مفهوم ایران و ایران گرایی
- تاریخ انتشار:
شناسنامه
مفهوم ایران و ایران گرایی در آثاراندیشه ورزان عصر ناصری (1264ق.-1313ق.)
نویسنده و مترجم: عبدالمجید ایدی
سال انتشار: 1399ش.
آخرین چاپ موجود در بازار: 1399ش.
ناشر: ندای تاریخ
نحوه دسترسی: این کتاب در کتابخانه ملی ایران موجود است.
مروری بر منبع (مهمترین سرفصلها)
این کتاب به بررسی تحول مفهوم ایران و شکلگیری گفتمان ایرانگرایی در دوره ناصری میپردازد. نویسنده با بررسی آثار اندیشهورزان این عصر، چگونگی تکوین هویت ملی جدید و بازتعریف مفهوم ایران در تقابل با سنت و تجدد را تحلیل میکند. کتاب در چهار بخش اصلی تنظیم شده است: زمینههای تاریخی و فکری عصر ناصری، بررسی آثار اندیشهورزان شاخص این دوره، تحلیل گفتمان ایرانگرایی و نسبت آن با مفاهیم مدرن و در نهایت تأثیر این تحولات بر شکلگیری هویت ملی ایرانی. از جمله اندیشهورزانی که آثارشان در این کتاب تحلیل شده است میتوان به میرزا آقاخان کرمانی، میرزا فتحعلی آخوندزاده، طالبوف تبریزی و دیگر روشنفکران تأثیرگذار این دوره اشاره کرد.
نقدی بر منبع (نقاط قوت و یا ضعف منبع)
این کتاب از چند سو اهمیت دارد. نخست آنکه با رویکردی روشمند به بررسی گفتمان ایرانگرایی پرداخته و تحولات فکری این دوره را در چارچوب نظری منسجمی تحلیل میکند. استفاده از منابع دستاول و استناد به متون اصلی اندیشهورزان عصر ناصری از دیگر نقاط قوت کتاب به شمار میرود. همچنین نویسنده توانسته است پیوند میان تحولات فکری این دوره و شکلگیری هویت ملی مدرن در ایران را بهخوبی نشان دهد. با این حال، کتاب با محدودیتهایی نیز روبهروست. تمرکز بر اندیشهورزان شناختهشده و بیتوجهی به جریانهای فکری کمتر دیدهشده این دوره از جمله این محدودیتهاست. همچنین تحلیل کتاب بیشتر معطوف به جنبههای نظری بوده و به زمینههای اجتماعی و اقتصادی شکلگیری این گفتمانها کمتر پرداخته است. در مجموع، این اثر منبعی ارزشمند برای درک تحولات فکری ایران در آستانه ورود به دوران مدرن به شمار میرود. کتاب با بررسی روند شکلگیری گفتمان ایرانگرایی، به درک بهتر چگونگی تکوین هویت ملی ایرانی و نسبت آن با مفاهیم مدرن کمک شایانی میکند. برای پژوهشگران ایرانشناسی، این اثر نهتنها منبعی برای مطالعه تاریخ اندیشه در ایران معاصر است، بلکه زمینههای فکری بسیاری از تحولات سیاسی و اجتماعی بعدی ایران را نیز روشن میسازد. تحلیل عمیق نویسنده از تقابل سنت و تجدد در اندیشۀ روشنفکران عصر ناصری، این کتاب را به متنی ضروری برای تمامی علاقهمندان به تاریخ فکری ایران تبدیل کرده است.

