یوسف میخائیلوویچ ارانسکی - Iosif Mikhailowich Oranski
یوسف میخائیلوویچ ارانسکی Iosif Mikhailowich Oranski ایرانشناسی روسی که تخصصش زبانشناسی و به خصوص زبان پشتو بود. او در دانشکدۀ مطالعات شرقی دانشگاه دولتی لنینگراد، به تدریس مقدمات زبانشناسی ایرانی، تاریخ زبانهای ایرانی و تاجیکی و دستور تطبیقی میپرداخت.
تولد و درگذشت
1923 م. - 1977 م.
سوابق زندگی و تحصیل
ارانسکی پس از آنکه تحصیلات مقدماتی خود را در سال 1940م. به اتمام رسانید، در بخش فقه اللغه دانشگاه لنینگراد (دانشگاه دولتی سنپترزبورگ) ثبت نام کرد اما هنوز درس خود را تمام نکرده بود که جنگ جهانی دوم به روسیه کشیده شد. پس از آنکه جنگ خاتمه یافت به دانشگاه لنینگراد بازگشت و در بخش جدید زبانهای شرقی ثبت نام کرد. او از سال 1948م. تا 1951م. زیرنظر استاد فریمان (Freiman) به تحقیق دربارۀ رسالۀ خود پرداخت و در زبان پشتو تخصص یافت. در سال 1951م. از رسالۀ دکتری خود تحت عنوان وجه و حدود فعل در دستور زبان معاصر افغانستان دفاع کرد (مشکیننژاد، 1382ش.، 195). پس از آن، او نتوانست در مسکو یا لنینگراد کار کند. او به استالینآباد (دوشنبه) رفت و در مؤسسات مختلف آموزش عالی تاجیکستان تدریس کرد. در طول اقامت خود در تاجیکستان، ارانسکی یکی از کشفیات برجستۀ فلسفۀ هندوایرانی را در طول قرن بیستم م. انجام داد و در درۀ حصار گویشوران زبان ناشناختۀ هندوآریایی پاریا را کشف کرد (Kamensky, 2005, 1).
سوابق اجرایی و پژوهشی
ارانسکی از سال 1941م. تا 1945م. در جبهههای لنینگراد و ولخف (Volkhov) خدمت میکرد و به دریافت چندین تقدیرنامه و مدال نائل آمد (مشکیننژاد، 1382ش.، 195). او از همان هنگام تحصیل در دانشگاه یعنی سال 1948م. در دانشکدۀ مطالعات شرقی دانشگاه دولتی لنینگراد به تدریس مقدمات زبانشناسی ایرانی، تاریخ زبانهای ایرانی و تاجیکی و دستور تطبیقی به فعالیت پرداخت. از سال 1951م. تا 1955م. در بخش تاریخ و فقه اللغۀ دانشگاه تاجیکستان (Tajik National University)، تاریخ زبان فارسی و تاجیکی تدریس میکرد و از 1955م. تا 1959م. در دانشسرای عالی استالینآباد همین دروس را تدریس میکرد.
ارانسکی در سال 1959 م. به عنوان کارمند علمی دانشکدۀ شرقشناسی آکادمی علوم شوروی شعبۀ لنینگراد فعالیت میکرد. او در سال 1960 م. در بیستوپنجمین کنگرۀ بینالمللی شرقشناسان در مسکو حضور بهم رسانید (رستمی، 1390ش.، 337). ارانسکی دانشی به نام فقهاللغۀ ایرانی را به جهانیان شناسانید و زمینههای تازهای در تحقیقات ایرانشناسی معرفی کرد (میراحمدی، 1393ش.، 30).
در سال 1963 کتاب زبانهای ایرانی او منتشر شد و بعداً به ایتالیایی و فرانسوی ترجمه شد. مقدمهای که بر فلسفۀ ایرانی، به نگارش درآورد و به فارسی ترجمه شد (1979م.)، برای دانشجویان و متخصصان ایرانشناسی بسیار مفید بود. این کتاب خلاصهای از دستاوردهای مکتب ایرانشناسی روسیه است که توسط کارل سالمن و الکساندر فریمان تأسیس شده است، که با استعدادترین و وفادارترین شاگرد خود او ارانسکی است (Kamensky, 2005, 1).
آثار
- - کتاب:
- زبانهای ایرانی.
- گویشهای هند و ایرانی در دشت حصار.
- - مقاله:
- کارنامۀ اردشیر بابکان (پیشگفتار).
- تدریس تاریخ زبان تاجیکی و فارسی در دانشگاه پترزبورگ.
- نسخ خطی به زبانهای ایرانی مردم آسیای میانه.
- دربارۀ دورۀ تاریخ زبانهای فارسی و تاجیکی در نظام آموزش ایرانشناسی دانشگاهی.
- دربارۀ برخی پدیدههای منطقهای در نواحی که گویشهای تاجیکی و ایرانی در آن رواج داشته است.
- روایتی دربارۀ شمس تبریزی.
- دربارۀ برخی پدیدههای منطقهای در زمینۀ برخورد میان گویشهای هند و آریایی و ایرانی.
- بررسی آثار مکتوب متعلق به ایران باستان در اتحاد شوروی طی سالهای 1917م. تا 1970م.
- فقه اللغۀ ایران باستان و زبانشناسی ایرانی.
- برخی شباهتهای منطقهای در مناطق برخورد زبانهای هندوآریایی و ایرانی.
