آنتونیو پالیارو - Antonio Pagliaro

1898م. - 1973م.

آنتونیو پالیارو تحصیلات دانشگاهی خود را از دانشگاه پالرمو (University of Palermo) و رشتۀ ادبیّات آغاز کرد. سپس به دانشگاه فلورانس (University of Florence) رفت و نزد استادانی چون گ. ویتلی (G.Vitelli) به فراگیری زبان­‌شناسی و واژه‌­شناسی کلاسیک پرداخت. سپس به آلمان و دانشگاه هایدلبرگ (Heidelberg University) رفت و در فاصلۀ سال­‌های 1922م. تا 1924م. به فراگیری دروسی در ارتباط با زبان­‌شناسی هند و اروپایی و تاریخ و فرهنگ ایران­ باستان نزد اساتید نام‌داری چون کریستین بارتولومه (Christian Bartholomae) و ک. میستر (K. Meister) مشغول ­شد (متّی و کدّی، 1371، 144). سپس به زادگاهش ایتالیا بازگشت و به تدریس در دانشگاه رم (University of Rome) پرداخت. او در سال 1925م. مدرّس واژه‌­شناسی بود. پس از آن در سال 1926م. مدرّس زبان فارسی شد. از سال 1927م. تدریس دررشتۀ زبان­‌شناسی تطبیقی را آغاز کرد و درنهایت از سال 1931م. به‌­عنوان استاد واژه‌شناسی زبان فارسی این دانشگاه به تدریس مشغول شد (فرهنگ خاور­شناسان، 1386، ج. 3، 33). وی علاوه‌بر موارد ذکرشده به آموزش در حوزۀ زبان­‌شناسیِ عمومی نیز می‌پرداخت.

سوابق پژوهشی و تحقیقی پالیارو به‌طور خاص در زمینۀ مطالعات ایران باستان و جوانب گوناگون آن بوده‌است. یکی از مهم­‌ترین زمینه‌های پژوهش‌های او قطعاً زبان‌شناسی و واژه‌­شناسی زبان­‌های فارسی میانه و باستان می­‌باشد. پالیارو را یکی از پایه­‌گذاران دانش زبان­‌شناسی ایرانی در ایتالیا باید­ دانست. وی به­‌ویژه در بررسی متون ادبی پهلوی کارهای ارزنده­‌ای تقدیم محقّقانِ این حوزه نموده‌است. او را یکی از شیفتگان کتاب‌­های زبان پهلوی ساسانی دانسته‌­اند و به همین علّت هم در این عرصه از نام‌داران روزگار خود شده‌­است. این دانشمند ایتالیایی در آغاز دورۀ جوانی خود این زبان را آموخت و یکی از اوّلین آثارش را هم در این موضوع منتشر­ کرد. وی علاوه‌بر موضوعات گفته‌شده، در زمینه­‌های دیگری مانند حقوق، قانون و قضا در زمان ساسانیان، مقایسۀ نهادهای حقوقی ایران با موارد مشابه رومی خود، فرهنگ‌­نویسی پهلوی، مفهوم ایرانی نظام شاهنشاهی و آرمان­‌خواهی زرتشتی نیز آثاری را به علاقه­‌مندان و خوانندگان دورۀ پیشا­-اسلامی ایران ارزانی داشته‌است (متّی و کدّی، 1371، 144). وی چند اثر پژوهشی هم پیرامون منابع پهلوی استفاده شده در کتاب شاهنامۀ فردوسی و نیز ادبیّات فارسی به رشتۀ تحریر درآورده­‌است (نیک‌­بین، 1379، ج. 1، 255). پالیارو چندین مرتبه به ایران سفر کرده‌است. او یک ­بار در سال 1929م. و بار دیگر در سال 1934م. (1313ش.) به ایران آمد. سفر دوم وی برای حضور در کنگرۀ هزارۀ تولّد فردوسی توسی بوده‌­است (همان). او را در این سفر چند ایران‌­شناس ایتالیایی دیگر هم‌چون میکل­ آنجلو گوئیدی (Michelangelo Guidi)، کارلو نالینو (Carlo Alfonso Nallino) و فرانچسکو گابریلی (Francesco Gabrieli) همراهی می­‌کردند. پالیارو در این کنگره سخنرانی مفصّلی ارائه داد و آثاری را هم به­ چاپ رساند (متّی و کدّی، 1371، 145). پالیارو اشتغالات علمی متعدّدی چه به‌­صورت حضور در مؤسّسات و نهاد­های علمیِ دولتی و چه به‌­صورت عضویّت در مجامع علمی غیر­دولتی داشته‌است. وی از سال 1937م. تا 1943م. به‌مدّت شش ­سال عضو شورای عالی آموزش ملّی (Consiglio Nazionale Della Pubblica Istruzione) بود. عضویت در شورای عالی آموزش­‌های همگانی (Consiglio Superiore Della Pubblica Istruzione) و نمایندگیِ دولت در انستیتوی ملّی باستان‌شناسی و تاریخِ هنر رم (Istituto Nazionale di Archeologia e Storia dell'Arte) از دیگر مشاغل دولتی وی می­‌باشد. پالیارو هم­‌چنین عضو رسمی آکادمی ملّی لینچی (Accademia Nazionale dei Lincei) و آکادمی علوم و ادبیّات و هنر پالرمو (Accademia di Scienze, Lettere ed Arte di Palermo) نیز بوده‌است. پالیارو به‌عنوان ویراستار در بسیاری از نشریّات ایتالیایی و بین­‌المللی مشغول به­ کار بود و در انجمن‌­های زبان­‌شناسی واقع در ایتالیا و آلمان و فرانسه نیز عضویّت داشت (فرهنگ خاور­شناسان، 1386، ج. 3، 33). تأسیس نشریۀ تحقیقات زبان­‌شناسی(Ricerche Linguistiche) و ریاست آن و ویراستاری علمی کتاب فرهنگ‌­نامۀ سیاسی (Dizionario di politica) از دیگر فعّالیّت­‌های پژوهشی آنتونیو پالیارو محسوب می­‌شود. جالب توجّه است که پالیارو مسئولیّت کتاب آخر را به دستور موسولینی (Mussolini)، رهبر ایتالیا در دوران جنگ­ جهانی دوم، به‌عهده گرفت.

