ادیان ایران باستان (Iranology Historical Religions)
- تاریخ انتشار:
جایگاه ادیان
تاریخچه پرستش
مذهب و ادیان مردم خاورمیانه ارزشی بسیار و قیمتی گران به شخصیّت فرد انسانی میدهد و درنتیجه پایۀ رابطۀ میان بشر و خداوند را با رشتۀ عناصر و عوامل اخلاقی استوار میسازد.
دین در ایران با توتمپرستي و آنیمیزم (animism) شروع ميشود. پیروان این دین باستانی در مراحل پیشرفتۀ رهروی خود به درجاتی به نامهای کلاغ (corax)، پوشیده (gryphius)، سرباز (miles)، شیر (leo)، پارسی (perses)، پیک خورشید (lelio dromus) و پدر (pater) میرسیدند[3]. این کیش در زمان هخامنشیان رواج زیادی داشت. از دیگر مذاهب غیررسمی در ایران باستان عقاید قوم کاست (caste) بود. قوم كاست يا كوسي در لرستان سكونت داشتند. اين قوم ايراني، غير آريايي و متمدّنترين مردم روزگار خود بودهاند. اين قوم با عنصر بابلي در آمیخت و بر آن قوم سلطه يافت و قرنها حكومت کرد. دياكونف ((Igor M. Diakonoff محقّق اهل شوروي سابق مينويسد: «قوم كوسي يا كاستها داراي خدايان متعدّد بودهاند. در ميان اين قوم آيينهاي چندي در كنار هم وجود داشتند. اصل ديانت و خدايان آسيايي كه آيين كهن خودشان بود؛ تمدّن، فرهنگ و آيين هند و اروپايي را نيز از همين عنصر أخذ كرده بودند»[4].
مذهب و ادیان مردم خاورمیانه ارزشی بسیار و قیمتی گران به شخصیّت فرد انسانی میدهد و درنتیجه پایۀ رابطۀ میان بشر و خداوند را با رشتۀ عناصر و عوامل اخلاقی استوار میسازد.
رواج ادیان در دوره های مختلف تاریخی
آشنایی با اوستا
ورود اسلام به ایران و وضعیت زرتشتیان
پس از این ایّام عربها به ایران حمله کردند و دین اسلام وارد ایران شد. هنگامیکه اسلام به ایران راه یافت، پیروان دین ملّی ایران باستان در وضع بسیار خطرناکی افتادند. به یهودیان و مسیحیان که در زمان شاهنشاهی ساسانیان در این مناطق جایگزین شده بودند رفتاری احترامآمیز و شایستۀ حالشان وعده داده شده بود، امّا پیروان آیین زرتشت خیلی وضعیّت خوبی نداشتند. برخی از آنان بهناچار به اسلام گرویدند و برخی هم مخفیانه به دین خود ادامه دادند امّا کمکم و به مرور زمان آنها نیز امنیت یافتند و اهل کتاب شناخته شدند و از این راه تا امروز در میهن خود، هر چند به صورتی پراکنده، ماندگار شدند.
مطالعات ایران شناسان درباره ادیان ایران باستان
بررسی ادیان ایران باستان یکی از مهمترین موضوعاتی است که مورد توجه ایرانشناسان قرار گرفتهاست. در سال ۱۹۳۷ م. هنریک ساموئل نیبرگ ((Henrik samuel Nyberg کتابی با عنوان دینهای ایران باستان و به زبان سوئدی نوشت که همان زمان توسّط پروفسور هانس شدر ( (Hans Heinrich Schaederو والتر هنینگ ((Walter Bruno Henning که ایرانشناسان معروفی بودند، به زبان آلمانی ترجمه شد. در این کتاب پروفسور نیبرگ به باورهای زرتشت و بهویژه عرفان که در گاتهای (سرودههای) زرتشت است، توجّه مخصوصی داشتهاست[7]. در سال 1990م. ادوین ام. یاما اوچی ((Edwin M. Yamauchi ایرانشناس آمریکایی- ژاپنی کتاب ایران و ادیان باستانی را در آمریکا منتشر کرد. کتاب ایران و ادیان باستانی در ١٤ بخش از زمان مادها تا بررسی دین زرتشتی و آیین میترا (مهرپرستی) را در بر میگیرد. ریچارد فولتس ((Richard Foltz ایرانشناس کانادایی در سال ۲۰۱۳م. کتابی با نام دینهای ایران باستان ( (Religions of Iran منتشر کرد. فولتس بر نقش مهم ایرانیان در تاریخ جهان، بهویژه در حوزهٔ ادیان، تأکید دارد. او همچنین دربارۀ اخلاق زیستمحیطی و حقوق حیوانات در اسلام و دین زرتشت مقالات و کتب متعدّدی نوشتهاست[8].
