1763م- 1824م.

لانگِس در پرن (Perenne) در نزدیکی دیدیه (Montdidier) در فرانسه متولد شد. او تحصیلات ابتدایی را در زادگاه و زیرنظر پدر و مادرش انجام داد. پدر لانگِلس او را به پاریس برد تا برای حرفه نظامی آماده‌اش کند اما لانگِلس ترجیح داد به تحصیل زبان‌های شرقی را زیرنظر ژان ژاک آنتوان کوسن دوپروسوال (Jean Jacques Antoine Cassin de Perceval) استاد زبان عربی و پی‌یر روفن (Pierre Ruffin) استاد زبان‌های ترکی و فارسی بپردازد. او هم‌زمان به آموختن زبان انگلیسی نیز پرداخت. این کار در فرانسه رایج نبود و فقط مترجمان ادبیات انگلیسی و علمای بزرگ به آموختن زبان انگلیسی می‌پرداختند. لانگلِس در مدرسه زبان‌های شرقی (Ecole des langues orientales vivantes) کولژ دو فرانس (College de France) نیز تحصیل کرد. در سال 1795 م. لانگلس بنیان‌گذار و مدیر در پاریس شد که هنوز تحت نام تجدید نظر‌شده (Institut National des langues et civilizations orientales: INALCO) فعالیت می‌کند (ساجدی، 1384). او به همراهی سه مستشرق دیگر به نام های آنتونی لئونارد دو شزی(Antoine Leonard de Chezy)  و ژان فرانسیس شامپولین (Jean Francois Champollion) و ژان-پیر آبل رموسا (Jean-Pierre Abel Remusat) به شاگردی پذیرفته شدند که بعدها منتج به انتخاب او به عنوان اولین پروفسور آموزش زبان سانسکریت گردید.

لانگلِس شور و شوق زیادی برای آموختن زبان‌های شرقی داشت و یکی از اولین شاگردان کوسن دوپرسسوال و روفن شد و در عین حال تلاش خود را برای یادگیری زبان انگلیسی نیز به کار گرفت تا بتواند به آثار خاورشناسان انگلیسی مقیم هندوستان و نیز آثار انجمن آسیایی کلکته (Asiatic Society of Bengal) مستقیماً دسترسی داشته باشد و آن‌ها را مطالعه کند (ساجدی، 1384). او  مطالعات مربوط به ایران و هندوستان را دنبال کرد. لانگلس در قرون هجدهم و نوزدهم م. در خاورشناسی فرانسه نقش داشته است و به‌عنوان نمونه در چاپ و ترجمه کتاب الف لیله و لیله (هزار و یک شب) دست داشته است (همان). لانگلِس با ترجمۀ کتاب تزوکات و ملفوضات تیمور به زبان فرانسه، تبدیل به خاورشناس معروفی شد. یکی دیگر از آثار او بررسی و انتشار فرهنگ منچو- فرانسه بود (منچو (Manchu) زبان و گویش گروهی از مردم چین است) و برای سرعت عمل، وی را تاتار نامیدند. (همان). بیشترین شناخت از شرق و سفرنامه‌ها در فرانسه و اروپا مدیون تلاش لانگلس بود گرچه به دلیل بالا بودن حجم آثاری که نیاز به معرفی داشتند گاهی کیفیت، فدای کمیت شده بود اما در کل نقش لانگلس در شرق‌شناسی اروپا بسیار پررنگ است (همان). پس از انقلاب کبیر فرانسه در سال 1789م. و پس از تغییرات مهمی که در سطح فرانسه اتفاق افتاد، دو نفر از دوستان لانگلِس به عنوان کارمند عالی رتبه کتابخانه ملی برگزیده شدند، لانگلِس نیز که علاقه زیادی به کار در بخش نسخ خطی این کتابخانه داشت، موفق شد با کمک دوستان خود، کمک نگهدار نسخ خطی کتابخانه ملی فرانسه شود (همان). او در 1795م. پیشنهاد تأسیس مدرسه زبان‌های شرقی را در محل کتابخانه ملی داد و در تاریخ 3 مارس 1795م. این مدرسه در کتابخانه تأسیس، لانگلِس به ریاست آن برگزیده شد و کرسی‌های زبان فارسی، عربی و ترکی را ایجاد کرد. (همان). لانگلس بین سال‌های 1792م تا 1795م در کتابخانه ملی ترفیع مقام یافت و به سمت حافظ عالی درآمد. یکی از افرادی که در طی این سال‌ها با لانگلِس ارتباط برقرار کرد، میرزا ابوطالب ایرانی ساکن هندوستان بود که به اروپا سفر و با لانگلِس نیز دیدار کرد (همان). لانگلس را به نوعی شاهنامه پژوه نیز می‌دانند و در ترجمه بسیاری از اشعار شاهنامه، هشدار می‌دهد که زیبایی شاهنامه را با ترجمه‌ نارسای او نباید سنجید (ثلاثی، 1380، 190). او در سال 1811م. اثر معروف ژان شاردن (Jean Chardin) مستشرق را به نام مسافرت‌های ژان شاردن به ایران و شرق تصحیح نمود. او بعداً به عضویت انجمن امریکایی فلسفه در فیلادلفیا منصوب شد و در سن هشتادویک سالگی در پاریس درگذشت.

