شرق و غرب: زندگی غربی-شرقی من

کتاب حاضر، شرح زندگانی آنه‌ماری شیمیل است که به قلم خود او نگاشته شده است. این اثر در هفت فصل زندگی خود را به تصویر کشیده است که بخشی از آن نیز مربوط به شرق، سفر به شرق و فعالیت‌های مربوط به شرق‌شناسی است. او در این اثر به سفرهای خود به سراسر جهان پرداخته است. سفرهایی که کشورهای مختلفی از سوئد تا اندونزی و از آمریکا تا پاکستان را شامل می‌شود. آنه‌ماری شمیل دیدارهایی که با افراد مختلف از جمله افراد حکومتی تا مسلمانان و یسوعیان داشته است را توصیف کرده است. فصل اول این اثر به کودکی و نوجوانی او اختصاص دارد. پس از آن و از فصل دوم توصیف سفرهای نویسنده آغاز می‌شود. فصل دوم به نخستین سال‌های پس از جنگ و سفر به سوئد، هلند و سوئیس اختصاص دارد. پس از آن در فصل سوم سفر به ترکیه، در فصل چهارم حضور در اروپا، فصل پنجم سفر به آن سوی اقیانوس اطلس و فصل ششم گشت و گذار در شرق پرداخته شده است. کویت و بحرین، سوریه و اردن، مصر،‌ سودان و تونس، مراکش، یمن،‌ عربستان سعودی، ایران، افغانستان، آسیای مرکزی، پاکستان و هند و اندونزی کشورهای شرقی موردتوجه نویسنده بوده‌اند. فصل هفتم به بازگشت به اروپا اختصاص دارد.

بخش ایران‌شناسی مؤسسه خاورمیانه و خاورنزدیک دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ

مؤسسه خاورمیانه و خاور نزدیک دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ به پژوهش و تدریس در حوزة زبان‌ها، ادبیات و فرهنگ‌های جهان اسلام در گذشته و حال می‌پردازد. تمرکز این مؤسسه بر ارزیابی منابع عربی، عبری، فارسی و ترکی است. از نظر زمانی، علایق این مؤسسه به اواخر دوران باستان تا امروز اختصاص دارد، از نظر فضایی به منطقه‌ای از اسپانیا تا آسیای مرکزی، از بالکان تا شمال آفریقا و مصر توجه دارد. در مؤسسه خاور نزدیک و خاورمیانه، مورخان و زبان‌شناسانی حضور دارند که اساساً بر اساس انواع متون به گذشته و حال می‌پردازند، چه این متون از اولین مجلات زنان ایران آمده باشد و چه از وقایع‌نگاری دربار. پژوهش‌ها بر قرن هفتم م. تا بیستم م. متمرکز است، اما به همان اندازه به زمان حال نیز اهمیت می‌دهند. بخش ایران‌شناسی این مؤسسه به فرهنگ هزاران ساله ایران می‌پردازد و به‌صورت علمی به این فرهنگ توجه دارد. چندزبانگی، جنبش‌های مهاجرت و تنوع فرهنگی و مذهبی و همچنین درگیری‌های ناشی از آن، موضوعات دیگری هستند که بخش ایران‌شناسی به آنها می پردازد. بخش ایران‌شناسی در زمینه ادبیات فارسی -اعم از منثور و منظوم- و تاریخ‌نگاری فارسی تخصص خاصی دارد. علاوه بر این، فرهنگ مادی به‌ویژه اشیای مکتوب که اطلاعاتی در مورد زندگی روزمره مردم در گذشته می‌گویند، بخشی از پژوهش‌های این بخش است. در این بخش آموزش نیز انجام می‌شود، در فراگیری زبان، تمرکز بر اکتساب کامل فارسی (همان فارسی نو) است. همچنین دوره‌هایی به زبان فارسی دری و گاهی به زبان کردی (کرمانجی) ارائه می‌شود. دوره‌های کارشناسی زنان در تاریخ ایران،‌ عدالت و قانون در دنیای پرسونا،‌ تاریخ فکری قرن بیستم م.،‌ تاریخ‌نگاری فارسی،‌ رسانه و زبان ادبی،‌ روزنامه، فیلم، موسیقی و دوره‌های کارشناسی‌ارشد زبان‌ها و خط‌های جهان ایرانی و ترکی،‌ اماکن مقدس و اماکن زیارتی ایران، فرهنگ مادی ایران،‌ سفر به مثابه موضوعی در ادبیات فارسی: بینشی در تاریخ سفرنامه‌نویسی فارسی نیز در این بخش برگزار می‌شود (Iranistik, 2023)

