![](https://iranologists.org/wp-content/uploads/Yaghma-ye-Jandaqi.jpg)
یغمای جندقی - Yaghma Jandaghi
یغمای جندقی (Yaghma Jandaghi) از شعرایی است که در استحکام کلام و قدرت بیان، بیمانند بود و هزلیّات او نیز در نوع خود کمنظیر است.
میرزا رحیم مشهور به ابوالحسن و متخلّص به یغما از شاعران سدۀ سیزدهم هجری در عهد محمّدشاه قاجار است.
از تاریخ تولّد و درگذشت وی اطّلاعات بسیار اندکی در دست است. وی در سال 1196ق. در دهکدۀ خور بیابانک از توابع جَندَق متولّد شد (حقیقت، 1368، 628). یغما در هشتاد سالگی و در سال 1276ق. درگذشت (شافعی، 1380، 239).
کودکی وی با رنج فراوان همراه بود. از شش، هفت سالگی به کار مشغول شد و ده شتر در خارج از شهر میچراند تا امرار معاش کند. روزی امیراسماعیل خان عرب عامری که یکی از مالکان عمده و فرمانروای آن شهر بود، به او برخورد و از او پرسشهایی کرد. امیر از حاضرجوابی وی خوشش آمد و او را نزد خود برد. در ابتدا در شمار نامهبران وی درآمد و پس از چندی امیر به استعداد او در نویسندگی پی برد و او را منشی مخصوص خود کرد (حقیقت، ۱۳۶۸، ۶۲۸). یغما پس از شش سال در دستگاه ذوالفقارخان حاکم سمنان و دامغان بود، تا اینکه بر اثر بدگویی همکاران به زندان افتاد. پس از رهایی از بند جامۀ درویشی پوشید و پس از سالها آوارگی در تهران با حاج میرزا آقاسی وزیر دیدار کرد. پس از آن چندی در هرات زیست (شافعی، ۱۳۸۰، ۲۳۹). وزیر که با همۀ علایق دنیوی میل وافر به تصوّف داشت و خود را از صوفیان صافی عقیدت میدانست، به زودی مرید او شد. یغما در دربار محمّدشاه دارای عزّت و احترام بود ولی از این قدرت و نفوذ استفاده نکرد و یگانه عطیّهای که از شاگرد عالیقدر خود پذیرفت، وزیری حکومت کاشان بود (حسینی کازرونی، 1386، 222-223). یغما نسبتبه روزگار خود مرد روشنفکری است. او بینش روشنی دارد و در محیط خود خفه نشده و به تماشای حوادث ننشسته است. یغما با کمال خشونت به وضع روزگار خود حمله میکند. یغما پیشاهنگ گویندگان طنزهای سیاسی دورههای بعد است (سبحانی، ۱۳۹۵، ۴۹۸). یغما به زبان و فرهنگ فارسی علاقهای خاص داشتهاست؛ بهطوریکه غالب نوشتههای خود را به فارسی سره نوشتهاست و هیچگونه لغت عربی در آنها دیده نمیشود. او در این زمینه مهارتی درخور توجّه داشتهاست (تجربهکار، ۱۳۵۰، ۱۰۲). یغمای جندقی از شعرایی است که در استحکام کلام و قدرت بیان، بیمانند بود و هزلیّات او نیز در نوع خود کمنظیر است (کرمانی، ۱۳۸۰، ۵۵۶). یغما خود به گردآوری اشعار خویش علاقهمند نبود و آنها را یکی از دوستان وی به نام حاجی محمّد اسماعیل گردآورده و اشعاری از شاعران دیگر را هم بر دیوان وی افزودهاست. یغما شاعری است که سخن و اشعار او را از جهت مضمون میتوان به چهار دسته تقسیم کرد:
- غزلیّات معمولی که به سبک و شیوۀ قدما سروده و میرساند که او در هنر شاعری قدرت و استعداد کافی داشتهاست.
- هزلیّات که جالبترین بخش اشعار اوست و یغما شهرت خود را در حقیقت مرهون آنها است. این نوع اشعار وی عبارتند از:
- اشعار یأسآلود. در این نوع اشعارِ یغما، خبری از جوش و خروش نیست. توهین و تحقیر به آن حدّت و شدّت سابق دیده نمیشود و قسمتی از آنها لحن عارفانه دارد. گویی که یغما هیچگونه امید و آرزویی ندارد و زندگانی در نظر او بیارزش و اعتبار است.
- مراثی که بیشتر آنها در قالب مستزاد است. این اشعار آبشخور سرودههای دورۀ مشروطیّت است (سبحانی، 1395، 498)
- منشآت شامل مکتوبات پارسی و نامههای مرکّب
- غزلیّات جدیده
- ترجیعات
- قطعات
- رباعیّات و اِنابتنامهها
- ویلم فلور (Willem Floor)
- یان ریپکا (Jan Rypka)
- جی. تی. پی. دو بروین (J.T. P. de Bruijn)
- آل داود، سیّد علی (مصحّح)، (۱۳۶۷ش.)، مجموعه آثار یغمای جندقی، تهران: توس.
- تجربهکار، نصرت، (۱۳۵۰ش.)، سبک شعر در عصر قاجاریه، تهران: دانشگاه تهران.
- حسینی کازرونی، سیّد احمد، (۱۳۸۶ش.)، زندگینامۀ شاعران بزرگ ایران از رودکی سمرقندی تا شفیعی کدکنی، تهران: ارمغان.
- حقیقت، عبد الرّفیع، (۱۳۶۸ش.)، فرهنگ شاعران زبان پارسی، تهران: شرکت مؤلّفان و مترجمان ایران.
- سبحانی، توفیق، (۱۳۹۵ش.)، تاریخ ادبیّات ایران، تهران: زوّار.
- شافعی، خسرو، (۱۳۸۰ش.)، زندگی و شعر صد شاعر از رودکی تا امروز، تهران: خورشید.
- کرمانی، صابر، (۱۳۸۰ش.)، سیمای شاعران، تهران: اقبال.
- ویکی پدیا (تصویر موجود در سایت، از ویکی پدیا برگرفته شده است.)