منابع پرتغالی و اسپانیایی درباره ایران عصر صفوی

مهم‌ترین نقطه قوت اثر گردآوری مجموعه‌ای از منابع اولیه کم‌تر شناخته‌شده درباره ایران صفوی است. بسیاری از مطالعات مربوط به سفرنامه‌های اروپایی درباره ایران معمولاً بر متون مشهورتر انگلیسی، فرانسوی یا ایتالیایی تمرکز دارند، اما این مجموعه امکان استفاده از روایت‌های پرتغالی و اسپانیایی را هم فراهم می‌کند. این موضوع دامنه منابع موجود برای مطالعه ایران صفوی را گسترش می‌دهد و به پژوهشگر اجازه می‌دهد روایت‌های ایبریایی را در کنار منابع ایرانی و دیگر سفرنامه‌های اروپایی بررسی و مقایسه کند.

تنوع چهار روایت نیز مزیت دیگری است، زیرا کتاب به یک ناظر یا یک دوره سفر محدود نمی‌شود و امکان مقایسه تجربه‌ها و برداشت‌های متفاوت از ایران و عثمانی را فراهم می‌کند. با این حال، کتاب محدودیت‌هایی نیز دارد. نخست این‌که مجموعه‌ای گزینشی از متون است و نه مجموعه کامل آثار نویسندگان؛ بنابراین نمی‌توان آن را نماینده همه تجربه‌های پرتغالی و اسپانیایی از ایران دانست. تمرکز بر بخش‌هایی که از دیدگاه تاریخی برای ایران و روابط صفوی ـ عثمانی اهمیت بیشتری داشته‌اند، اگرچه برای پژوهش مفید است، ممکن است برخی جنبه‌های اجتماعی و فرهنگی موجود در متون اصلی را کنار گذاشته باشد. از سوی دیگر، اطلاعات نویسندگان درباره ایران برآمده از تجربه و نگاه مسافران اروپایی در قرون شانزدهم و هفدهم است و مانند دیگر سفرنامه‌های این دوره، ممکن است با پیش‌فرض‌های مذهبی، فرهنگی و سیاسی آن‌ها همراه باشد. بنابراین استفاده از این روایت‌ها به‌مثابه گزارش‌های عینی و کامل از جامعه ایران نیازمند احتیاط و مقایسه با منابع ایرانی هم‌دوره و دیگر منابع خارجی است.

از دیدگاه ایران‌شناسی، اهمیت این مجموعه در گسترش دامنه منابع اولیه برای مطالعه ایران صفوی و ارائه چشم‌اندازهایی کم‌تر استفاده‌شده از ایران در ادبیات سفر اروپایی است. روایت‌های پرتغالی و اسپانیایی می‌توانند در بازسازی تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران، بررسی روابط صفویان با عثمانی و قدرت‌های اروپایی، مطالعه شبکه‌های تجارت و سفر و نیز شناخت مناسبات دینی و فرهنگی آن دوره به کار گرفته شوند. همچنین مقایسه این گزارش‌ها با سفرنامه‌های انگلیسی، فرانسوی، ایتالیایی و منابع فارسی می‌تواند به پژوهشگر امکان دهد تفاوت میان روایت‌های خارجی از ایران و چگونگی شکل‌گیری تصویر ایران در فرهنگ‌های مختلف اروپایی را بررسی کند. 

روی هم رفته، اثر را می‌توان مجموعه‌ای مکمل برای مطالعه سفرنامه‌های اروپایی ایران دانست، مجموعه‌ای که بیش از آنکه روایتی منسجم از ایران ارائه دهد، با کنار هم قرار دادن چهار منبع متفاوت، مواد اولیه ارزشمندی برای مطالعه تطبیقی ایران صفوی، روابط ایران و عثمانی و تعاملات ایران با جهان ایبری فراهم می‌کند.