منابع روسی درباره ایران

این اثر مجموعه‌ای از گزارش‌های تاریخی و اداری است که ویلم فلور از منابع روسی گردآوری، ترجمه و با یادداشت‌های توضیحی منتشر کرده است. هدف اصلی اثر، در دسترس قرار دادن گزارش‌هایی است که تاکنون کم‌تر در کانون استفاده پژوهشگران قرار گرفته‌اند یا به طور جدی از آن‌ها استفاده نشده است. این مجموعه دوره‌ای بسیار پرتحول در تاریخ ایران را پوشش می‌دهد، یعنی از سال‌های پایانی حکومت صفوی و گسترش حضور روسیه در سواحل خزر تا سقوط صفویان، ظهور نادرشاه و تحولات سیاسی پس از آن.

یکی از مهم‌ترین بخش‌های کتاب به نقشه‌برداری دریای خزر در سال‌های 1719م. و 1720م. اختصاص دارد. گزارش‌های مربوط به این عملیات، اطلاعاتی درباره جغرافیا، سواحل، مسیرهای دریایی و شناخت روس‌ها از فضای جغرافیایی پیرامون ایران فراهم می‌کنند. پس از آن، مجموعه‌ای از گزارش‌ها درباره اشغال دربند در 1722م.، باکو در 1723م. و گیلان در 1724م. ارائه می‌شود. این بخش برای بررسی سیاست توسعه‌طلبانه روسیه در جنوب، وضعیت مناطق شمالی ایران و واکنش‌های سیاسی و نظامی ایران اهمیت دارد. 

بخش دیگری از کتاب به جمعیت و ترکیب قومی آذربایجان مربوط است. یک گزارش جامع روسی در سال 1728م. محل استقرار و ویژگی‌های گروه‌های قومی مختلف این منطقه را توصیف می‌کند و از این رو برای تاریخ جمعیتی و اجتماعی آذربایجان در نیمه نخست قرن هجدهم اهمیت دارد. در کنار این منابع روسی، دو گزارش از مقامات ایرانی درباره وقایعی که به سقوط سلسله صفوی انجامید نیز گنجانده شده است. حضور این گزارش‌های ایرانی در کنار اسناد روسی، امکان مقایسه دو نوع روایت از تحولات این دوره را فراهم می‌کند.

در ادامه، کتاب به خروج نیروهای روسیه از سرزمین‌های اشغال‌شده ایران می‌پردازد، سپس گزارشی از مسیر و برنامه سفارت شاهزاده گولیتسین به دربار نادرشاه در سال 1732م. ارائه می‌کند. این بخش اطلاعاتی درباره روابط دیپلماتیک روسیه و ایران در دوره نادرشاه و جایگاه ایران در سیاست منطقه‌ای روسیه در اختیار پژوهشگر قرار می‌دهد. گزارش کنسول روسیه درباره تلاش رضاقلی‌میرزا برای ترور نادرشاه و پیامدهای آن نیز از منابع مهم مجموعه است. بخش پایانی به دومین سفارت گولیتسین به ایران در سال 1747م. اختصاص دارد؛ سفارتی که با قتل نادرشاه هم‌زمان شد و پیامدهای این رویداد، به‌ویژه در گیلان، در گزارش‌های آن سفارت ثبت شده است.