فرهنگ ریشه‌شناختی زبان فارسی است که سال‌ها روی آن کار کرد. هنینگ در سال 1957م. سرپرستی بخش زبان‌ها و فرهنگ‌های خاورمیانه و نزدیک مدرسه مطالعات شرقی و آفریقایی در دانشگاه لندن به عهده گرفت. در سپتامبر 1961م. پیشنهاد احراز کرسی مطالعات ایرانی دانشگاه برکلی، کالیفرنیا (University of California, Berkeley) را پذیرفت. در آن جا مرکز جدید مطالعات ایرانی تأسیس کرد. در سال 1966م. چندین مقاله منتشر کرد. فرهنگ خوارزمی او آخرین اثر وی است که که اتمام آن پیش از مرگ امکان‌پذیر نشد (بویس، 1389ش.، 13). هنینگ استاد راهنمای رساله دکتری احسان یارشاطر در حوزۀ زبان مردم آذربایجان نه ترکی بلکه زبان تاتی بوده است.

1. متون ایرانی میانۀ مانوی در ترکستان چین: بخش اول (۱۹۳۲م.)، بخش دوم (۱۹۳۳م.)، بخش سوم (۱۹۳۴م.).

(Henning, W. B. (1932- 1934). Mitteliranische Manichaica aus Chinesisch-Turkestan II.)

2. افعال فارسی میانۀ قطعات تورفان. (- (1933). Das Verbum des Mittelpersischen der Turfantexte.)

3. ادعیه و اعترافات مانوی. (- (1937). Ein manichäisches Bet- und Beichtbuch.)

4. واژگان فارسی میانه و پارتی. (- (1937). A list of Middle-Persian and Parthian Words.)

5. ‌کتیبة بزرگ شاپور اول. (- (1939). The Great Inscription of Shapur I.)

6. وام‌واژه‌های سغدی در فارسی نو.
7. سغدیکا. (- (1940). Sogdica.)

8. آخرین سفر مانی. (- (1940). Mani’s Last Journey.)

9. فصل نجومی بُندهشن.
10. درآمدی بر آیین زرتشتی. (- (1944). Introduction to Zoroastrianism (The Iranian Religion).)

11. حکایات سغدی. (- (1945). Sogdian Tales.)

12. روزه‌های مانوی. (- (1945). The Manichaean Fasts.)

13. متون سغدی پاریس.
14. تاریخ نامه‌های کهن سغدی. (- (1946). The Date of the Sogdian Ancient Letters.)

15. کتیبه‌های پهلوی.

المیرا کریمی

آذرماه 1398ش.