دسته ای اصلی ایرانشناسان
ویلیام جیمز دورانت William J. Durant نویسنده، مورخ و فیلسوف آمریکایی بود. او و همسرش آریل دورانت (Ariel Durant)بیشتر به خاطر اثر معروف تاریخ تمدن یا داستان تمدن که در یازده جلد در بین سالهای 1935م. تا 1975م. منتشر شد، معروف شدند. هدف کلی وی از نگارش تاریخ تمدن گردآوری مجموعهی عظیم دانش تاریخی گسترده و تکهتکه شده به بخشهای تخصصی؛ تحت عنوان کتبی متحد و یکپارچه، که برای جامعه معاصر کاربردی باشد بود.
نصرالله پورجوادی Nasrollah Pourjavadi فلسفهدان، عرفانپژوه، استاد دانشگاه تهران، مصحح متون، نویسنده، سردبیر فصلنامۀ نشر دانش، بنیادگذار و رئیس پیشین مرکز نشر دانشگاهی و عضو پیوسته شورای فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. وی در عرصۀ فلسفه، عرفان و ادب فارسی آثاری ماندگار دارد. او با بیش از نیم سده فعالیت مستمر در حوزههای مختلف معرفتشناسی و عرفان اسلامی، آثار مختلفی در زمینه اندیشههای ایرانی-اسلامی و اندیشههای غربی داشته و سالیان متمادی استاد دانشگاههای مختلف بوده است.
فریدریش آگوست روزن Friedrich August Rosen زبانشناس آلمانی است که توجه و تمرکزش بیشتر بر تعلیم و تحقیق در زبان سانسکِریت (Sanskrit) و کار برجستهاش ترجمۀ کتاب اوّل ریگودا (Rigveda) بوده است. در عرصۀ ایرانشناسی اثری مهم از خود بر جای نهاده و آن هم ترجمه و تصحیح کتاب الجبر و المقابله اثر محمد بن موسی خوارزمی از دانشمندان معروف ایران بوده است.
ژورژ سالس Georges Salles مورّخ، کیوریتور و هنرشناس فرانسوی سدۀ بیستم بود. وی مدیریت بسیاری از موزههای هنر فرانسه را بر عهده داشت و در دپارتمان آسیایی موزۀ لوور کار کرد. او هیئتهای حفاری متعددی را در ایران سرپرستی کرد و تمرکزش بر هنرهای ایران و وجه انتزاعی این حوزه بود. در میان حوزههای کاری مختلف، سالس بیش از همه یک موزهدار تلقی میشود که از طریق معرفی آثار موزهای مجموعۀ ارزشمندی از انتشارات را از خود به یادگار گذاشته است.
ارنست آلفرد تامپسون والیس باج Ernest Alfred Thompson Wallis Budg مصرشناس، شرقشناس و لغتشناس انگلیسی و مجموعهدار آثار مصر و آشور در موزۀ بریتانیا بوده است. او با سفرهای خود به مصر، سودان و بینالنهرین مجموعۀ بزرگی از لوحهای میخی، نسخههای خطی و پاپیروس را در موزۀ بریتانیا گردهم آورده است.
گوستاو دوگا Gustave Dugat از خاورشناسان فرانسوی و متخصص در تاریخ و جغرافیای کشورهای اسلامی، عضو انجمن آسیایی (Asian Association) بوده است.
رضا شعبانی Reza Shabani پژوهشگر تاریخ و استاد رشتۀ تاریخ در دانشگاه شهید بهشتی و دانشگاه علوم و تحقیقات تهران بوده است. او موسس و پایهگذار رشتههای تاریخ و باستانشناسی در دانشگاه آزاد اسلامی بوده است. شعبانی از برجستهترین متخصصان تاریخ ایران در دوران افشاریه است و کتابها و مجموعهمقالات متعددی دربارۀ دوران افشاریه و زندیه به رشتۀ تحریر درآورده است.
آنانیاس زایاتشکوفسکی Ananiasz Zajaczkowski متخصص زبان و ادبیات فارسی، مطالعات اسلامی و ترکی بوده است. او آثار نسبتاً زیادی در مطالعات اسلامی و ترکی از خود باقی گذاشته است و برخی از منظومههای فارسی را نیز ترجمه کرده است.
ویلیام تامس بلندفرد William Thomas Blandford زمینشناس، جانورشناس و جغرافیدان انگلیسی در حوزه شبهقارۀ آسیای جنوبی فعالیت میکرد. مهمترین اثر او در مورد جانوران هند، بریتانیا، سیلان و برمه است. او به ایران سفر کرده و در مورد جانوران موجود در ایران نیز کتابی نوشته است.
یوری نیکلایویچ مار Yuri Nikolaevich Marr وی یکی از خاورشناسان و ایرانشناسان برجستۀ روسی بود و متخصص زبانهای شرقی بوده است.
متیو آرنولد Matthew Arnold از خاورشناسان انگلیسی است که منظومۀ ادبی ماندگاری بر پایۀ حماسۀ ایرانی تألیف کرد. وی منظومۀ سهراب و رستم را که اقتباس از شاهنامۀ فردوسی است، سرود. این منظومه در زبان انگلیسی جاودانه شده است.
ماکوتو هاچیاوشی Makoto Hachioshi مورخ، استاد دانشگاه و پژوهشگر مطالعات منطقهای ایران، تاریخ مدرن ایران، نظریۀ اسلامی معاصر و مطالعات منطقه غرب آسیاست که پس از بازنشستگی به تدریس در دانشگاه آزاد اسلامی مشغول شده است.
گئورک فریدریش گروتفند Georg Friedrich Grotfend زبانشناس و باستانشناس آلمانی بود که در زمینۀ زبانهای کلاسیک، جغرافیای تاریخی و سکّهشناسی فعالیّتهایی داشته و شهرت عمدۀ وی به سبب اقداماتی است که در باب رمزگشایی خط میخی به سرانجام رسانده است.
جیمز موریّه James Justinian Morier وزیر مختار بریتانیا که در زمان فتحعلیشاه قاجار به ایران آمد. او از ذوق نویسندگیاش استفاده کرد و آثاری را دربارۀ ایرانیان و ایران نوشت. وی نویسنده کتاب معروف حاجی بابای اصفهانی است.
آبراهام ویلاک Abraham Wheelock پژوهشگر انگلیسی قرن هفدهم بود و به نسبت زمان خودش مسیر عجیبی را طی کرد. او عربیدان و ساکسونشناس بود و در هر دوی زمینه، پیشگام و به نوعی بنیانگذار فعالیتهای آکادمیک در انگلستان شناخته میشود. اثر مهم او در زمینۀ ایرانشناسی تصحیح، ترجمه و چاپ ترجمۀ فارسی انجیلهای چهارگانه در انگلستان است.
