1897م.– 1987م.

رایت متولّد تبریز است جایی که پدر و مادرش به عنوان مبلّغ مذهبی فعالیت داشتند. پس از سپری‌کردن سال‌های اولیه در ایران و مراجعت به آمریکا، در کالج ووستر(Wooster College)  ثبت‌نام کرد و توانست در سال 1918م. با مدرک لیسانس علوم انسانی از آنجا فراغت یابد. پس از این، تصمیم گرفت که در رشتة الهیات مسیحی کند و در سال 1921م. از مدرسۀ علومِ دینی مک‌کُرمیک (McCormick Theological Seminary) فارغ‌التحصیل شد (فرهنگ خاورشناسان، 1388، ج4، 328). سابقة تدریس او از ایران آغاز می‌شود. وی پس از آموختن تحصیلات مذهبی در آمریکا و اقامت سه‌ساله در عراق، به زادگاهش، ایران، آمد و به مدت سیزده سال (از1924م. تا 1937م.) دبیر مدارس مختلف آمریکایی در تبریز، رشت و همدان و حتّی رییس بعضی از آن‌ها شد. با ملّی‌ شدن مدارس در ایران، مجدداً به آمریکا بازگشت و از سال 1938م. تا 1941م. در دانشگاه کلمبیا  (Columbia University)دانشجوی زبان و تاریخ باستان، در مقطع دکترا، گشت و به‌خصوص در زمینة ارتباط ادیان با زبان و فرهنگ و نیز یهودیت به مطالعه مشغول شد. تدریس در برخی دانشگاه‌های آمریکا هم از دیگر سوابق آموزشی اوست. رایت برای مدّت زمانی در دانشگاه جانز هاپکینز(Johns Hopkins University)  سِمت استادی داشت (العقیقی، 1396، ج2، 896). تاریخ خاورمیانة معاصر عنوان درس او در این دانشگاه بود. همچنین دوره‌ای هم در دانشگاه کارولینای جنوبی (University of South Carolina) به تربیت دانشجو مشغول بود (Wright, 1973).

رایت باتوجه به تسلّطش به زبان‌های عربی، فارسی و ترکی و آگاهی‌های جانبی، نظیر اطلاع از وضع اجتماعی، فرهنگی و سیاسی خاورمیانه توانست به سمت‌های سیاسی مرتبط دست یابد. با شروع جنگ جهانی دوم نیز با بعضی نهادهای سیاسی-امنیتی چون اداره خدمات استراتژیک (Office of Strategic Services) همکاری کرد و حتی در ارتش، به درجة سرهنگ دومی نیز رسید. او همین روندِ مشارکت در امور سیاسی را ادامه داد و در سال 1946م. درحالیکه به‌عنوان متخصّص در امور خاورمیانه (Middle East specialist) با وزارت امور خارجه آمریکا همکاری می‌کرد، به تولید برنامه‌های رادیویی به زبان عربی، فارسی و ترکی مشغول شد و شبکۀ صدای آمریکا را بنیان نهاد (گروه مؤلّفان و مترجمان، 1388، ج4، 328). از دیگر مسئولیت‌های وی: کارشناس در دفتر امور خاور نزدیک (Bureau of Near Eastern Affairs) که وابسته به وزارت امور خارجه آمریکا بود، مشاور امور سازمان ملل و مشاور امنیّت ملی آمریکا از سال1950تا1955م. (همان)، سرپرست بخش خاورمیانه مؤسسه خدمات خارجی آمریکا  (Foreign Service Institute)بود که در آن هفتاد زبان خارجی مانند عربی، چینی، ژاپنی و... تدریس می‌شد. گسترش برنامه‌های این مؤسسه به دستور کنگره آمریکا در زمان مدیریت او در بخش مورد اشاره انجام شد (العقیقی، 1396، ج2، 853). عضویت در هیأت‌مدیره و ریاست مؤسسه خاورمیانه (Middle East Institute) در شهر واشنگتن و شورای مشورتی گروه مطالعات شرقی دانشگاه پرینستون (Department of East Asian Studies of Princeton University) در سوابق او به چشم می خورد.

آثار چاپ شده از ادوین رایت بیشتر پیرامون مسألۀ فلسطین، نزاع اعراب و اسرائیل متمرکز شده است. همچنین او مقالاتی هم با موضوع اسطوره، تداوم نقش آن در شرق و ارتباط آن با مذهب، مرگ و زندگی به نگارش درآورده است (العقیقی، 1396، ج2، 896-897).

1. ایران، دروازۀ روسیه

(Wright, E. M. (1941). Iran as a Gateway to Russia. Foreign Affairs. Retrieved 16 Oct., 2022 from https://www.foreignaffairs.com/articles/russian-federation/1942-01-01/iran-gateway-russia.)

از مقالات کوتاه رایت در مورد علل اشغال ایران در شهریور1320ش. (1941م.) و نقش ایران در پیشبرد جنگ به سود متفقین که در ژانویۀ سال 1942م. در مجله روابط خارجی (Foreign Affairs) به چاپ رسید (گروه مؤلّفان و مترجمان، 1388، ج4، 328).

2. بابک و افشین در خلال سال‌های 841-816پس از میلاد

(- (1948). Bābak of Badhdh and AL‐AFSHIN during The Years 816–841 A.D. The Muslim World.)

مقاله‌ای مفصّل درمورد بابک خرّم‌دین و ماجرای مقاومتش علیه خلفای عباسی و قیام او تا دستگیری‌اش به دست افشین که در سال1948م. در نشریه جهان مسلمان Muslim World) (The به انتشار درآمد (همان).

3. ایران

(- (1949). U.S. Strategic Involvement in the Middle East. Naval War College Review, 19(5). Retrieved 16 Oct, 2022 from https://digital-commons.usnwc.edu/nwc-review/vol19/iss5/2/.

مقاله‌ای  9صفحه‌ای که به طور مختصر جغرافیا و تاریخ ایران از زمان‌های دور تا جنگ دوم جهانی را تشریح می‌کند و نقش آن در دو جنگ جهانی را نیز درخود دارد. در سال 1949م. این نوشته در مجلۀ نقد و بررسی کالج جنگی نیروی دریایی  (Naval War College Review)منتشر شد (Wright, 1973).

4. ایران، گذشته و حال

(- (1957). Iran, Past and Present. Journal of Near Eastern Studies, 16, 4. Retrieved 16 Oct., 2022 from https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/371413.)

نوشته‌ای بسیار کوتاه که در اصل نقد کتابی به همین نام از دونالد ویلبر (Donald Wilber) است. این نقد کتاب در سال1957م. در مجله مطالعات خاور نزدیک (Journal of Near Eastern Studies) به انتشار درآمد. ۵. تورات،‌ صهیونیسم و فلسطین

Wright, E. M. (1983). Torah, Zionism and Palestine. Retrieved 2015 from https://worldpeace365.files.wordpress.com/2015/11/torah-zionism-and-israel.pdf.

هیچ مقاله یا کتابی از این متخصّص امور خاورمیانه در ایران ترجمه نشده است.

سیّد محمّد قدسی

مهر 1399ش.