گسست تاریخی و شرق‌شناسی

این اثر به گسست تاریخی و ارتباط آن با شرق‌شناسی پرداخته است. در همین راستا اثر در سه بخش که هر یک به فصل‌هایی تقسیم شده، ارائه شده است. بخش اول اثر به گسست تاریخی اختصاص دارد. این بخش در هفت فصل به این مسئله که چندان در ایران مورد توجه قرار نگرفته پرداخته است. ملاحظات کلی، تجدد، تاریخ مطلق، گسست تاریخی و بحران خرد، گسست تاریخی و فهم سیاست، شرق‌شناسی و گسست تاریخی، غربت و ملال در شهر تجدد و درد توسعه‌نیافتگی در دوران تجددمآبی و مدرنیته یا مدرنیته‌ها، هفت فصل این بخش هستند. بخش دوم این اثر با عنوان شرق‌شناسی شامل سه فصل است. شرق‌شناسی چیست، کوششی تازه برای رفع بعضی ابهام‌ها و سوءتفاهم‌ها در مورد شرق‌شناسی و مسئلۀ شرق‌شناسی و ایران‌شناسی سه فصل این بخش هستند. بخش سوم، به خلاصه و نتیجۀ بحث‌های پیشین پرداخته است. در این اثر گسست تاریخی به این معنا درنظر گرفته شده که تاریخ بشر بر روی یک خط مستقیم حرکت نکرده و در زمان‌هایی مسیر آن تغییر کرده بدون آن که به‌طور کامل رشتۀ ارتباط با آن گذشته قطع شود. از سوی دیگر در این اثر شرق‌شناسی را شناخت شرق نمی‌داند بلکه آن را ماهیتی دشوار می‌داند و به ابعاد مختلف این دشواری می‌پردازد.

مجموعه مقالات زبان‌شناسی و ایران‌شناسی

در این اثر سعید عریان، مجموعه‌ای از نوشتارهای حاصل از سی سال تجربه علمی و پژوهشی خود را در حوزه ایران‌شناسی و زبان‌شناسی گردهم آورده است. این اثر سیزده مقاله در قالب سیزده بخش آمده است. این مقالات همگی تألیفی نویسنده هستند و تنها یک مقاله ترجمه یک اثر ایتالیایی زبان است. مقالات این اثر شامل درباره گویش‌های ایرانی، معمای هزوارش، بررسی چند واژه از فرهنگ پهلوی،‌ بررسی واژه‌ای محذوف در یک متن پهلوی، بررسی واژه‌واره در فرهنگ پهلوی دست‌نوشتة TD2، زندی دیگر بر اوستا، نگرش توحیدی در دین زردتشتی ساسانی، سه متن دعایی مربوط به ازدواج، نکاح از روش ایران، آفرین پیمان پهلوی با پیمان کدخدایی، صورت‌بندی‌ها و مؤلفه‌های اجتماعی- فرهنگی ایران باستان و رساله گجسته ابالیس می‌شود.

مطالعات زبان‌شناسی ایران: به یاد خاویر ترمبلی

در این اثر، اریک پیرارت به‌عنوان ویراستار، مجموعه‌ای از مقالات مختلف در مورد زبان فارسی را گرد هم آورده است. به‌طور خاص این اثر برای گرامی‌داشت یاد و خاطره خاویر ترمبلی، ایران‌شناس معروف تألیف شده است. عبادت طولانی هندوایرانی، در نقد متن اوستایی، پیش صامت‌ها در الفبای اوستایی، نسخه‌های خطی، آتش بزرگ مانوی و تغییرات نام مکان در بلخ،‌ از جمله فصل‌های مربوط به این اثر است.

