ایران و شاردن
- تاریخ انتشار:
شناسنامه
ایران و شاردن: تحلیلی از اوضاع ایران در قرن هفدهم
نویسنده و مترجم: دیریکواندر کرویس (Dirk van der Cruysse)، حمزه اخوانتقوی.
سال انتشار: 1380ش.
آخرین چاپ موجود در بازار: 1396ش.
ناشر: نشر و پژوهش فروزان روز؛ مرکز بینالمللی گفتگوی تمدنها
نحوه دسترسی: این کتاب در کتابخانه ملی ایران موجود است.
مروری بر منبع (مهمترین سرفصلها)
این کتاب را میتوان با نگاهی کلان در سه بخش تحلیل کرد. در بخش نخست، نویسنده به بازنمایی زندگی و شخصیت ژان شاردن میپردازد؛ جهانی که او در آن زاده شد، مسیر زندگیاش و نگاه خاص او به سفر و تجربههایش از خاورمیانه، بهویژه ایران دوره صفوی، ترسیم میشود. شاردن، جواهرساز و تاجر فرانسوی که بعدها در انگلستان نیز شناخته شد، سالها در ایران زندگی کرد و مشاهدات خود را از جامعه، آداب و مناسبات سیاسی و اقتصادی آن زمان ثبت کرد؛ مشاهداتی که در این کتاب تحلیل و بررسی شده است.
بخش دوم اثر، سفرنامه و تجربههای میدانی شاردن را دنبال میکند؛ شرح مسیرهای او از پاریس به اصفهان و سپس دیگر مناطق ایران، تعاملاتش با دربار صفوی، شاهان و بازرگانان، و توصیف او از زندگی شهری و روستایی در ایران آن دوره. در این بخش، تحلیلهایی درباره وضعیت دولت صفوی، رقابت قدرتهای اروپایی در خاور نزدیک و نقش اقتصادی ـ اجتماعی ایران مطرح میشود و نویسنده کوشیده است زمینههای تاریخی و فرهنگی ایران در قرن هفدهم میلادی را در چارچوبی تحلیلی بازنمایی کند.
در بخش پایانی کتاب، دیریکواندر کرویس وضعیت شاردن را پس از سفرها و بازگشت به اروپا پی میگیرد و گزارش میدهد که چگونه تجربههای ایران برای او شکلدهنده مسیر فکری و حرفهایاش بوده است. این بخش، افزون بر پرداختن به زندگی شاردن، نگاه او به خاور دور و غرب را در تعامل با تاریخ و فرهنگ ایران بازتاب میدهد.
نقدی بر منبع (نقاط قوت و یا ضعف منبع)
یکی از مهمترین نقاط قوت این کتاب، ترکیب روایت تاریخی با تحلیل پژوهشی است. اثر نهتنها یک ترجمه ساده از سفرنامه شاردن نیست، بلکه با تلاش نویسنده برای بازخوانی اسناد، نامهها و منابع دستاول اروپایی و مقایسه آنها، تصویری تحلیلی از ایران صفوی ارائه میدهد که برای پژوهشگران تاریخ ایران و تاریخ فرهنگی خاور نزدیک ارزشمند است. همچنین تلاش در ترجمه دقیق و علمی حمزه اخوانتقوی سبب شده خواننده فارسیزبان بتواند بدون نیاز به متن اصلی فرانسه یا انگلیسی به این اثر دسترسی پیدا کند که از دیدگاه انتشار علمی نقطه قوتی به شمار میرود. با این حال، کتاب ممکن است برای خوانندگانی که انتظار دارند صرفاً یک سفرنامه سرراست از ایران عصر صفوی بخوانند، کمی سنگین و آکادمیک به نظر برسد؛ زیرا نویسنده فراتر از روایت، وارد بحثهای تاریخی، تحلیل سیاسی و مقایسه فرهنگی میشود که گاهی بخشهای توصیفی روایت شاردن را تحتالشعاع قرار میدهد. همچنین اثر از منظر تاریخ ایران معاصر یا وقایع پس از عصر صفوی دور است و تمرکز آن بر دوره مشخصی از قرن هفدهم میلادی است که ممکن است برای مخاطبانی که بهدنبال نگاهی تاریخی درازمدتتر هستند، محدودیت ایجاد کند.

