مدرسه فرانسوی مطالعات آسیایی یکی از معتبرترین مؤسسات پژوهشی اروپا و وابسته به دانشگاه پیاسال (علوم و ادبیات پاریس)( PSL (Paris Sciences & Letters))است. این مدرسه به پژوهش میانرشتهای درباره فرهنگ، تاریخ، دین، زبان، و هنر کشورهای آسیایی از هند تا ژاپن، با تأکید ویژه بر مطالعات باستانشناسی، زبانشناسی و جامعهشناسی آسیای معاصر اختصاص دارد (École française d’Extrême-Orient (EFEO), 2025).
آنچه امروزه بهعنوان مینیاتور، نگارگری یا نقاشی ایرانی میشناسیم تاریخی بس دراز در ایران دارد، اما مطالعه آن بهعنوان شاخهای از هنرهای ایرانی یا شرقی در میان مورخان، شرقشناسان و ایرانشناسان قدمت چندانی ندارد. این امر از سویی به دلیل پیوند نقاشی با هنر کتابآرایی بود که تا پیش از سده 17م به شکلگیری جریان مستقلی برای هنر نقاشی نینجامید و از سوی دیگر، ریشه در خصایص بسیار متمایز این هنر، با تعریف نقاشی بهمثابه یکی از اشکال هنر والا در غرب دارد که شناخت جایگاه، اهمیت و ارزش نقاشی ایرانی در میان هنرشناسان غربی را با تأخیر مواجه کرد. در هر رو، از نیمه نخست سده بیستم به این سو، مطالعه نقاشی ایرانی به یک حوزه مطالعاتی مهم در غرب بدل شد که در این میان نقش برخی رویدادها و شخصیتها بسیار برجسته است. در این نوشتار به اختصار به برخی از آنها میپردازیم.
موضوع کلی کتاب خاطرات و گزارشهایی است که نویسنده در جایگاه معلم زبان انگلیسی در ایران داشته است، بهویژه در شهر اهر. او در کتاب، به تجربیات زندگی روزمره، تعامل با جامعه ایرانی، تفاوتهای فرهنگی، و مشاهدات خود از ایران آن دوره میپردازد یکی از نکات برجسته کتاب آن است که نویسنده روایت میکند چگونه در نظام آموزشی ایران زبان فرانسه جای خود را به زبان انگلیسی داده است، و او و دیگر معلمان خارجی در شهر اهر به تدریس زبان انگلیسی اشتغال داشتهاند. روی هم رفته، این کتاب تلاش دارد با روایت زندگی یک معلم خارجی در ایران، تصویری زنده و شخصی از ایران آن روزگار ارائه دهد، و از خلال تجربۀ فردی، تفاوتها و شباهتها میان فرهنگ آمریکایی و ایرانی را نشان دهد.
بنیاد ایرانیان کانادا یک نهاد خیریه مستقر در بریتیش کلمبیا (British Columbia) است که با مأموریت تسهیل ادغام اجتماعی و فرهنگی تازهواردان ایرانی در کانادا آغاز بهکار کرده است. این بنیاد همچنین در حال پیگیری راهاندازی یک مرکز آموزشی و مشاورهای در شمال ونکوور (Vancouver) برای تازهواردان برای آشنایی با آموزش، فرصتهای خیریه، و مشارکت اجتماعی در کانادا است. بنیاد، نهادی فعال و انسانمحور است که از طریق بورسیههای تحصیلی، برگزاری رویدادهای فرهنگی و فراهم آوردن خدمات پشتیبانی برای تازهواردان، به ادغام مؤثر ایرانیان در جامعه کانادایی کمک میکند. با گسترش فعالیتها، این بنیاد تلاش دارد به قطبی مطمئن و موثر برای خانوادهها و دانشجویان ایرانی تبدیل شود (Canadian Iranian Foundation, 2025).