 

1. تزوکات و ملفوظات.

(Langlès, L. M. (1787). Instituts politiques et militaires de Tamerlan.)

این کتاب در اصل به ترکی نوشته و سپس به فارسی ترجمه شده بود.

2. فرهنگ منچو- فرانسه

(- (1787). Alphabet mantchou, rédigé d'après le syllabaire et le dictionnaire universel de cette langue.)

ابل رموزا استاد مطالعات چینی و مغولی در مورد این اثر گفته است: «لانگلِس هیچ گاه نتوانست زبان منچو را بیاموزد اما چاپ بسیار دقیقی از فرهنگ آمیو منتشر کرد. تا آن جا که به راستی می‌توان او را به عنوان فردی که مطالعات این زبان را بیشتر از میسیونرها در اروپا می‌داند در نظر گرفت.». (ساجدی، 1384).

3. داستان‌ها، افسانه‌ها و اندرزها. برگرفته از مؤلفان گوناگون عرب و ایرانی به همراه یادداشتی درباره فردوسی و در خصوص اثر منظوم و شاهنامه
4. افسانه‌ها و قصه‌های هندی، به همراه گفتاری مقدماتی و یادداشت‌هایی درباره مذهب، ادبیات، آداب و رسوم هندوها

(- (1790). Fables et contes indiens, nouvellement traduits, avec un Discours préliminaire et des notes sur la religion, la littérature, les mœurs, etc., des Hindous.)

5. یادداشت‌هایی درباره سه نسخه خطی نفیس شرقی.
6. یادداشت‌ها و تلخیص‌های نسخ خطی کتابخانه شاه.

(- (1807). Catalogue des manuscrits samskrits de la Bibliothèque impériale.)

7. مسافرت‌های سندباد بحری و ترفند زنان

(- (1814). Les Voyages de Sind-Bâd le Marin et la ruse des femmes: contes arabes, traduction littérale, accompagnée du texte et de notes.)

8. داستان‌های عربی (ترجمۀ هزارویک شب)
9. فهرست کتاب‌ها، مواد چاپی و نسخه‌های خطی، تشکیل‌دهنده کتابخانه مرحوم آقای لویی-ماتیو لانگلس

(- (1825). Catalogue Des Livres, Imprimés Et Manuscrits, Composant La Bibliothèque De Feu M. Louis-Mathieu Langlès.)

1. ساجدی، ط. (۱۳۸۷). ایران‌شناسی و خاورشناسی. امیرکبیر.

گزیده‌ای از مقاله‌های ایرانشناسی و خاورشناسی که شامل مقاله‌های لویی ماتیو لانگلس نیز بود.

2. عدیلی، ا. (۱۳۸۲). اطلس شوالیه شاردن. انوشه.

(- (1811). Voyages du chevalier Chardin en Perse et autres lieux de l'Orient (10 vol).)

3. روح‌بخشان، ع. (۱۳۹۰). ایران فتحعلیشاهی. انتشارات کتاب روشن.

 

1. ثلاثی، م. (۱۳۸۰ش.). جهان ایرانی و ایران جهانی. نشر مرکز.
2. ساجدی، ط. (۱۳۸۴ش.). لویی ماتیو لانگلس اولین استاد مدرسه زبان‌های شرقی پاریس. کتاب ماه ادبیات و فلسفه، 89 و 90: 84-95.
3. ساجدی، طهمورث. (۱۳۸۷ش.). هزار و یک شب در اروپا: بررسی و تحقیق درباره مترجمان، مفاهیم اجتماعی و تأثیرات آن. نامة فرهنگستان 39: 76-100.

المیرا کریمی

مهرماه 1399ش.