ویلهلم راینهولد اوتو والنیتنا Wilhelm Rheinhold Otto Valentiner کیوریتور و مجموعهدار آلمانی-آمریکایی بود که دستگاه پژوهش آلمانی هنر را در سالهای پیش از تجزیۀ آلمان در جنگ دوم به آمریکا آورد. او در نتیجۀ کار در موزههای متعدد آمریکا و اروپا و تجربۀ برپایی نمایشگاههایی اثرگذار، انتشارات متعددی در رابطه با مجموعههای موزهای اعم از آثار شرقی و غربی از خود به جای گذاشت که مجموعههای هنر ایرانی از جمله قالیها، مینیاتورها و نسخ خطی در آن میان جایگاهی ویژه داشتند.
2 می 1880 م. – 6 سپتامبر 1958م.
ویلهلم راینهولد اوتو والنیتنا در سال 1880م. دیده به جهان گشود. پدرش ویلیام والنیتنا (Wilhelm Valentiner) (1845-1931) ، مدیر رصدخانۀ نجومی و استاد نجوم در دانشگاه هایدلبرگ (Heidelberg) و مادرش، آنا لپسیوس والنتینا (Anna Lepsius Valentiner) (1848-1919) کیوریتور مصرشناسی در موزۀ برلین بود. او پیش از ورود به دانشگاه در لایپزیگ (Leipzig) به مدرسۀ عالی (Gymnasium) در آیزنبرگ (Eisenberg) رفت. در سال 1902م. با بازدید از نمایشگاه هلند (Netherlands Exhibition) در بروکسل (Brussels) به «بدویان» فلاندری (Flemish) علاقهمند شد. با این حال چند سال بعد به عنوان دانشجوی لیسانس در هایدلبرگ و پس از گذراندن واحدهایی با هنری دیوید توده (Henry Thode) جایگاهش را در تاریخ هنر پیدا کرد؛ دوست نزدیک ویلیام که بعدها به مورخ بزرگ هنری شد. در حالی که دستیار توده بود، اِبِرهارد فِرایهِر فون بودِنهَوْزِ (Eberhard Freiherr von Bodenhausen) را ملاقات کرد و از او خواست معلمش باشد. این دو واحدهایی را در هنر مدرن زیر نظر کارل ناومان (Carl Neumann) گذرانده بودند؛ کسی که بر خلاف توده، هنر مدرن مثل امپرسیونیسم و هنر نو را ارزشمند میدید. توده والنتینا را با فردی به نام کورنِلیس هوفْسْتِده دِه خْرُوت (Cornelis Hofstede de Groot) آشنا کرد که رمبرانت (Rembrandt) را مطالعه میکرد و استاد مدعو دانشگاه هایدلبرگ بود. والنتینا پایاننامهاش را دربارۀ رمبرانت نوشت چرا که تصاویر عکاسیشده از کارهایش در دسترس بود و ویلهلم بوده (Wilhelm Bode) اخیراً کتابی دربارۀ او نوشت. انتشار پایاننامۀ والنتینا با عنوان رمبرانت و اطرافیانش (Rembrandt und seine Umgebung) (1904م.) توجه بوده را به او جلب کرد (Dictionary of Art Historians, n.d).
هوفستد (Hofstede) به او سفارش تألیف کاتالوگ آثار یان استین (Jan Steen) را داد و بوده او را در سال 1906م. به عنوان دستیار شخصی در موزۀ قیصر فردریش (Kaiser Friedrich Museum) در برلین استخدام کرد، با توجه به این که والنتینا در تمامی بخشهای موزه کار میکرد و این امکان او را برای مدیریت موزۀ هنری آماده میکرد. وقتی جی.پی. مورگان (G.P. Morgan)، مدیر موزۀ هنر متروپولیتن، از او خواست کسی را برای کیوریتوری جایگاه جدید هنرهای تزیینی معرفی کند، بوده والنتینا را پیشنهاد کرد. او در سال 1908م. به متروپولیتن رفت و به حذف قالبهای گچی و ارتقا مجموعه در راستای رویکرد تاریخی و نه تنها زیباییشناسی پرداخت. در سال 1913م. او نشریۀ هنر در آمریکا (Art in America) را تأسیس نمود و تا 1931م. ویراستار آن باقی ماند. در سال 1914م. زمانی که آلمان مدعی جنگ در اروپا شد، به آلمان بازگشت (Sterne, 1980). در سال 1919م. به گروه نوامبر (Novembergruppe) پیوست که حامی بازگشایی مجموعههای هنری به روی عموم بودند، اقدامی که برای بوده بسیار عجیب بود. عضویت در این گروه به ملاقاتش با هنرمندان اکسپرسیونیست آلمانی و نوشتن دربارۀ افرادی چون کارل اشمیت روتلوف (Karl Schmidt-Rottluff) و گئورگ کولبه (Georg Kolbe) منجر شد. در سال 1921م. به آمریکا بازگشت و در 1923م. اولین نمایشگاه اکسپرسیونیسم آلمانی را در این کشور برپا کرد. یک سال بعد مدیر مؤسسۀ هنر دیترویت (Detroit Institute of Art) شد و در سال 1930م. شهروند آمریکا شد. او در سال 1937م. فصلنامۀ هنر (Art Quarterly) را برای انجمن هنر کالج راه اندازی کرد و تا 1949م. خود ویراستار آن بود. او دبیرکل نمایشگاه «شاهکارهای هنر» در سال 1939م. شد. در سال 1944م. از دیترویت بازنشسته شد و به نیویورک سیتی رفت. در 1946م. مدیر موزۀ شهری لسآنجلس (Los Angeles county Museum) و در سال 1953م. از این منصب بازنشسته شد. او پس از رفت و آمدهای متعدد به شهرهای متعدد و کار در موزههای مختلف آمریکایی و نیز برپایی نمایشگاههای برجسته در نیویورک از دنیا رفت. او وصیت کرد مجموعۀ هنری شخصیاش را پس از مرگ به موزههایی که در آنها کار کرده اهدا کنند. او توانست دستگاه آلمانی پژوهش هنر را به موزهشناسی آمریکا بیاورد. در سالهای قبل از تجزیۀ آلمان در جنگ دوم. اگرچه نامش را انگلیسیسازی کرد، همچنان بر تلفظ آلمانی آن به صورت والنتیینر تأکید داشت. (Ibid)
- - کتاب:
- رامبرانت در مدرسۀ لاتین.
- رامبرانت در تصویر و واژه.
- دورههای هنر و دین.
- هنر کشورهای سفلی.
- مجموعۀ نسخ خطی ایرانیِ کُچران.
- یشمهای سنگ قبر.
- تالارهای دورۀ جدید.
- مجموعۀ پارچههای توری بلکبورن.
- مجسمۀ رنسانس ایتالیا.
- نمایشگاه قالیها.
- مفرغهای آغازین چینی.
- دو مجسمۀ چینی.
- مینیاتورهای ایرانی.
- قالیچههای ایرانی.
در زمان نگارش این زندگینامه هیچیک از آثار ویلهلم راینهولد والنتینا به فارسی ترجمه و منتشر نشده است.
برای مطالعۀ بیشتر در باب زندگی و آثار ویلهلم راینهولد والنتینا میتوانید به منابع زیر مراجعه کنید:
تیرماه 1403ش.

