باغ‌های ایرانی (Persian Gardens )

از منظر پوپ و آکرمن آغاز باغ‌‌سازی ایرانی به استناد نقش‌‌مایه‌های رایج سفالینه‌‌هایی که در شوش یافت شده‌است، به دوران هزارۀ چهارم پیش از میلاد برمی‌گردد. آن‌ها تداوم باغ‌سازی ایرانی را در سفالینه‌‌ها و تراش‌کاری‌‌های تخت جمشید، مفرغ‌‌کاری‌‌های لرستان، آثار هنری دوران ساسانی، اشعار و مضمون‌های موسیقی پیش از اسلام و سپس فرش‌‌ها، بافته‌‌های ابریشمی، نگارگری‌‌های دوران اسلامی دنبال می‌‌کنند تا می‌رسند به مصادیق باغ‌‌های شناخته‌شده یا پابرجای موجود هم‌‌چون فرح‌‌آباد اصفهان، اشرف بهشهر و باغ فتحعلی شاه^[8]. نویسندگان بااستفادۀ مستمر از عبارت «باغ ایرانی» در مقالۀ مذکور و ذکر قدمت تاریخی پنج الی شش هزار ساله برای آن درصدد معرّفی معماری ایرانی به‌عنوان یک سبک معماری ریشه‌ای و بومی در این سرزمین هستند که واجد تداوم تاریخی مستمر از گذشتۀ‌ دور تا دوران معاصر بوده‌است. آن‌ها بر این باور هستند که تفکّر باغ‌سازی ایرانی به‌عنوان یکی از مؤلّفه‌‌های معماری ایرانی از گذشتۀ دور در این سرزمین آغاز شده و به‌‌تدریج تا دوران معاصر رشد کرده و پی‌درپی غنا یافته و در عین حال به سرزمین‌‌های دیگر نیز گسترش پیدا کرده‌است^[9]. آن‌ها باغ را باور کانونی فلسفۀ زندگی ایرانی‌‌ها می‌‌دانند و عنوان می‌‌کنند که: «باتوجّه به اهمیّتی که باغ در زندگی ایرانی داشته‌است، به‌صورت طرح و نقشی دل‌خواه به تشبیه‌ها و استعاره‌‌های همه‌‌پسند راه یافته‌است. استراحت در باغ، گردهمایی دوستان، بردن خوراک و موسیقی به سایۀ آرام درختان نوعی گذران تعطیلات برای ایرانی‌‌ها است. باغ مکانی است برای تفکّر و گفت‌گو. در باغِ مدرسه‌‌ها، دانشجویان و استاد به مطالعه و مباحثه می‌‌پردازند. ممکن است قراردادها در زیر درختان بسته شوند و اغلب وزرا سیاست‌‌های خود را در کنار حوض آب تعیین ‌کنند. ایرانی خود را در عطر فراوان گل‌های باغ غرق می‌‌کند و در پوست نارنجی مایل به قرمز زردآلو، طعم شیرین و تند گوشت آب‌دار آن را تشخیص می‌‌دهد. ایرانی کیفیّت آواز هر پرنده و صدای حرکت برگ‌ها را در آب روان می‌‌شناسد و آگاهانه خنکای سایه و تازگی آب حوض را احساس می‌‌کند. باغ، قرن‌‌ها برای ایرانی‌‌ها صحنۀ بزر‌گ‌‌ترین شادمانی‌‌ها و محلّی برای گریز از تلاش و پیچیدگی‌های زندگی روزمرّه، گرد‌و‌غبار و گرمای کوچه‌ها و گذرها، فراغت از رنج سفر، نور شدید خورشید، هوای خشک و سوزان و فرسودگی ساعت‌‌ها کوشش یک‌نواخت بوده‌است»^[10]. هم‌‌چنین مطرح می‌کنند که: «شاعران ایرانی پیوسته آرزوی مزاری (مدفن) در باغ را داشته‌اند. عمر خیّام گفته است که گور او در موضعی باشد که هر بهار باد شمال بر او گل‌‌افشانی کند. همین‌‌طور سعدی شرط کرده بود باید در باغی نزدیک شیراز به ‌خاک سپرده شود. آرامگاه حافظ در شیراز نیز در یک باغ است. فردوسی نیز در باغ خودش در تابران، بزر‌گ‌‌ترین قصبۀ توس، به خاک سپرده شده‌است»^[11].