جایزه بهترین مقالة ایرانشناسی از سوی دانشگاه اوکلاهما (University of Oklahoma) به بهترین مقالة پژوهشی دانشجویان کارشناسی اعطا شد. مقالههایی برای ارزیابی درنظر گرفته شده بود که بر موضوعات مرتبط با تاریخ، فرهنگ، سیاست و جامعة ایران و جهان فارسی زبان متمرکز باشند. دریافت مقالات و ارائه درخواستها در بهار 2023م. انجام شد.
با آغاز فصل دوم کاوش در محوطه باستانی غرب مازندران، تیم تحقیقاتی موفق به شناسایی بخشهای مختلفی از گورستان باستانی شد. در این گورستان، هفده قبر از نوع کلانسنگی، چهارچینه سنگی و دلمن کشف شده است که به دوره مفرغ میانی و آهن یک تعلق دارند. این تیم شامل متخصصان باستانشناسی، انسانشناسی زیستی، مهندسی معماری، نقشهبرداری و طراحان و کارشناسان دیگر است که همچنان به کار خود در این منطقه ادامه میدهند.
دپارتمان زبانها و فرهنگهای خاورمیانه دانشگاه واشنگتن(UW Department of Middle Eastern Languages and Cultures (MELC)) جایزه ادبی ترجمه غیرفارسی محمد حبیب را به بهترین مترجم رمانهای فارسی اعطا میکند. این جایزه که با حمایت بنیاد یادبود محمد حبیب اعطا میشود، زیرنظر آریا فانی و الهه امیدیار میرجلالی انجام میشود. این جایزه در سال 2023م. پس از بررسی بیست اثر ترجمه شده از فارسی به انگلیسی از کشورهای ایران، افغانستان و سایر کشورها، به ترجمه میشل کوی (Michelle Quay) از رمان معاصر همنوایی شبانه ارکستر چوبها اثر رضا قاسمی اعطا شد.
سنگنگاره ساسانی که در سال 2016م./ 1395ش در بریتانیا توقیف شده بود، 7 تیرماه 1402ش. به ایران بازگشت. این اثر که یک سنگنگاره مربوط به دوره ساسانی است، با اقدام و پیگیریهای وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی و وزارت امورخارجه، وارد ایران شد. پس از طی مراحل مورد نیاز، سنگنگاره در 19 تیرماه 1402ش. در موزه ملی ایران به نمایش درآمد. این اثر تاریخی در سال 1988م. و در زمان جنگ به صورت قاچاق وارد کشور امارات شده و در سال 2006م. از کشور امارات خارج شده است. البته زمان دقیق خروج این سنگنگاره از ایران مشخص نیست، اما با توجه به زمان ورود آن به امارات که مصادف با ۱۳۶۷ش. است، به احتمال زیاد این اثر در زمان جنگ تحمیلی به شکل غیرقانونی از کشور خارج شده است.
کتیبه فارسی شیر شمشیر به دست در کنار شمایل حضرت علی (ع) در یکی از روستاهای ارمنستان کشف شد. محققان این نقش شیر شمشیر به دست را به دوره فتحعلیشاه قاجار که به ۲۰۰ سال پیش اختصاص دارد، منسوب میدانند. این کتیبه در بقایای مسجدی تاریخی در یکی از روستاهای ارمنستان در کنار یک کتیبه عربی، یک کتیبه فارسی دیگر و یک نقش برجسته کشف شده است. وجود این کتیبه نشاندهندة از حضور شیعیان ایرانی در ارمنستان است. در آینده نشستی در مورد این کشف برگزار خواهد شد.
چهاردهمین جشنوارۀ بینالمللی فارابی با هدف شناسایی استعدادهای برتر داخلی و خارجی، آثار و نظریههای برتر در تمامی رشتههای علوم انسانی و اسلامی برگزار شد. در بخش بینالملل این جشنواره آثار مربوط به سه حوزۀ ایرانشناسی، اسلامشناسی و علم دینی بررسی شدند.
طرح لیبرا آکادمیا: کتابخانه منابع برخط فارسی با موفقیت راهاندازی شد. این طرح که مجموعهای برخط از منابع فارسی را به اشتراک میگذارد، در 27 ژوئن 2023م/6 تیرماه 1402ش. در محیط گوگلمیت رونمایی شد. در این مراسم افراد متخصصی از دانشگاههای مختلف همچون دانشگاه جورجیا، کتابخانه عمومی اوتاوا، دانشگاه اوتاوا و انتشارات اندیشه نگارستان سخنرانی کردند. این پروژه که منابع مربوط به ایران، زبان فارسی و حوزة شرقشناسی را دربرمیگیرد، با همکاری دانشگاه تهران و سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران اجرا شده است.
باستانشناسان در محوطهای که در برنامة بررسی و شناسایی اولیه جزو محوطههای خطر آبگیری سد چپرآباد اشنویه ثبت و معرفی شده بود، گورهایی یافتند که بهنظر میرسد به دست انسان ساخته شدهاند. این گورها که در کاوشهای باستانشناسان مربوط به عصر آهن تشخیص داده شدهاند، به هزارة اول پ. م. برمیگردند. مواد فرهنگی دیگری نیز در لابهلای این معیاری کشف شدهاند که شامل حجم زیادی از تکهسفالها و در موارد نادر ظروف سفالی نسبتاً سالم هستند.
