تئودور کایلر یانگ[1] Theodore Cuyler Young باستانشناس و مورخ آمریکایی متولد ایران. در طرحهای کاوشگری محوطههای باستانی ایران و حومه شرکت داشت. تخصص اصلی وی همان باستانشناسی و تاریخنگاری این اکتشافات است. تأثیر روشنی بر مطالعات خاور نزدیک باستان به طور عام و باستانشناسی ایرانی به طور خاص گذاشت. پژوهشهای او در گودین تپه و… رونقی به این موضوعات داده است.
[1] – در برخی منابع نام او به صورت «تئودور کویلر یانگ» هم آمده است.
تئودور ویلم یوهانس جوینبل Theodor Willem Johannes Juynboll شرقشناس و اهل کشور هلند است که در حوزههایی چون زبان و ادبیات عربی، تاریخ و جغرافیای کشورهای شرقی به ویژه کشورهای اسلامی تخصص و تبحر دارد. تصحیح چند کتاب پیرامون تاریخ و جغرافیای شرق و زبانهای سامی خاصّه زبان عربی و نیز چاپ و نشر اثری دربارۀ قوم سامری ازجمله کارهای برجستۀ او به شمار میآید.
بررسی تاریخچۀ شهرنشینی در دنیا نشان میدهد که ایران سابقه¬ای کهن در تاریخ شهرنشینی جهان دارد. «در تاریخچۀ مبتنی بر تحلیل اجتماعی و اقتصادی شهرهای مذکور (شهرهای ایران باستان) باید عوامل ظهور ویژگیها و رابطۀ آنها با مراحل مختلف پیشرفت مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد. بهعنوان نمونه میتوان گفت که … شهرها بنابر معمول گرد پرستشگاهها پدید میآمدند و یا با اراضی و وضع اقتصادی حاکم بر پرستشگاههای مذکور پیوند داشتند.» در بررسی و معرّفی این شهرها، ایرانشناسان خارجی نقش مهمی ایفا کرده اند. این مقاله به بررسی شهرهای ایران از دوران هخامنشیان تا پایان دورۀ ساسانیان و ویژگیهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی آنها میپردازد.
جان مَسِن اسمیت John Masson Smith پژوهشگر تاریخ و استاد دانشگاه کالیفرنیا است. او پژوهشهای گستردهای در باب تاریخ مغول در تمامی مناطق تحت سلطۀ این قوم انجام داده است. پژوهشهای میدانی گسترده، استفاده از منابع آرشیوی دست اول و اشراف بر سکهشناسی اسلامی از وجوه برجستۀ کار اوست. کتاب مستخرج از رسالۀ دکتری جان مسن اسمیت با عنوان تاریخ سلسلۀ سربداران و منابع آن دلیل اصلی شهرت اوست؛ منبعی که دریچهای نو به جایگاه این سلسله در تاریخ آسیا گشود.
ژوئانا لوئیلیه Johanna Lhuillier ایرانشناس و باستانشناس فرانسوی و محقق آزمایشگاه باستانشناسی در مرکز ملی علمی پژوهشی در لیون است که به باستانشناسی در مناطقی همچون ازبکستان، ترکمنستان، افغانستان، قرقیزستان و ایران پرداخته است. حوزۀ مطالعاتی او شامل شکلگیری، توسعه، وقایعنگاری جوامع پیش از تاریخ آسیای مرکزی، افغانستان و شمال شرق ایران، فرهنگ مادی، شیوههای تشییع جنازه، اقتصاد معیشتی، سیستمهای سکونتگاهی، معماری و شهرسازی و روابط بین آسیای مرکزی و جوامع همسایه، بهویژه کوچ نشینان ساکا و امپراتوریهای هخامنشی و هلنیستی میشود. او به سرامیک به عنوان شاهدی برای تنوع فرهنگی میپردازد.