- فقهاللغه و زبانشناسی ایرانی باستان در شوروی در سالهای 1917م. تا 1970م.
- وجوه افتراق گویشی، تاریخی و مساله انواع زبان ( بر پایۀ نوشتههای مربوط به تاریخچۀ زبانهای ایرانی.
آثار به زبان های دیگر
- - Book:
- (- (1963). Iranskie iazyki. Moskva: Izdatel'stvo vostochnoi literatury, 1963; Perevod na ital'ianskii iazyk.)
- (- (1967). Indoiranskie dialekty Gissarskoi doliny Materialy i issladovaniia. Avtoreferat dissertatsii na soiskanie uchenoi stepeni doktora filologicheskakh nauk. Leningradskii gosudarstvennyi universitet.)
- - Article:
- (Oranski, I. M. (1959). Az Komomai Ardasheri Bobakon, Perevod so srednepersidskogo i kommentarii S. Mirzoeva pod redaktsiei i s predisloviem I. M. Oranskogo, V kn: Voprosy todzhikskogo iazyka iazyka i literatury, Uchenye zapiski. Stalinabadskogo gosudars – tvennogo pedagogicheskogo instituta im. T.G. Shevchenko, T. XVIII, Seriia filologicheskaia, vyp 8, 120 – 129.)
- (- (1959). Izuchenie istorii tadzhikskogo i persidskogo iazykov v Peterburgskom Universitete, Ocherki po istorii russkogo vostokovedeniia, sb. IV, 137 – 152.)
- (- (1963). Pis'mennye pamiatniki na iranskikh iazykakh narodov Srednei Azii, V kn.: Istoriia tadzhikskogo naroda. 431 – 463 ( gl, X ), 556 – 565.)
- (- (1964). O Kurse Istoriia persidskogo i tadzhikskogo iazyk v sisteme universitetskogo iranisticheskogo obrazovaniia, V kn.: Iranskaia filologiia Materialy I vsesoiuznoi mezhvuzovskoi nauchnoi konferentsii po iranskoi filologii, sostoiavsheisia v Tashkente 23 – 26.)
- (- (1966). O nekotorykh areal'nykh iavleniiakh v oblasti rasprostraneniia tadzhikskikhi persidskikh dialektov, V kn.: II Mezhvuzovskaia konferentsiia po iranskoi filologii ( tezisy dokladov ). 194 – 195. ( Minis – terstvo narodnogo obrazovaniia Tadzhikskoi SSR, Tadzhikskii gosudarstvennyi universitet im. V.I. Lenina.))
- (- (1967). Legenda o Sheikhe Shamsi Tabrizi, V kn.: Ellinisticheskii Blizhnii Vostok, Vizantiia i Iran. Istoriia i filologiia. Sbornik v chest semidesiatipiatiletiia chlena korrespondenta Akademii Nauk SSSR N. V. Pigulevskoi. 140 – 143.)
- (- (1968). O nekotorykh areal'nykh iavleniiakh v oblasti styka indoariiskikh i iranskikh dialektov, V. kn.: Mezhdunarodnaia konferentsiia po istorii, arkheologii i kul'ture Tsentral'noi Azii v kushanskuiu epokhu, Dushanbe, 1968. Tezisy dokladov i soobshchenii sovetskikh uchenykh. 51 – 52.)
- (- (1970). Izuchenie pamiatnikov drevneiranskoi pis'mennosti v SSSR (1917 – 1970), V kn.: Istoriia iranskogo gosudarstva i Kul'tury. K 2500 letiiu Iranskogo gosudarstva. 38 - 70.)
- (- (1972). Drevneiranskaia filologiia iranskoe iazykoznanie, V kn.: Aziatskii muzei Leningradskoe otdelenie Instituta vostokovedeniia AN SSSR. 305 – 340.)
- (- (1973). O nekotorykh iavleniiakh areal'noi konvergentsii v oblasti styka indoariiskikh i iranskikh iazykov, V kn.: Geneticheskie i areal'nye sviazi iazykov Azii i Afriki. Tezisy dokladov. 53 – 55.)
- (- (1974). Drevneiranskaia Filologiia i drevneiranskoe iazykoznanie v SSSR (1917 – 1970), VDI 2. 115 – 137.)
- (- (1975). Razlichiia dialektnye, diakhronicheskie i problema variantnosti iazyka (na material istorii iranskikh iazykov), V kn.: Soveshchanie po obshchim voprosam dialektologii i istorii iazyka. Tezisy dokladov i soobshchenii. 138 – 140.)
آثار منتشرشده به فارسی
- ارانسکی، ی. م. (۱۳۵۸ش.). مقدمهای بر فقهاللۀ ایرانی (ترجمۀ ک. کشاورز). انتشارات پیام.
منابع
- رستمی، م. (1390ش.). ایرانشناسان و ادبیّات فارسی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- گروه مولفان و مترجمان، مشکیننژاد، پ. (1382ش.). فرهنگ خاورشناسان، زندگینامه و کتاب شناسی ایرانشناسان و اسلامشناسان. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- میراحمدی، م. (1393 ش.). تاریخ تحولات ایرانشناسی. انتشارات طهوری
منابع به زبان های دیگر
- Kamensky, I. S. (2005). ORANSKIĬ, IOSIF MIKHAILOVICH. Encyclopaedia Iranica.
گردآورنده
هانیه طلوع فکور
تیرماه 1400 ش.
تاریخ آخرین ویرایش
<span>1402-07-21</span>