دانشکده زبان های رومی-آلمانی و شرقی دانشگاه ماکسیم گورکی

دانشکده زبان‌های رومی- آلمانی و شرقی از بخش‌های مختلفی تشکیل شده است. بخش‌های مختلف این دانشکده شامل بخش زبان‌های رومی-آلمانی، زبان‌های شرقی، ادبیات خارجی و زبان روسی است. متخصصان در حوزه‌های مختلف زبان‌ و ادبیات آلمانی، زبان و ادبیات فرانسه، زبان و ادبیات ایتالیایی، زبان و ادبیات عربی، زبان و ادبیات فارسی، زبان و ادبیات ترکی، زبان و ادبیات چینی و زبان و ادبیات روسی آموزش دیده‌اند. فارغ‌التحصیلان این دانشکده لغت‌شناس هستند.

دانشکده شرق‌شناسی دانشگاه روابط بین‌الملل و زبان‌های جهانی آبلای خان

دانشکده شرق‌شناسی بزرگترین مرکز تربیت متخصصان ماهر و با دانش در زمینه زبان‌های شرقی در قزاقستان است. این دانشکده در حال حاضر شناخته‌شده‌ترین مرکز شرق‌شناسی قزاقستان است که در آن کادر آموزشی ماهری به فعالیت مشغولند، فرایند آموزشی جالب و خلاقانه و همچنین پژوهش‌های علمی انجام می‌شود. در این دانشکده برنامه‌های آموزشی در حوزه‌های شرق‌شناسی، ترجمه (زبان‌های شرقی)، لغت‌شناسی خارجی (زبان‌های شرقی)، شرق‌شناسی (علمی و آموزشی) و مطالعات شرقی برگزار می‌شود. برنامه درسی برنامه‌های آموزشی در مقطع کارشناسی شامل رشته‌هایی در موضوعات تخصصی و عمومی شرق‌شناسی است. علاوه براین،‌ دانشجویان درگیر کارهای پروژه‌ای و پژوهشی با هدف کسب مهارت‌های پژوهشی و عملی هستند. در این دانشکده شش زبان شرقی عربی، فارسی، چینی، کره‌ای، ترکی و ژاپنی و همچنین زبان غربی انگلیسی تدریس می‌شود. در میان اساتید، اساتیدی با زبان مادری شرقی وجود دارند. دانش‌آموختگان دوره لیسانس می‌تواند دوره کارآموزی خود را در دانشگاه‌های خارجی بگذرانند و همچنین می‌توانند در مدارس زمستانی و تابستانی شرکت کنند. این دانشکده با دانشگاه‌های چین، کره جنوبی و خاورمیانه همکاری می‌کند (Kazakh Ablai Khan University of International Relations and World Languages, 2023).

کانون فرهنگی فارسی

کانون فرهنگی فارسی سازمانی ملی غیرانتفاعی، غیر مذهبی و غیرسیاسی است. این کانون برای تسهیل مأموریت خود، نهادهای زیرمجموعهای همچون مدرسه ایرانی سندیه‌گو (Iranian School of San Diego)، آکادمی رقص ایرانی (Persian Dance Academy) (آموزش انواع رقص برای کودکان و بزرگسالان)، مؤسسه خیریه کانون فرهنگی فارسی (PCC Charity) (جمع آوری کمک مالی برای اهداف بشردوستانه مانند خانوادهها و افراد در بحران مالی در جامعه)، و پیک (Peyk) (یک مجله دوزبانه، دو ماهانه، با انتشار حرفه‌ای) تشکیل داده است. فعالیت‌های اصلی کانون فرهنگی فارسی چند وجهی است و شامل کنسرت‌های موسیقی، سخنرانی‌ها، نمایشگاه‌های هنری، اجرای رقص و همچنین زبان، تئاتر، سازهای سنتی و کلاس‌های هنری می‌شود (Persian Cultural Center, 2023).