موضوع اصلی کتاب، گردآوری و ترجمهی قطعاتی از روزنامهها، مقالات، گزارشها و مصاحبههای مطبوعات ایالات متحده در بازه زمانی 1848م. تا 1926م. است که به ایران پرداختهاند. کتاب میکوشد از درون چنین منابعی تصویری از نگرش آمریکاییان به ایران در دوره قاجار به دست دهد؛ از آنچه بهعنوان اخبار و تحلیل درباره ایران چاپ شده، و نیز گفتهها و برداشتهای آمریکاییانی که به ایران سفر کردهاند یا درباره آن قلم زدهاند. به بیان کلی، این کتاب قصد دارد تصویری تاریخی و رسانهای از آنچه مطبوعات آمریکایی درباره ایران گفتهاند ارائه دهد، و مخاطب را با زوایای خارجی نگر ایرانِ دوره قاجار آشنا سازد.
باستانشناسان برای نخستینبار موفق به کشف گورستانی باستانی در جلگه گیلان شدند؛ گورستانی که بنا بر شواهد به دورة عصر آهن و حدود سههزار سال پیش بازمیگردد. این کشف در جریان بررسیها و کاوشهای باستانشناسی در محدوده جلگهای گیلان انجام گرفته است؛ منطقهای که پیشتر تصور میشد آثار تدفینی کهن در آن وجود ندارند. این گورستان در ارتفاعی حدود ۱۵ متر از سطح آبهای آزاد شناسایی شده و ساختار تدفینها، نوع سفالها، و اشیاء بهدستآمده مانند زیورآلات مفرغی و ابزارهای فلزی، اطلاعات تازهای درباره شیوه زندگی، باورها، و ارتباطات فرهنگی مردم این ناحیه در هزاره نخست پیش از میلاد ارائه میکند. کارشناسان بر این باورند این کشف میتواند به تحول در مطالعات باستانشناسی شمال ایران انجامد و درک تازهای از گسترش جوامع انسانی در نواحی جلگهای گیلان به دست دهد.
بخش زبانشناسی ایرانی، که پیشتر با عنوان «ادبیات فارسی» شناخته میشد، یکی از نخستین بخشهای زبانهای شرقی است که در دانشگاه سن پترزبورگ تأسیس شد. امروزه این بخش آموزش و پژوهش در زبانها و ادبیات ایرانی باستان و نوین را انجام میدهد. این بخش با بیش از دو سده فعالیت مستمر آموزشی و پژوهشی، مرکز پیشرو در مطالعات زبانها، ادبیات و نسخههای خطی ایرانی و پشتو بوده است. با برنامههای متنوع آموزشی، کتب و مقالات تخصصی و پژوهشهای نسخهشناسانه، این بخش نقشی راهبردی در ارتقای دانش ایرانشناسی در روسیه و فراتر از آن ایفا میکند. (Department of Iranian Philology, 2025).
موضوع اصلی کتاب بررسی جایگاه سرزمین ایران و ایرانیان در متون مقدس ادیان گوناگون است: اوستا (متون زرتشتی)، تورات و کتابهای عهد عتیق، انجیل (عهد جدید)، قرآن و همچنین متون حدیثی اسلامی نویسنده دربارهه چگونگی یاد شدن ایران و ایرانیان در این متون صحبت میکند، و تلاش کرده است تا آیات و روایتها را در چارچوب تاریخی و دینی تحلیل کند.
چهارمین دوره جشنواره جهانی چندرسانهای میراثفرهنگی با شعار «ایران ما، میراث ما؛ میراث ما، ایران ما» زمستان سال 1404ش./ 2026م. در اهواز برگزار خواهد شد. این رویداد فرهنگی را وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی با هدف ترویج فرهنگ حفظ میراث ملی و بهرهگیری از فناوریهای نوین رسانهای برنامهریزی کرده است. جشنواره در هشت بخش اصلی سینمایی و رادیویی، میراث دیجیتال، موسیقی، عکس و پوستر، آثار مکتوب، هنرهای اجرایی، پویش «میراثبافان آینده» ویژه نوجوانان و بخش بینالمللی برگزار میشود.
بخش زبانها، ادبیات، و زبانشناسی دانشگاه یورک یکی از بخشهای دانشکده هنرهای آزاد و مطالعات حرفهای (Liberal Arts & Professional Studies) این دانشگاه است که وظیفه آموزش زبانها، ادبیات، زبانشناسی، و فرهنگهای گوناگون را برعهده دارد. دوره فارسی یکی از رشتههای ارائهشده در این دپارتمان است (York University, 2025).