جورج پرسی چرچیل George Percy Churchill مورخ و دیپلمات بریتانیایی بود که دورانی را در ایران و سفارت انگلیس در ایران بهعنوان دیپلمات فعالیت کرد و بهموجب زندگی در ایران و رابطه نزدیکی که با محلیها داشت کتابهایی در مورد رجال سیاسی ایران نوشت. او به زبان فارسی مسلط بود و غزلهای حافظ و سعدی را حفظ بود و در گفتگوها از این غزلها استفاده میکرد.
پاتریشیا راحمیپور Patricia Rahemipour ایرانشناس آلمانی و مدیر مؤسسۀ پژوهشهای موزه، موزهای دولتی برلین- بنیاد میراث فرهنگی پروس است. او بر انتقال موضوعات فرهنگی به عموم مردم متمرکز است. او از طریق جشنوارهها، نمایشگاهها یا کنفرانسهای مختلف این هدف را دنبال میکند. راحمیپور در راستای فعالیتهای خود در این حوزه، جشنوارۀ فیلمهای باستانی فارسی را برگزار کرده است.
سوزان ال. مارشان Suzanne L. Marchand مورخ و شرقشناس آمریکایی و استاد دانشگاه ایالتی لوئیزینا است. تحقیقات او بر تاریخ علم، تاریخ عهد باستان، راستیآزمایی گزارشهای مورخین عهد باستان از جمله هرودوت (Herodotus)، تاریخگذاری زردشت و ایران باستان و نیز شرقشناسی اروپایی خاصه در آلمان متمرکز است. او همچنین کتب و مقالاتی در باب سرامیکهای پرسلان منتشر کرده است.
شیوان ماهندرا راجهShivan Mahendrarajah پژوهشگر تاریخ ایران در سدههای میانه است. او به طور خاص پیرامون ایران تیموری و خراسان مطالعه میکند. اسلام، ایران، افغانستان، مغولان و تیموریان، مضامین اصلی کار اوست. و گاهاً به جنبشهای ضدشورش، القاعده و طالبان در افغانستان و پاکستان نیز پرداخته است.
آنچه نماد بارز هوش و نبوغ ایرانیان و جاذبهای بزرگ برای ایرانشناسان بودهاست، بنای عظیم تخت جمشید است. تخت جمشید یا پارسه (Pārsa) یا پرسپولیس، پرسه پلیس، هزار ستون و صد ستون یا چهل منار نام یکی از شهرهای باستانی ایران است. در این شهر باستانی کاخی به نام تخت جمشید وجود دارد که در دوران زمامداری داریوش بزرگ، خشایارشا و اردشیر اوّل بنا شدهاست. سنگ¬نبشتۀ جبهۀ جنوبی تخت جمشید ثابت می¬کند که داریوش بزرگ بنیان¬گذار کاخ مستحکمی بودهاست که به نام پارسه یعنی به همان نام سرزمین و موطن اصلی پارسیان خوانده میشدهاست.
دیکران کویومجیان Dickran Kouymjian محقق مطالعات ارمنی و مدیر گروه مطالعات ارمنی در دانشگاه ایالتی کالیفرنیا بود. حوزۀ اصلی پژوهشی او سکهشناسی ارمنی است. اما مطالعات جامعش در باب نسخ خطی ارمنی، هنرهای ارمنستان در موزههای خارج از این کشور و تاریخنگاری این منطقه نیز مشهور است.
لورنس لور Laurence Louër محقق فرانسوی و استاد دانشگاه ساینس پو پاریس (Science-Po Paris) است. او به دلیل پژوهشهایی که در باب انقلاب ایران و تأثیر آن بر جنبشهای شیعی دیگر کشورها انجام داده در ایران شناختهشده است. کتاب مشهور او عرب بودن در اسرائیل است. لورنس در زمینۀ تشیع و سیاست، شهروندان عرب اسرائیل، مسائل روز خاورمیانه با تکیه بر فرقهگرایی مذهبی فلسطین، عربستان سعودی، اسرائیل و کویت، تحقیقات جامعی انجام داده است.
