مردی از دو جهان
- تاریخ انتشار:
شناسنامه
مردی از دو جهان: پدروس بدیک در ایران، ۱۶۷۰م. _ ۱۶۷۵م. ۱۷۷۴ (A Man of Two Worlds: Pedros Bedik in Iran, 1670–1675)
نویسنده و مترجم: پدروس بدیک (Pedros Bedik)؛ مترجمان: ویلم فلور (Willem Floor)و کولت اوآهس (Colette Ouahes)
سال انتشار: 2013م.
آخرین چاپ موجود در بازار: 2013م.
ناشر: نشر مِج (Mage Publishers)
نحوه دسترسی: این اثر در کتابخانه ملی ایران موجود است.
مروری بر منبع (مهم‌ترین سرفصل‌ها)
«مردی از دو جهان» ترجمه و ویرایش سفرنامه و گزارش پدروس بدیک، مسافر و دیپلمات ارمنی، درباره اقامت پنج ساله او در ایران میان سال‌های 1670م. و 1675م. است. بخش مهمی از اثر به ایران صفوی و ساختار سیاسی و دیپلماتیک آن مربوط است. بدیک کوشیده است نشان بدهد که دربار صفوی تا چه اندازه می‌توانسته در ایجاد اتحاد با قدرت‌های مسیحی اروپا علیه عثمانی نقش داشته باشد. از این دیدگاه، گزارش او افزون بر ارزش سفرنامه‌ای، اطلاعاتی درباره مناسبات ایران با اروپا، جایگاه مسیحیان در ایران و تلاش‌های دیپلماتیک برای شکل دادن به ائتلاف ضدعثمانی ارائه می‌دهد. این وجه سیاسی اثر آن را در کنار دیگر منابع اروپایی درباره سیاست خارجی و روابط ایران صفوی قرار می‌دهد.
با این همه، ارزش کلیدی کتاب فقط در گزارش‌های سیاسی نیست. بدیک ناظری مسلط به زبان‌ها و آشنا با فرهنگ مسیحی شرق و غرب بود و مشاهدات متنوعی درباره دربار، مردم، آداب و رسوم و زندگی اجتماعی ایران ثبت کرده است. ازجمله موضوعات قابل توجه می‌توان به آیین نوروز، شیوه برگزاری مهمانی‌ها، غذاها و آشپزی ایرانی، مراسم یادبود «آشِ سو»، رسم نوشیدن «عباسیانه»، نژادها و گونه‌های اسب، مسابقه یا نظام دوندگان و پیک‌ها و همچنین مراسم سالانه سوگند گروه کوچ‌نشین کالمیکِ حاشیه دریای خزر به تزار روسیه اشاره کرد.
گزارش‌های او همچنین برای مطالعه اقلیت‌های دینی و جامعه مسیحی ایران اهمیت دارد. نگاه بدیک به این موضوع تا حد زیادی متأثر از اهداف مذهبی و سیاسی‌اش است، اما همین موقعیت به او این امکان را داده که اطلاعاتی درباره وضعیت مسیحیان، روابط کلیسایی و مناسبات میان جوامع مسیحی و حکومت صفوی ارائه کند. پژوهش‌های جدید نیز از این اثر به‌عنوان یکی از منابع دست اول برای مطالعه جنبه‌هایی از جامعه و حکومت ایران صفوی استفاده کرده‌اند.
نقدی بر منبع (نقاط قوت و یا ضعف منبع)
یکی از مهم‌ترین نقاط قوت اثر بی‌همتا بودن آن به مثابه گزارش دست اولی از ایران صفوی در دهه 1670م. است. بدیک فقط مسافری گذری نبود؛ پنج سال در ایران زندگی کرد و به دلیل پیشینه ارمنی، آشنایی با زبان‌ها و ارتباط با محافل مذهبی و سیاسی، امکان مشاهده بخش‌هایی از جامعه را داشت که برای بسیاری از مسافران اروپایی در دسترس نبودند. جزئیات مربوط به آداب اجتماعی، خوراک، آیین‌ها، سرگرمی‌ها، اسب‌ها و ارتباطات پستی، ارزش اثر را برای تاریخ اجتماعی و فرهنگی افزایش می‌دهد. انتشار ترجمه انگلیسی پس از قرن‌ها نیز امکان استفاده پژوهشگران غیرلاتین‌دان از این منبع را فراهم کرده است.
در مقابل، مهم‌ترین محدودیت کتاب جانبداری آشکار نویسنده در مسائل دینی و سیاسی است. ناشر نیز تصریح می‌کند که بدیک در نقد اسلام بسیار تند است، هرچند نگاهش به ایران و ایرانیان الزاماً خصمانه نیست. هدف او برای ایجاد اتحاد میان ایران، قدرت‌های مسیحی اروپا و کلیسای کاتولیک بر چگونگی تفسیر بسیاری از رویدادها اثر گذاشته است، با این حال اطلاعاتش درباره روابط ایران و اروپا و وضعیت مسیحیان بسیار ارزشمند است. در استفاده از داوری‌هایش درباره اسلام، سیاست مذهبی یا رفتار گروه‌های مختلف اجتماعی باید با منابع ایرانی و دیگر سفرنامه‌ها احتیاط و مقایسه صورت گیرد.
این کتاب منبعی مهم برای ایران‌شناسی دوره صفوی، تاریخ اجتماعی و فرهنگی قرن هفدهم، روابط ایران و اروپا، تاریخ ارامنه و مسیحیان ایران و نیز مطالعه مناسبات ایران و عثمانی است. اهمیت آن به‌ویژه در این است که روایتی کم‌تر شناخته‌شده از ایران صفوی را در اختیار پژوهشگر قرار می‌دهد که از دیدگاه مسافری ارمنی _ مسیحی و فردی درگیر با شبکه‌های مذهبی و دیپلماتیک اروپا شکل گرفته است. مقایسه گزارش بدیک با منابع فارسی صفوی و سفرنامه‌های اروپاییانی چون شاردن، کمپفر و آمبروزیو بمبو می‌تواند به شناسایی تفاوت‌های دیدگاه، میزان دسترسی به اطلاعات و شیوه بازنمایی جامعه ایران کمک کند. از این رو، اثر نه‌تنها برای تاریخ سیاسی و دیپلماسی، بلکه برای بازسازی جنبه‌هایی از زندگی روزمره و فرهنگ اجتماعی ایران صفوی نیز ارزش پژوهشی دارد.