در سرزمین شیر و خورشید یا ایران مدرن

یکی از مهم‌ترین نقاط قوت کتاب طولانی بودن مدت حضور نویسنده در ایران است. ویلز برخلاف بسیاری از جهانگردانی که برای مدت کوتاهی از ایران عبور کرده‌اند، پانزده سال در بخش‌های مختلف کشور زندگی و کار کرده است. همین موضوع باعث شده که روایتش فقط مجموعه‌ای از مشاهدات گذرا نباشد و اطلاعاتی درباره زندگی روزمره، روابط اجتماعی و تجربه زیسته مردم در اختیار خواننده قرار دهد. موقعیت حرفه‌ای او به عنوان پزشک نیز امکان دسترسی به لایه‌هایی از جامعه را فراهم کرده که ممکن است مسافری عادی کم‌تر مشاهده کند. ویژگی مثبت دیگر تنوع موضوعی و جغرافیایی اثر است. کتاب فقط به تهران یا دربار قاجار محدود نمی‌شود و تجربه‌های نویسنده از مناطق و شهرهای مختلف ایران را دربر می‌گیرد. این گستردگی به پژوهشگر اجازه می‌دهد از این اثر برای مطالعه تاریخ اجتماعی و فرهنگی، جغرافیای تاریخی، تاریخ شهرها، راه‌های ارتباطی، تجارت، فرهنگ مادی، پزشکی و سلامت و حتی تاریخ آموزش استفاده کند. افزون بر این، روایت حکایت‌محور و جزئیات فراوان، اطلاعاتی را درباره جنبه‌هایی از زندگی اجتماعی ثبت کرده‌اند که ممکن است در اسناد رسمی و گزارش‌های اداری کم‌تر دیده شوند.

کتاب با محدودیت‌هایی نیز همراه است که در استفاده پژوهشی از آن باید در کانون توجه قرار گیرند. نخست آنکه ویلز پزشک و کارمندی انگلیسی در ساختار ارتباطی تحت مدیریت بریتانیا بود و روایتش از جامعه ایران از موقعیت اجتماعی، حرفه‌ای و فرهنگی خاص او شکل گرفته است. بنابراین مشاهداتش را نمی‌توان تصویری کاملاً بی‌طرف از ایران دوره قاجار تلقی کرد. چاپ جدید نیز به همین مسئله توجه کرده و یکی از اهداف خود را آشکار کردن نگرش‌ها، کنجکاوی‌ها و پیش‌داوری‌های جهانگردان اروپایی دانسته است.

محدودیت دیگر به ماهیت حکایت‌محور و شخصی کتاب مربوط می‌شود. حجم زیادی از اطلاعات با استفاده از خاطره، تجربه شخصی و داستان‌های روزمره ارائه شده است؛ بنابراین کتاب را نباید با یک پژوهش نظام‌مند تاریخی یا مردم‌شناختی معاصر یکسان دانست. ارزش کتاب زمانی بیش‌تر آشکار می‌شود که اطلاعاتش در کنار منابع ایرانی، اسناد تاریخی و دیگر سفرنامه‌های هم‌دوره قرار گیرد و میان مشاهده مستقیم، روایت دیگران و برداشت شخصی نویسنده تمایز گذاشته شود.

از دیدگاه ایران‌شناسی، این اثر منبعی ارزشمند برای مطالعه جامعه و فرهنگ ایران در دوره قاجار، به‌ویژه در نیمه دوم قرن نوزدهم، است. اهمیت آن در این است که تصویری جزئی و روزمره از ایران ارائه می‌کند و موضوعاتی را ثبت کرده است که در منابع سیاسی و رسمی کم‌تر بازتاب می‌یابند، از شیوه‌های سفر، ارتباطات و وضعیت شهرها گرفته تا پوشاک، خانواده، آموزش، باورهای عمومی، بیماری‌ها، مناسبات اجتماعی، صنایع دستی و تجربه مردم از بحران‌هایی مانند قحطی. از سوی دیگر، کتاب برای مطالعه تاریخ روابط ایران و بریتانیا و همچنین بررسی چگونگی شکل‌گیری تصویر ایران در نوشته‌های اروپاییان اهمیت دارد. در این سطح، اثر نه‌تنها منبعی درباره ایران دوره قاجار، بلکه خود سندی تاریخی درباره شیوه مشاهده و بازنمایی ایران از سوی ناظری اروپایی است. 

روی هم رفته، ارزش اصلی کتاب در ترکیب اقامت طولانی نویسنده، گستردگی جغرافیایی تجربه‌های او، جزئیات فراوان درباره زندگی اجتماعی و گوناگونی موضوعات نهفته است.