از جمله مهمترین ایرانشناسانی که دربارۀ ادیان ایران باستان تحقیق کردهاند عبارتند از:
یوهان فردیناند اتو کرست (Johann Ferdinand Otto Kirste)، هنریک ساموئل نیَبرگ (Henrik Samuel Nyberg)، گئو ویدنگرن (Geo Widengren)، کای بار (Kaj Barr)، مری بویس Mary Boyce))، جیمز هوپ مولتن (James Hope Moulton)، توماس هاید (Thomas Hyde)، رابرت چارلز زنر (Robert Charles Zaehner)، آبراهام والنتاین ویلیامز جکسن (Abraham Valentine Williams Jackson)، فرانسیسکو بنت (Francisco Benet)، والتر برونو هنینگ (Walter Bruno Henning)، گراردو نیولی (Gherardo Gnoli)، جان بایر ناس John Boyer Noss))، جان هینلز (John Hinnells)، ریچارد فولتس (Richard Foltz)، آرتور کریستین سن (Arthur Christensen)، ادوین ام. یاما اوچیEdwin M. Yamauchi) )، رابرت چارلز زنر (Robert Zaehner)و گئو ویدنگرن Geo Widengren)).
لغتنامه
1. قایل: گفتگوکننده
۲. توتمپرستی: نظامی از باورهاست که قائل به نوعی ارتباط معنوی و خویشاوندی است. دستورهایی دارد مربوط به حرمت و احترام مانند منع کشتن یا خوردن هر نوع گیاه یا گوشت.
۳. مناسک: آداب، رسوم، نیایش.
۴. تلقّی: برداشت، تعبیر، تفسیر، دریافت، نگرش.
۵. آنیمیسم (Animisme): روحباوری، جاندارانگاری یا جانگرایی، آیینی است که گرایندگان به آن اعتقاد دارند که تمامی عناصر طبیعت دارای روح و جان هستند.
۶. الوهی: بهمعنی منسوب به خدا است، مخصوصاً خدایی که سزای پرستش است.
۷. آیین مانوی: دین مانی یکی دیگر از ادیان زندۀ عهد ساسانی است.
نویسنده: معصومه موسویان
ویراستار: دکتر نیکو تفرّدی
یادداشت
[1] ناس، جان، (1354ش.)، تاریخ جامع ادیان، ترجمۀ علی اصغر حکمت، ص. ۲۹۸
[2] همان، ص. ۳۰۱.
[3] https://fa.wikipedia.org › wiki › مهرپرستی
[4] مشکاتی، لیلا و يعقوب زنگنه، (1393ش.) مقالۀ تحليلي بر جغرافياي اديان و مذاهب در ايران باستان، مطالعات جغرافيايي مناطق خشك، سال 5، شمارۀ 18، ص. 126.
[5] کریستین، سن، آرتور، ( 1368ش.)، ایران در زمان ساسانیان، ترجمۀ رشید یاسمی، تهران: دنیای کتاب، ص. ۲۰۶.
[6] نیبرگ، ساموئل، (1383ش.)، دینهای ایران باستان، تهران: دانشگاه شهید باهنر کرمان، صص. ۳- ۵.
مشخصات و لینک دانلود مقاله
مشخصات فایل مقاله
نام فایل: edited.2019-12 Iranology Historical Religions
اندازه فایل: 332,98 کیلوبایت
نویسنده: <span>معصومه موسویان</span>