در دومین مراسم نکوداشت چهرههای ماندگار میراث فرهنگی که از سوی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی برگزار شد، ده چهرة ماندگار میراث فرهنگی ایران معرفی شدند و از آنها تقدیر شد. زهره بزرگمهری (مهندس معمار، نویسنده و پژوهشگر)، زندهیاد یعقوب دانشدوست (پژوهشگر میراث فرهنگی، معمار و مرمتگر بناهای تاریخی)، سید منصور سیدسجادی (دکترای ایرانشناسی، پژوهشگر، نویسنده و باستانشناس)، اسکندر مختاری طالقانی (دکترای پژوهش هنر، مرمتگر، پژوهشگر میراث معماری و شهرسازی)، جلیل گلشن بافقی ( باستانشناس، پژوهشگر، حفاظتگر آثار تاریخی)، هایده لاله (دکترای باستانشناسی، پژوهشگر و مؤلف)، سید محمود طالقانی (دکترای مطالعات شهری و مؤسس موزة روستایی گیلان)، رسول وطندوست (پژوهشگر، مرمتگر آثار و اشیای تاریخی)، عبدالحسین وکیلیفرد (از بنیانگذاران سازمان میراثفرهنگی) و عبدالرحمان وهابزاده (باستانشناس و پژوهشگر، حفاظتگر آثار تاریخی) ده چهرة ماندگار میراث فرهنگی ایران هستند که طی مراسمی از آنها تجلیل شد.
کاوشهای عضو هیأت علمی گروه باستانشناسی دانشگاه تهران، میثم لباف خانیکی و سرپرست گروه کاوش بازه هور، منجر به کشف آتشکدهای در خراسان شد. کاوشهای سالهای اخیر در بقایای مجموعۀ معماری قلعه دختر، شواهدی از یک بنای آجری باشکوه را نشان میدهد که هستۀ مرکزی آن با آجر ساخته شده و در مجاورت آن تالار ستونداری وجود دارد. بهنظر میرسد برای تزئین و ساخت این مکان هزینة زیادی شده که نشاندهندة اهمیت این آتشکده در دورۀ ساسانی و اوایل اسلام است.
دانشگاه اروپای مرکزی (Central European University) دوره تفکر با نسخههای خطی اسلامی: رویکردهای انتقادی به روششناسی تاریخی، تاریخ مجموعهها و ابزارهای دیجیتالی در مطالعات اسلامی (Thinking with Islamicate Manuscripts: Critical Approaches to Historical Methodology, History of Collections, and Digital Tools In Islamic Studies) را در جولای 2023م. برگزار میکند. در این دوره که با همکاری مؤسسة ایرانشناسی (Institute for Iranian Studies)، آکادمی علوم اتریش (Austrian Academy of Sciences)، و چند مؤسسه دیگر در وین برگزار میشود، به این پرسشها پاسخ داده میشود: اندیشیدن و کار با یک نسخة خطی چه تفاوتی با کار با متن ویرایش شده دارد؟ چه چالشهایی در یک کدکس حاوی متون متنوع با تاریخها و نویسندگان مختلف وجود دارد؟ ابزارهای دیجیتال چگونه میتوانند در ویرایش متنی که از نسخهای به نسخه خطی دیگر متفاوت است، مفید باشند؟ این دوره برای پاسخگویی به این پرسشها و با تمرکز بر نحوة تفکر و کار با نسخههای خطی اسلامی، با تأکید بر منابع عربی، ترکی و فارسی از آسیای مرکزی تا خاورمیانه برگزار میشود.
کتاب مبارزه برای توسعه در ایران (The Struggle for Development in Iran) در ماه می 2022م. از سوی دانشگاه استنفورد، منتشر شد. این کتاب که براساس کار پروژۀ پژوهشی ایران استنفورد 2040 (Stanford Iran 2040) انجام شده توسط پویا آزادی، مدیر پروژه ایران استنفورد 2040، و همکاران او متین میررمضانی، و محسن مسگران نوشته شده است. این کتاب با تمرکز بر مبانی، نهادها و روندهای اقتصادی-اجتماعی، تحلیلی چندبعدی از مبارزه ایران برای توسعه بین سالهای 1970م. تا 2020م. ارائه میکند.
نخستین مجموعه دیرینهشناسی و حیات طبیعی ایران در شهر کرمان افتتاح شد. مجموعه این موزه براساس موجوداتی که قسمتهای نرم جسم آنها به فسیل تبدیل شده، جمعآوری شده است. محققان معتقدند قدمت برخی از این فسیلها به یک میلیارد سال پیش برمیگردد. این موزه با همکاری یک دیرینهشناس و شهرداری کرمان و میراث فرهنگی به بهرهبرداری رسیده است. موزه دیرینهشناسی کرمان اولین موزه دیرینهشناسی و حیات طبیعی کشور به شمار میآید. این موزه همچنین اولین موزهای در جهان به شمار میرود که بر پایۀ موجوداتی ایجاد شده که قسمتهای نرم جسم آنها به فسیل تبدیل شده است.
در روز 25 اردیبهشت ماه 1402ش. و به مناسبت بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی و برای پاسداشت زبان فارسی، از نسخۀ خطی و نفیس شاهنامه که مربوط به قرن چهارم ه. ش. است، رونمایی شد. به این منظور مراسمی در موزۀ آرامگاه بوعلی سینا و در همدان برگزار شد و در آن گروهی دانشآموزی نیز شاهنامهخوانی داشتند. از آنجا که روز بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی با روز جهانی موزه همزمان شده بود، این رونمایی در موزۀ آرامگاه بوعلی سینا انجام شد.
مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه براون (Center for Middle East Studies at Brown University) برای یک سال پژوهشگر پسادکتری ایرانشناسی میپذیرد. این دوره امکان تمدید برای سال دوم را نیز دارد. این مرکز از متقاضیانی که در حوزۀ میانرشتهای فعالیت میکنند، استقبال میکند. همکار پژوهشی پسادکتری تا دو سال از سوی این مرکز حمایت میشود.
