دسته ای اصلی ایرانشناسان
نقّاش و جهانگرد بریتانیایی است که در قرن نوزدهم میلادی به ایران سفر کرد و کتابی در اینباره به رشتۀ تحریر درآورد. از تأثیرات اصلی وی بر مطالعات ایرانی میتوان به ترسیم طرحهایی فراوان از برخی آثار تاریخی باستانی و مناظر، تصویرگری صورت افراد مشهور آن زمان و نیز کشف مکان فعلی آرامگاه کوروش بهصورت امروزی خود اشاره کرد.
وی یکی از پایهگذاران ایرانشناسی در گرجستان محسوب میشود. او به مطالعۀ دامنهدار و ترجمۀ منابع تاریخی فارسی پرداخت. مخصوصاً کارهای او را در کشف و بررسی علمی و انتشار اسناد رسمی فارسی باید ثمربخش دانست. اثر اساسی استاد پوتوریذره موسوم به اسناد تاریخی گرجی فارسی در سال 1955م. منتشر شد.
او مستشرقی فرانسوی است که بر زبانهای چینی و مغولی تسلّط داشت. وی مکتشف آسیای میانه بود و از نخستین محقّقانی بود که به اهمیّت عظیم زبانهای ایرانی میانه، بهویژه سغدیان، در انتقال ادیان و انگیزههای فرهنگی بین ایران و آسیای میانه و چین پی برد.
جان التون John Elton مسافر مشرقزمین و معاصر نادرشاه افشار بود که به قصد تجارت با ایران از طرف روسیه به ایران آمد. او پس از مدّتی با روسیه دچار مشکل شد و از آنجا که جذب رفتار ایرانیان شده بود، به فرمان نادرشاه درآمد و بهمنظور تأسیس نیروی دریایی برای ایران به دستور نادرشاه در لنگرود کشتی ساخت.
ماگالی آریویچ تودوآ Magali Areevich Todua ایرانشناس گرجستانی است که در زمینههایی همچون ترجمه و تصحیح متون ادبیِ کهن و معاصر فارسی، شاهنامهپژوهی و پژوهش در فرهنگ و ادب ایران به تحقیق مشغول بودهاست. تحقیقات وی درمورد شاهنامه و تصحیح کتابهای مهمّی چون ویس و رامین و خسرو و شیرین از مهمترین آثار وی در حوزۀ ادبیّات و زبان فارسی ایران میباشد.
ایرج جهانگیر سهرابجی تاراپوروالا Irach Jehangir Sorabji Taraporewala ایرانشناس و از پارسیان هندوستان است که مطالعه و پژوهش در حوزۀ تاریخ، فرهنگ و تمدّن ایران باستان، زبانشناسی، دین زرتشتی و اوستاشناسی را در کارنامۀ علمیِ خود دارد. آثار وی پیرامون زرتشت و پیام او و نیز ترجمهاش از گاتهای زرتشت، وی را به متخصّصی توانا در این عرصهها تبدیل کردهاست.
ایرانشناس روسی و متخصّص جوامع باستانی ایران، متخصّص تاریخ خاورمیانه و روم شرقی بود.
مورّخ و باستانشناس آلمانی، استادیار جغرافیای تاریخی دانشگاه برلین University of Berlin است که کشفیات مهمّی در تخت جمشید و پاسارگاد داشته و بیش از 190 کتاب درزمینۀ تاریخ ایران و سرزمینهای اطراف آن تهیّه کردهاست.
او مترجم اشعار شاعران فارسی زبانی همچون جامی، عطّار و خیّام به زبان انگلیسی است و پیش از او کسی همۀ رباعیّات خیّام را ترجمه نکردهاست. آثار او یک ترجمۀ صرف نیست و به نوعی وی به بازآفرینی آثار ادبی دست زدهاست. ترجمۀ فیتز جرالد موجب شهرت جهانی خیّام شد.
ایرانشناس اهل چکسلواکی است که درزمینۀ مطالعات ایرانشناسی و زبانهای شرقی نظیر فارسی و عربی به پژوهش و تحقیق پرداختهاست. از حوزههای تحقیقیِ مرتبط با ایرانشناسی وی میتوان به ترجمه، تصحیح و تعلیقنویسی بر کتب تاریخی و ادبی مخصوصاً دورۀ تیموری اشاره کرد. تصحیح کتاب ظفرنامۀ شامی از برجستهترین آثار وی محسوب میشود.
ایرانشناس ایتالیایی است که در حوزۀ زبانشناسی تاریخی تخصّص دارد و واژهشناسی تاریخی و تطبیقی زبانهای ایرانی و ادبیّات فارسی میانه از حوزههای مطالعاتی او بهشمار میرود. او مطالعات زیادی دربارۀ زبانهای ایران قدیم بهخصوص زبان اوستایی دارد و مقالات متعدّدی در این باره در نشریههای علمی ایتالیا انتشار دادهاست.
وی حافظشناس و ایرانشناس انگلیسی بود. او غزلیّات حافظ را بدون توجّه به متن اصلی باز سرود. بریجز گاه اشعارش را با امضای مستعار داریوش منتشر میکرد. وی دفتر کوچکی با عنوان غزلها و ابیاتی چند از حافظ منتشر کرد.
شرقشناس ایتالیایی، زبانشناس، عالم ادیان و پژوهشگر برجستۀ معاصر است. او در علم زبانشناسی نابغۀ دوران خویش است. آثار و سخنرانیهایی متعدّد درباره قرآن و ادبیّات ایران دارد. وی ناظر بخش شرقی کتابخانۀ آکادمی لینچی Accademia dei Lincci و عضو مجمع بینالمللی علمای تاریخ ادیان بودهاست.
کشیش و طبیب فرانسوی که در طول دو سال آخر حیات نادرشاه افشار در دربار ایران حضور داشت. بازن در این دوران نامههای مفصّلی را بهعنوان گزارش به روژه Roger مینوشت و در آنها وصف دقیقی از اخلاق و رفتار و وضع مزاجی نادرشاه و مرگ نابهنگام وی بهدست داده که بسیار ارزنده است.
از خاورشناسان مشهور فرانسوی بود که زبانهای فارسی، عربی، سریانی، عبری و ترکی را میدانست.
