آیین مانی

کیش مانی از زمرة آیین‌های گنوسی و عرفانی محسوب می‌شود. علاوه بر عناصر و آموزه‌های مزدیسنایی و بودایی تأثیر فراوان ادیان گوناگون و مختلف بین‌النهرینی نیز به وضوح در آن به چشم می‌خورد. یکی از ویژگی‌های مهم این آیین آن است که چون مانی دین خود را جهانی قلمداد می‌کرد و خود را فارقلیطی که مسیح به آمدنش بشارت داده بود معرفی می‌کرد.