شرق‌شناسان

اثر حاضر، کتابی دو جلدی است که به مفهوم شرق‌شناسی و شرق‌شناسان می‌پردازد. این اثر که یکی از معتبرترین آثاری است که دربارۀ شرق‌شناسان نگارش شده است، به‌عنوان یک دانشنامۀ جامع شناخته می‌شود. در این اثر نویسنده تلاش کرده که خواننده را با کار و آثار شرق‌شناسان در طی زمان آشنا کند. اطلاعات حاضر در این اثر در قالب بیست فصل ارائه شده است. این فصل‌ها ابتدا با یک تاریخ اولیه آغاز می‌شود و شامل سه فصل فتح جهان، فرهنگ عربی و نخستین نشانه‌های شرق‌شناسی می‌شود. پس از آن شرق‌شناسان از کشورهای فرانسه، انگلستان، آلمان، روسیه، هلند، ایتالیا، اتریش، ، اسپانیا، پرتقال، آمریکا و، کشورهای دیگر، انگلستان، اسپانیا، پرتقال، اتریش، هلند و آلمان را دربرمی‌گیرد. فصل پایانی نیز به سخن پایانی اختصاص دارد. لازم به ذکر است این اثر به هر یک از کشورهای انگلستان و آلمان در دو فصل توجه کرده است. جلد دوم اثر به کشورهای لهستان، دانمارک، سوییس، سوئد، مجارستان، روسیه، ایالات متحده، بلژیک، چک، اسلواکی و فنلاند، رومانی، یوگسلاوی پرداخته است. فصل سی و یک۳۱ این اثر به شرق‌شناسان راهب اختصاص دارد. سپس در فصل سی دوم۳۲ شرق‌شناسان لبنان معرفی می‌شوند. فصل سی و سوم۳۳ به کوشش‌های مستمر و مشترک توجه کرده است و در نهایت گفتار پایانی در فصل سی و چهارم۳۴ ارائه شده است. کتاب حاوی نمایه‌ای است و تعداد صفحات مجموع دو جلد آن به 1063 صفحه می‌رسد.

انجمن هلندی عمر خیام

انجمن هلندی عمر خیام به‌دنبال گردهم‌آوری مطالعات در حوزۀ شخصیت و آثار عمر خیام در هلند است. از این رو آثار مختلف مربوط به خیام از جمله ترجمه‌های اشعار او، انتشارات دربارۀ خیام و آثارش، آثاری که از خیام الهام گرفته‌اند و فعالیت‌هایی را که به خیام و آثار او مرتبطند، گردآوری کرده است. تأکید این انجمن بر زبان هلندی است. با این حال به این دلیل که در سایر زبان‌ها نیز فعالیت‌هایی در حوزۀ خیام انجام شده، مهم‌ترین انتشارات خارج از هلند را نیز گردآوری می‌کند. انجمن یا اعضای آن در موارد متعددی آغازگر یا درگیر فعالیت‌ها و رویدادهایی مانند نمایشگاه‌ها، سمپوزیوم‌ها، کنفرانس‌ها و کنسرت‌ها هستند. گاهی این فعالیت‌ها در مقیاس کوچک، مانند یک نمایشگاه کوچک در اقامتگاه سفیر ایران یا در یک سمپوزیوم دربارۀ تصوف و گاهی نمایشگاه‌ها در مقیاس بزرگتر برگزار می‌شوند. علاوه بر این، کنسرت‌هایی نیز از آثار خیام براساس رباعیات او برگزار شده است (Nederlands Omar Khayyám Genootschap, 2023).

شرق‌شناسی و اسلام‌شناسی غربیان: تاریخچه، اهداف، مکاتب و گستره فعالیت مستشرقان

در این اثر نویسنده با این پیش‌فرض که شرق‌شناسی در جهان به هدف منفعت‌طلبی غربیان انجام گرفته است این ایده را در شش فصل ارائه کرده است. نویسنده در این اثر ابتدا در قالب پیش‌گفتاری ضرورت بررسی استشراق، پیشینه تحقیق و گستره موضوع و دامنه تحقیق را بررسی کرده است. پس از آن در فصل اول به بررسی واژگانی استشراق پرداخته و تعریف، آغاز پیدایش، مشکل تعریف، محدوده جغرافیایی، محدوده معرفتی،‌ ملیت، تعریف جامع و عام، تعریف خاص، جهت‌گیری استشراق و واژگان جایگزین را ارائه کرده است. در فصل دوم دیدگاه‌های صاحب‌نظران مسلمان درباره اهداف مستشرقان بررسی شده است و دیدگاه‌های خوش‌بینانه، بدبینانه و واقع‌بینی به شرق‌شناسی تبیین شده است. در فصل سوم تاریخچه و دوره‌های استشراق در دوره‌های زمانی مختلف و کشورهای جهان بررسی شده است. فصل چهارم اهداف و مکاتب شرق‌شناسی را معرفی کرده است. در فصل پنجم مراکز شرق‌شناسی در کشورهای غربی آمده است. در فصل آخر گستره فعالیت، روش‌های کار و حیله‌های مستشرقان با دیده‌ای نقادانه بررسی شده است. فصلی نیز به‌عنوان نتیجه و جمع‌بندی ارائه شده است. کتاب دارای کتابنامه و اعلام نیز هست.