دوره فارسی شامل آموزش زبان فارسی مدرن (فارسیِ ایران، دری، تاجیکی)، ادبیات فارسی، فرهنگ ایرانی و سینمای ایران و خاورمیانه است. دانشجویان میتوانند از سطح مقدماتی تا پیشرفته در این دوره شرکت کنند (Ibid.).
مؤسسه ایرانشناسی بریتانیا (British Institute of Persian Studies (BIPS))، وبینار فراتر از گیاهشناسی با مجموعههای ایرانی در کتابخانه و بایگانی باغهای کیو (Beyond the Botanical with Persian collections at Kew Gardens’ Library and Archives) را برگزار میکند. این وبینار در 10 دسامبر 2025م./ 19 آذر 1404ش. به صورت آنلاین برگزار میشود. این وبینار با سخنرانی شبنم بلوچ مسئول حفاظت پیشگیرانه در موزه لیتون هاوس (Leighton House Museum) و پژوهشگر آزاد میراث فرهنگی ایران در مجموعههای بریتانیا و ایزابل لاوتر(Isabel Lauterjung ) دستیار بایگانی باغهای گیاهشناسی سلطنتی کیو و کریتور نمایشگاه «بازآفرینی ایران: از مجموعه گیاهان خشکشده تا میراث» برگزار میشود. این سخنرانی به بررسی مواد و منابع فارسی در باغهای گیاهشناسی سلطنتی کیو میپردازد و بر تاریخچههای فرهنگی و اجتماعی غیرمنتظرهای تمرکز میکند که در یک آرشیو گیاهشناسی نگاه داشته شدهاند .
اثر حاضر میکوشد تا نقش، نام, و موقعیت ایران و ایرانیان را در متون کتاب مقدس (تورات و انجیل) شناسایی، تبیین و تحلیل کند. آنچه این پژوهش را متمایز میکند، نگاه ترکیبی آن به منابع عبری و مسیحی در کنار توجه به جغرافیای عهد عتیق و گستره روابط تاریخی ایران با سرزمینهای کتاب مقدس است. در متن کتاب، نویسنده موضوعات متنوعی را پی میگیرد و آن را در دوازده بخش سامان میدهد. بخشهایی از این مجموعه عبارتاند از بررسی تورات و جغرافیای عهد عتیق، نزدیک شدن بنیاسرائیل به ایران، بررسی داستان طوبیا در ری و همدان، ورود نخستین هجومها به ایران، بررسی کتاب دوم تواریخ و پیشگوییها درباره کورش بزرگ، تحلیل بیانیههای کتاب عزرا درباره رواداری پادشاهان ایرانی، مطالعه زندگی دانیال در دربار کورش، بررسی کتاب نحمیا و ارتباط آن با خشایارشا، ارزیابی نقش استر در دربار خشایارشا، و نیز نگاهی به تأثیر ایرانیان در عصر کتابهای مکابیان و نیز حضور نمادین مرز شرق در انجیلها (از جمله سه مغ که پارسی تلقی میشوند) و میراث مسیحی ایران.
مرکز شرمین و بیژن مصور رحمانی برای مطالعات ایران و خلیج فارس ( Sharmin and Bijan Mossavar-Rahmani Center for Iran and Persian Gulf Studies) ترافیک زینب: جابجایی قدیسان، خودها و دیگران در آن سوی مرزها (Zainab’s Traffic: Moving Saints, Selves, and Others across Borders) را برگزار میکند. سخنران این سخنرانی امراه یلدیز دانشیار انسانشناسی و مطالعات خاورمیانه و شمال آفریقا دانشگاه نورث وسترن (Northwestern University)، است. این سخنرانی که در 3 دسامبر 2025م./ 12 آذر 1404ش. برگزار میشود، ایده زیارت را بهعنوان یک آیین تحرک در گستره جغرافیا، تاریخ و مقولههای اجتماعی بسط میدهد.