پالیارو آثار متعدّدی پیرامون ایران­ باستان عرضه­ داشته‌­است که بیش­تر آن­ها به­‌صورت مقالات در نشریات مختلف به­ چاپ رسیده‌است. متأسّفانه هیچ­‌کدام از این آثار به فارسی ترجمه نشده­‌اند. نکتۀ دیگر این­‌که این پژوهشگر ایتالیایی علاوه‌بر حوزه­‌های گوناگون پیرامون ایران­ باستان، در زمینه‌های متفرّقۀ دیگری هم تعداد اندکی اثر از خود به­ جای­ گذاشته‌است که برخی از آن­‌ها در گونۀ داستان و رمان دسته‌­بندی می­‌شوند. یکی از مهم‌­ترین آثار این محقّق توانا، کتاب تاریخ ادبیّات ایران (Storia della Letteratura Persiana)  می­‌باشد که با همکاری یکی از شاگردانش با نام الساندرو بائوزانی (Alessandro Bausani) در سال 1960م. چاپ شده‌­است. یکی از علل اهمیّت این اثر استفاده از آن به‌عنوان کتاب درسی دانشجویان ایتالیایی در رشته­‌های مرتبط با ایران­‌شناسی بوده‌­است. پالیارو در این کتاب باتوجّه به تخصّص خود، بخش تاریخ ادبیّات ایران پیش از دورۀ اسلامی را نوشت و نگارش بخش ادبیّات دورۀ اسلامی هم به عهده بائوزانی گذاشته شد. یکی دیگر از زمینه‌های مورد پژوهش پالیارو حقوق، قوانین و نظام قضایی دورۀ ساسانیان بوده‌است. در این عرصه وی دست به کار ارزنده­‌ای زد و بخش­‌هایی از کتاب مادیان هزاردادستان (Matigan-i Hazar Datistan) را که مهم‌­ترین کتاب حقوقی روزگار ساسانی به‌حساب می­‌آید به ایتالیایی ترجمه کرد و آن را در چند مقاله انتشار داد. محتوای این کتاب در اصل شامل شرحی است از هزار فتوای حقوقی- قضایی که به‌عنوان دستورالعملی برای قاضیانِ عصر ساسانی به­‌حساب می­‌‌آمده‌است و شخصی به نام فرُّخ ­مَرد وَهرامان آن را تألیف­ کرده‌است (میراحمدی، 1393، 646). هم­‌چنین پالیارو مقالۀ مهّم دیگری در همین زمینۀ موضوعی با نام  بازپرداخت بدهی در حقوق ساسانی  (L'Anticresi nel Diritto Sasanidico)  در سال 1935م. و در سی و نه صفحه به نگارش درآورده‌است (همان، 282). پالیارو درزمینۀ متون غیردینی پهلوی هم آثار ارزشمندی نوشته‌­است؛ به­‌عنوان مثال وی متن رسالۀ ویچارشن چترنگ یا ماتیکان چترنگ را که کتابی به زبان پهلوی است به ایتالیایی ترجمه کرد و آن را در مقاله‌­ای با عنوان متنی پهلوی دربارۀ بازی شطرنج (Il Testo Pahlavico sul Giuoco Degli Scacchi) منتشر­ کرد. وی در این اثر به بررسی دقیق تاریخ شطرنج پرداخته و تفسیری عالمانه از این رسالۀ جالب ­توجّه به‌­دست ­داده‌است. مورد دیگر، انتشار بخش‌های ناخوانای متن اصلی کتابی با نام یادگار جاماسب یا اُیادگار جاماسپیک است که پالیارو به این مهم جامۀ عمل پوشاند (همان، 304). برخی دیگر از آثار پالیارو پیرامون ایران ­باستان در ذیل و بدون دسته­‌بندی موضوعی معرفی شده‌است.   تعدادی دیگر از آثار آنتونیو پالیارو:

1. یادداشت­‌های کوتاه ایرانی (Noterelle Iraniche)
2. متن پهلوی یادگارِ زریران (II Tero Patavico Ayatkar i Zareran)
3. نشانه­‌های قوانین ساسانی در آثار­ اخلاقی به زبان پهلوی ( Trace di Diritto Sasanidico nei Trattatelli Morali Pehlevici)
4. ایران در عصر ساسانیان (La Persia nell' Eta Sassanide)
5. کمال­‌گرایی زرتشتی (L' Idealismo Zarathustriano)
6. درک ایرانیان از پادشاهی (La Concezione Iranica della Regalita)
7. آتش، میترا، هند و آتشکده­‌های مقدّس زردشتی (Agni, Mithra, India e i Fuochi Sacri del Zoroastrismo)
8. بازتاب قانون رومی در رویّۀ قضایی ساسانیان (Riflessi di Diritto Romano nella Dottrina Sassanide)
9. ملاحظاتی دربارۀ قانون ساسانی  (Considerazioni sul Diritto Sasanidico)
10. جنبه­‌هایی از قانون ساسانی  (Aspetti del Diritto Sasanidico: Hacašmānd Interdictum)
11. منابع شاهنامۀ فردوسی به زبان پهلوی (Les sources en langue pahlavi du Livre des rois de Firdusi)
12. تاریخ­‌گذاری کتیبه‌­های پهلوي كنيسه دورا– اوراپوس  (Le Datazioni nella Inscrizioni Pahlaviche nella Sinagoga di Dura-Europo)
13. آيين زردشتی و حماسه‌­سرایی ایرانی (Lo Zoroastrismo e la Formazione dell' Epopea Iranica)
14. نقّاشی پهلوی، یادداشت مقدّماتی (The Pehlevi Dipinti, Preliminary Note)
15. تأمّلی بر کارنامۀ اردشیر بابکان (Osservazioni sul Karnamak i Artaxsir i Papakan)

 

تا کنون اثری از او در ایران منتشر نشده‌است.

سیّد محمّد قدسی

شهریور 1398ش.