1843م.- 1915م.

بهاروچا در بروچ، روستایی در هند، متولد شد. او در جوانی فارسی و عربی آموخت. ادبیات فارسی بسیار توجه او را جلب کرد. بنابراین برای خواندن و مطالعۀ آن در 1861م. راهی بمبئی شد و مطالعۀ زبان پهلوی را آغاز کرد. از دیگر آموزش‌های او می‌توان به آموزش زبان انگلیسی، فرانسوی، آلمانی و سانسکریت اشاره کرد و علاوه بر این با زبان لاتین و یونانی نیز آشنا شد. سپس به مدرسۀ زرتشتی پیوست و در آنجا تحصیل و البته تدریس کرد و برای مطالعات زرتشتی مطالبی نوشت. علاوه براین، او در مدرسۀ ملافیروز نیز از سال 1954م. فعالیت و تدریس می‌کرد. یکی دیگر از مدارسی مدرسه بمبئی بود که او در آن فارسی تدریس می‌کرد (Kaikhusroo, 1989). در سال 1871م. برای گذراندن دوره لیسانس به کالج الفین استون (Elphinstone) پیوست. اما با توجه به وضعیت جسمانی، نتوانست دورۀ کارشناسی خود را به پایان برساند. با این حال در سال 1877م. به‌عنوان مدرس اوستا، پهلوی، فارسی و سانسکریت در مدرسه‌ای در نوساری (Navsari) فعالیت می‌کرد. او در دانشگاه بمبئی (University of Mumbai) نیز تدریس کرده و تا سال 1885م. در نوساری سخنرانی می‌کرد و سخنرانی‌های او از سوی عموم، بسیار مورد توجه بود. او به مدت 11 سال مجموعه‌ای از سخنرانی‌هایی ارائه کرد که برخی از آنها بحث و گفت‌وگوهای تلخی را در جامعه برانگیخت (Ibid).

شهریار جی بهاروچا بیشتر به نوشتن دستور زبان پهلوی و اوستا برای تدریس در دبیرستان‌ها مشغول بود. همچنین او دو فرهنگ کوچک، یکی اوستایی-انگلیسی و بالعکس و دیگری پهلوی-انگلیسی و بالعکس را تنظیم کرد که همچنان نیز می‌تواند مورد استفاده دانش‌آموزان دبیرستان و دانشجویان دانشگاه قرار گیرد (آبادانی، 1356ش.، 62). او با مقایسۀ نام‌های متعدد اوستایی و ودایی سعی می‌کند هم‌ریشه بودن آنها را نشان دهد. به خصوص در سرودهای اولیه و بسیار قدیمی وداها این همسانی را جستجو کرده است (وهومنه، 1388ش.). شهریارجی بهاروچا یکی از اعضای هئیت پارسیان هند بوده است. او مدال طلای مدرسا (Madressa) را دریافت کرد و عضوی از این انجمن بود اما در سال 1870م. این انجمن را ترک کرد. علاوه بر این، بهاروچا جایزۀ انجمن ترویج تحقیقات در آیین زرتشت را نیز با موضوع متن پهلوی به دست آورد. او دیدگاه‌های رادیکال و مستقلی نسبت به دین زرتشتی داشت و عقاید اصلاح‌طلبانه‌ای را در این مورد مطرح می‌کرد که باعث بحث و جدل‌های فراوانی شده بود (Kaikhusroo, 1989). شاید بهاروچا اولین کسی بود که سخنرانی در مورد دساتیر (Desatir) در کنگرۀ بین‌المللی مستشرقین در ژنو در سال 1984م. ارائه کرد. متن این سخنرانی در سال 1907م. درست در زمان مشروطه در ایران، در بمبئی چاپ شد ( آبادیان، 1387ش.، 36). بهاروچا طی زندگی خود نوشتارهای سانسکریت پارسیان را که توسط کشیشان گردآوری شده بود، ویرایش کرد. در سال‌های آخر زندگی خود به دلیل این اعتقادش که دین زرتشت یک شاخه خاص نیست و باید برای همه آزاد باشد، مورد انتقاد قرار گرفت. بهاروچا، در سال 1896م. به عنوان کتابدار کتابخانۀ ملافیروز منصوب شد و سه یا چهار سال پیش از مرگش به دلیل ضعف بینایی از این سمت استعفا داد (Kaikhusroo, 1989).

•  طرحی مختصر از آیین و آداب و رسوم زرتشتی.
• مجموعه نوشته‌های سانسکریت پارسیس.
• درس‌هایی در اوستا.

این کتاب برای دانشجویانی در نظر گرفته شده که به تازگی شروع به یادگیری زبان اوستا می‌کنند. تمامی قوانین دستوری تا جایی که امکان داشته به صورت مختصر آموزش داده شده است (بهاروچا، 1907، مقدمه).

• درس‌هایی در پهلوی-پازند.
• واژه‌نامه اوستا-انگلیسی.
• واژه‌نامه پهلوی پازند- انگلیسی و انگلیسی-پهلوی-پازند.

 

به جز اثر زیر،‌ هیچ‌ یک از آثار بهاروچا به فارسی برگردانده نشده است چه این که بسیاری از آثار او به زبان پهلوی، سانسکریت و گجراتی نوشته شده است.

1. بهاروچا، ش. د. (۱۸۹۳). گلدستۀ چمن آیین زرتشت (ترجمۀ م. خدابخش رئیس). مطبع ناصری.

این کتاب را می‌توان یکی از نخستین کتاب‌هایی دانست که به معرفی دین زرتشتی پرداخته است. کتاب را ماستر خدابخش رئیس از انگلیسی به فارسی برگردانده و در مقدمۀ آن ذکر کرده که تمامی ادیان در همایشی در شیکاگو به معرفی اعتقادات خود پرداخته‌اند اما کتابی برای معرفی زرتشت وجود نداشته بنابراین بهاروچا مأمور نوشتن این کتاب شده است (گشتاسب، 1390ش.). در واقع این کتاب ترجمۀ آزاد کتاب انگلیسی طرحی مختصر از آیین و آداب و رسوم زرتشتی (A Brief Sketch of the Zoroastrian Religion) است که برای مسئولان همایش شیکاگو 1893م. نوشته بود. مترجم سپس در این ترجمه تجدید نظر کرده و با اضافاتی آن را به نام آیین دین زرتشتی منتشر کرده است (نوشاهی، 1391ش.، 332).

المیرا کریمی

دی‌ماه 1399ش.