گیردهاری لعل تیکو - Giridhari L. Tikku

1925م. - 1996م.

تیکو در 1943م. مدرک لیسانس خود را در رشتۀ­ ریاضیّات و زبان فارسی گرفت. مدرک فوق لیسانس خود را در سال 1945م. در رشتۀ­ زبان و ادبیّات فارسی از دانشگاه پنجاب (University of the Punjab) در لاهور دریافت کرد. وی به‌دلیل مسائل شغلی به ایران و تهران آمد. در تهران به تحصیلات خود ادامه داد و در سال 1956م. مدرک فوق لیسانس و در سال 1961م. مدرک دکتری خود را در رشتۀ زبان و ادبیّات فارسی از دانشگاه تهران با گرایش ادبیات ایران و هند دریافت کرد. رسال­ۀ دکترای او دربارۀ شعر فارسی در کشمیر بود (تیکو، 1390، 31).  

پس از دو سال تدریس در کالجی در سرینگار (Srinagar) در سال 1947م. که مصادف با استقلال هندوستان بود به استخدام وزارت امور خارجۀ هند درآمد و در کابل (1948م.- 1952م.) و دهلی نو (1952م. - 1954م.) و از سال 1954م. در تهران مشغول به کار بود. در سال 1961م. از وزارت امور خارجۀ هند استعفا داد؛ به آمریکا رفت و در دانشگاه­‌ کالیفرنیا (University of California) در لس‌آنجلس (1961م. - 1964م.)، دانشگاه کالیفرنیا در برکلی (1964م. - 1965م.) و دانشگاه ایندیانا (Indiana University) در بلومینگتن (Bloomington) (1965م. - 1968م.) به تدریس پرداخت. از سال 1968م. در دانشگاه ایلینوی (University of Illinois) در اوربانا- شمپین (Urbana– Champaign) به‌عنوان استاد زبان‌­ها و ادبیّات خاور نزدیک (1968م. - 1974م.) و سپس به‌عنوان استاد ادبیّات تطبیقی و زبان­‌شناسی (1974م. - 1996م.) فعّالیّت‌­های علمی خود را ادامه داد (فرهنگ خاورشناسان، 1386، ج. 3، 497- 499). او دروسی را از قبیل زبان و ادبیّات هند، زبان و ادبیّات فارسی، نظریه‌­های ادبیّات شرق، عرفان اسلامی و هندی، ارتباطات ادبی شرق و غرب  تدریس می­‌کرد. در حوزۀ­ پژوهشی به موضوعاتی قبیل مطالعات بینازبانی و بینافرهنگی از طریق ادیان، ادبیّات معاصر ایران به‌خصوص شعر و مطالعات ادیان و عرفان علاقه داشت. او به زبان‌­های کشمیری، اردو، هندی، پنجابی، فارسی و انگلیسی تسلّط کامل داشت و در حد انجام تحقیقات خود با زبان‌­های عربی، سانسکریت، آلمانی و فرانسه آشنایی داشت (تیکو، 1390، 32). او دربارۀ آشنایی و علاقه‌­مندی‌اش به زبان پارسی چنین می‌­نویسد: «به افغانستان یعنی سرزمین فارسی دری نقل مکان کردم. در این‌جا بود که کشمیری نقش اصلی خود را از دست داد و در عوض فارسی و پنجابی افزوده شدند؛ چون حالا دیگر فارسی زبان اصلی محاوره بود. طی چهار سال فارسی را با تسلّطی شبیه به اهل زبان فرا گرفتم. اقامت بعدی­‌ام در ایران بود. کمی بیش از شش سال بود و در این‌جا بود که پس از انتشار ترجمۀ اشعار تاگور یک روز صبح با احساس ویژه‌­ای نسبت‌به فارسی از خواب برخاستم. حالا دیگر کلمات و عبارات فارسی برایم حیات مستقلی داشتند و برای درک آن‌ها نیازی به یک عامل خارجی و زبان دیگری نبود. از آن زمان این احساس پیوسته قوت گرفته‌است و از آن پس به فارسی شعر گفتم» (تیکو، بی‌تا، مقدّمه). تیکو عضو انجمن آسیایی در هند، کلوب نویسندگان، انجمن فرهنگی هند و ایران، انجمن فرهنگی هند و افغانستان، انجمن زبان­‌شناسی پاکستان، انجمن مطالعات خاورمیانه‌­ای آمریکا و شورای روابط فرهنگی هند بوده‌است (فرهنگ خاورشناسان، 1386، ج. 3، 497- 499). به پاس خدمات علمی دکتر تیکو، دانشگاه ایلنوی در اوربانا- شمپین جایزه‌­ای به نام وی در نظر گرفته‌است که هر ساله به بهترین تحقیق درزمینۀ ادبیّات شرق و غرب اعطا می­‌گردد (تیکو، بی‌تا، 33).

تیکو مقاله­‌ها و کتاب‌­های متعدّدی نوشته‌است که به‌عنوان نمونه می‌­توان به کتاب پارسی‌سُرایان کشمیر اشاره کرد. این کتاب اوّلین آنتولوژی (رابطۀ هستی‌شناسانه) شاعران فارسی‌زبان کشمیر (قرن چهاردهم تا نوزدهم) بود و برندۀ­ جایزۀ بهترین کتاب فارسی فرهنگستان فرهنگ جامو و کشمیر در سال 1964م. شد. یکی از آثار خلّاقۀ­ او مجموعه اشعار وی با عنوان نوزده+ ده است که شامل نوزده شعر به زبان انگلیسی و ده شعر به زبان فارسی است. مجموعه اشعار دیگری را با نام رؤیاها و گفت‌و‌گو­ها به انگلیسی سروده‌است. هم­‌چنین گزیده­‌ای از اشعار رابیندرانات تاگور (Rabindranath Tagore) را با نام سرودهای جاودانی به فارسی ترجمه کرده‌است. آخرین اثر او با هم‌کاری علیرضا انوشیروانی با عنوان گفت‌و‌گو با شاعران معاصر ایران پس از درگذشت وی در سال 2004 م. در کالیفرنیا منتشر شد. این اثر دربرگیرندۀ متن مصاحبه‌­هایی است که به ابتکار تیکو با شاعران پیشگام ایران صورت گرفته و متن اصلی فارسی همراه با ترجمۀ انگلیسی تیکو و چند مقدّمه به چاپ رسیده‌است (تیکو، 1390، 32 و 33).   سایر آثار او:

1. دیوان فانی (تصحیح). فانی یکی از شاعران و از سرشناس­‌ترین چهره­‌های فرهنگی و ادبی قرن هفدهم کشمیر بود.
2. تصوّف در کشمیر در سده­‌های چهاردهم و پانزدهم
3. پارسی­‌سرایان کشمیر (ویرایش)
4. محمد طاهر غنی؛ تمثیل‌پرداز هندی زبان فارسی
5. فروغ فرّخزاد؛ گرایشی نو در شعر فارسی
6. سانینامای و راستا
7. شعر فارسی در کشمیر ۱۳۳۹م. تا ۱۸۴۶م. اوّلین کتابی بود که در این زمینه نوشته شد و دانشگاه کالیفرنیا آن را به چاپ رسانید.

معصومه موسویان

مهر 1398ش.