سانسور سیاست انتشار علوم انسانی غربی در ایران

مرکز شرمین و بیژن مصور رحمانی برای مطالعات ایران و خلیج فارس ( Sharmin and Bijan Mossavar-Rahmani Center for Iran and Persian Gulf Studies) سخنرانی سانسور، زیرساخت‌های ترجمه و سیاست انتشار علوم انسانی غربی (Censorship, Translation Infrastructures, and the Politics of Publishing Western Human Sciences in Iran) را برگزار کرد. این سخنرانی، به بررسی‌ دینامیک‌های پیچیدۀ ترجمه و انتشار علوم انسانی غربی در ایران پرداخته و بر نقش سانسور در زمینۀ وسیع‌تری از زیرساخت‌های ترجمه تمرکز داشت. حسنی شیخ‌الاسلامی استادیار انسان‌شناسی دانشگاه دنیسون (Denison University) در این سخنرانی که در 18 سپتامبر 2024م./ 28 شهریور 1403ش. برگزار شد به سانسور دولتی نه تنها به عنوان یک مانع بلکه به‌عنوان شبکۀ میانجی نگاه کرد. او در این سخنرانی بررسی کرد که چرا سانسورها براساس توانایی‌های فکری تصورشدۀ از یک خوانندۀ مسلمان تنظیم می‌شوند.

جایگاه زرتشت در امپراتوری اشکانیان در مرکز پورداود بررسی می‌شود.

پروفسور لوسیندا دیرون (Lucinda Dirven)، مورخ و متخصص ادیان باستان، در سخنرانی‌ در مرکز پورداوود (Pourdavoud Institute) به بررسی جایگاه آیین زرتشت در بافت مذهبی امپراتوری اشکانی می‌پردازد. در این رویداد علمی، نقش و تعامل آیین زرتشت با دیگر ادیان و فرهنگ‌های موجود در این امپراتوری وسیع، مورد تحلیل و واکاوی قرار می‌گیرد. این سخنرانی بخشی از سلسله‌همایش‌های تخصصی این مرکز در زمینة مطالعات ایران باستان است که در 5 نوامبر 2025م./ 14 آبان 1404ش. برگزار می‌شود.

شواهدی از سه هزار سال پیش در استان خراسان شمالی یافت شد.

باستان‌شناسان در «تپه‌های ینگه قلعه» در خراسان شمالی به شواهدی مربوط به سه‌ هزار سال پیش دست پیدا کردند. تپه‌های ینگه قلعه که مربوط به عصر آهن است و در سال 1386ش. در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است، «تپه‌های ینگه قلعه» دو برجستگی کوتاه و بزرگ را دربردارد که مربوط به هزارۀ اول پیش از میلاد است. در هر دو محوطه مواد فرهنگی نوع دهستان و نوعی سفال منقوش به هزاره اول یافت می‌شود.

گسترش اندیشه‌های عطّار (Aṭṭār of Nishapur)

«عطّار ما، مشام جان مشتریان را با نغمات روح‌بخش خود معطّر می‌‌سازد امّا وی تنها عطّار نیست، بلکه پزشک هم هست و داروی بیماران خود را ترکیب می‌‌کند. پیشۀ حقیقی او آن است که نخست جان‌‌های عاشقان را در دام زرّین جمال اسیر و سرمست بادۀ عشق کرده، آن‌گاه آن عاشقان دل‌خسته را به‌کمک معجون و اکسیر خویش تسلّی و راحتی ابدی بخشد. آری عطّار هم عطرفروش و دواساز شایسته‌ای است و هم حکیمی است که فلسفۀ شکّ و تردید را که موجب سرگردانی هم‌میهن و هم‌سایۀ خاک وی، یعنی خیّام نیشابوری، گردید پشت سر گذاشته و از گمراهی در آن بادیه رهایی یافته‌است.»