تاریخ
جان مَسِن اسمیت John Masson Smith پژوهشگر تاریخ و استاد دانشگاه کالیفرنیا است. او پژوهشهای گستردهای در باب تاریخ مغول در تمامی مناطق تحت سلطۀ این قوم انجام داده است. پژوهشهای میدانی گسترده، استفاده از منابع آرشیوی دست اول و اشراف بر سکهشناسی اسلامی از وجوه برجستۀ کار اوست. کتاب مستخرج از رسالۀ دکتری جان مسن اسمیت با عنوان تاریخ سلسلۀ سربداران و منابع آن دلیل اصلی شهرت اوست؛ منبعی که دریچهای نو به جایگاه این سلسله در تاریخ آسیا گشود.
13 فوریه 1930م. – 23 جون 2019م.
جان مسن اسمیت در سال 1930م. در یک خانوادۀ فرهنگی در نورثهمپتون (Northampton)، ماساچوست (Massachusetts)، به دنیا آمد. او یکی از اولین فارغالتحصیلان مدرسۀ پوتنی (Putney School) بود. به محض فارغالتحصیلی از دانشگاه هاروارد (Harvard University) وارد ارتش شد و سپس برای ادامه تحصیل به دانشگاه کلمبیا (University of Columbia) رفت. کار پایاننامهاش او را به مناطق دوری از ترکیه برد که هیچ انگلیسی زبانی در آنجا نمیزیست. در سال 1971م. کتابی را مستخرج از همین پژوهش منتشر کرد: تاریخ سلسلۀ سربداران، 1336-1381م. و منابع آن. کاری که به زودی به یک الگو برای سایر پژوهشگران بدل شد. جان مسن اسمیت به مدت سی سال، از 1962م. تا 1992م. در دانشکدۀ تاریخ دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، (University of California, Berkeley) تاریخ آسیای مرکزی در دورۀ قرون وسطی تدریس کرد. او در تمام شرق نزدیک به مجموعهها، کتابخانهها و همایشها سر میزد. دائماً از مغوستان دیدن میکرد و در آنجا به واسطۀ آموزش شیوۀ درست بستن کروات پاپیونی به افراد محلی، مشهور شده بود. او در برکلی بیشترین همکاریها را با روبرت برنتانو (Robert Brentano) ، پل الگزاندر (Paul Alexander)، توما بیسون (Thomas Bisson) و گرارت کاسپاری (Gerard Caspary) داشت. جان در سال 2019م. از دنیا رفت. (Lindner & Hollinger, 2019)
جان مسن اسمیت به اتفاق همسرش یک سال در استانبول زندگی کرد و در آنجا مدیریت مؤسسۀ پژوهشی آمریکایی (American Research Institute) را بر عهده گرفت. او به دلیل اشراف گسترده بر سکهشناسی اسلامی و تاریخ امپراتوری مغول در جهان شهرت دارد. جان به سرتاسر جهان سفر کرده، اپرا و سمفونی را دنبال میکرد و علاوهبر سوارکاری در بازی اسکواش نیز مهارت داشت. (Lagacy, n.d.) او دربارۀ تمامی ابعاد اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی زیست مردمان در قوم مغول تحقیق کرده و وارد جزئیترین مسائل حیات اجتماعی ایشان شده است. خصیصهای که وجه برجسته و ممیزۀ پژوهشهای اوست و توجه بسیاری از محققان این حوزه را به خود جلب کرده است. او برای کار رسالهاش از مواد سکهشناسی استفاده کرد که در آرشیوهای استانبول، سنپترزبورگ، تهران و جاهای دیگر پیدا کرده بود. او نشان داد که سلسلۀ سربداران کار مهمی در میان فرهنگ کتابنویسی ایرانی-اسلامی و هنجارهای عشایری آسیای درونی انجام داده است. جان مسن اسمیت، اثرگذارترین پژوهشگر در حوزۀ تاریخ اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و نظامی استپی وسیعی است که از چین (China) به دشت بزرگ مجارستان (Great Hungarian Plain) را دربرمیگیرد. او نگاه ما را به دریای علفی که بوداپست (Budapest) را به پکن (Beijing) وصل میکند تغییر میدهد. (Lindner & Hollinger, 2019) جان مسن اسمیت اولین کسی بود که به تاریخ استپی از منظر عشایری نگاه کرد. او به طور خاص به تاریخ نظامی مغول علاقهمند بود. کار پژوهشی او به شکل گستردهای از مغول تا عثمانی بسط مییابد. او سپس، به سوی جهان گستردهتر مغول تغییر جهت داد، ابتدا در شرق نزدیک و سپس اقدامات تاریخی ایشان، تأسیس و تثبیت بزرگترین امپراتوری سرزمینی در تاریخ جهان. کار او در این حوزه بر منابع آماری و انسانشناختی مفصل در باب قدرتهای عشایری معنوی متکی بود. این کار مستلزم غرق شدن در منابع غریبی بود که در مغولستان (Mongolia)، چین، شرق نزدیک و شوروی سابق (Soviet Union) منتشر شده بود. نتیجۀ کار مجموعهای ارزشمند شد که توجه بسیاری از متخصصان را به خود جلب کرد. اعمال قانونی و مالیاتی خانها از دیگر حوزههای پژوهشی او بود. اسمیت همچنین میتوانست تحولات جمعیتشناختی را که در تبدیل ایران سنی به ایران شیعی نقش داشتهاند توضیح دهد. (Ibid) کار بزرگ جان مسن اسمیت در باب ارتش مغول و زیرساختی بود که موفقیت و شهرت آنها بر آن استوار شد. پس از چند مقالۀ مقدماتی، او تکنگارهای در باب جنگاوری مغولان منتشر کرد که در آن شرح داد، چگونه یک قبیلۀ آسیایی نسبتاً کوچک توانست بر کل آسیای درونی غلبه کند؛ چین را متحد سازد و میان دهقانان و دامداران شرق نزدیک تعادل برقرار کند. و در نهایت به آنسوی دشت بزرگ مجارستان راه یابد. شواهدی که او از مزیتهای کمانداری عشایری، بر مبنای مینیاتور اسلامی در دست داشت بسیار جذاب بود. او نشان داد که چطور میتوان سه تیر را از روی اسب در دو ثانیه پرتاب کرد. (Lindner, 2020)
- - کتاب:
- تاریخ سلسلۀ سربداران، 1336-1381م.، و منابع آن.
- - مقاله:
- پول طلا در ایران عصر مغول.
- مغول و مالیات عشایری.
- عین جالوت: موفقیت مملوک یا شکست مغول؟
- نیروی انسانی مغول و جمعیت فارسی.
- فساد غذایی و انحطاط دودمانی در امپراتوری مغول.
- پول رایج نقره در ایران مغول.
- اسمیت، ج.م. (1361ش.). خروج و عروج سربداران (ترجمۀ ی. آژند). واحد مطالعات و تحقیقات فرهنگی و تاریخی. (انتشار اصل اثر: 1970م.)
برای اطلاع از زندگینامۀ کاملتر جان مسن اسمیت به منابع موجود در فهرست مراجعه کنید که به شکل یادبود پس از مرگ او به قلم همکارانش نوشته و منتشر شده است.
آذرماه 1402ش.

