ژولین دو روششوار - Julien de Rochechouart

1788م.- 1858م.

دو روششوار در فرانسه در رشتۀ اقتصاد سیاسی درس خوانده بود. او در سال­‌های اقامت در ایران، زبان فارسی را فراگرفت.  

ژولین دو روششوار در آغاز دهۀ­ هفتم سدۀ نوزدهم میلادی در زمان سلطنت ناصرالدّین شاه به ایران آمد. هدف او بررسی و گردآوری اطّلاعات در زمینه‌های اقتصادی، صنعتی، بازرگانی و هنری دربارۀ ایران بود. او تقریباً شش سال در سفارت فرانسه در تهران کار کرد. مدّت کوتاهی هم کاردار سفارت ایران بود. در سال­‌های اقامت در ایران به نقاط مختلف کشور سفر کرد و به لحاظ جامعه‌­شناسی و مردم‌شناسی به جامعۀ­ ایران پرداخت. او به‌تدریج علاقۀ زیادی به ایران پیدا کرد چنان‌چه  در کتاب خود می نویسد که پس از آن­‌که به تهران آمدم، دست‌خوش ناامیدی شدم امّا پس از مدّتی از روی کنج‌کاوی و سپس با میل و علاقۀ­ فراوان به سیر و سیاحت در ایران و بررسی نهادها و مردمان آن پرداختم». وی به سبب مقام رسمی‌اش از همۀ کمک‌ها و کارگشایی‌هایی که در آن دوران دولت و دربار برای سیر و سفر در ایران در دسترس خارجیان می‌نهادند، بهره‌مند بوده‌است. او فرمان پادشاه را در دست داشتمبنی بر این‌که نیازمندی‌های او را در هر جا برآورند و غلام پادشاه با او سفر می‌کرد تا در هر منزلگاه وسایل و لوازم آسایشی‌اش را فراهم سازد.

مهم‌ترین اثر روششوار دربارۀ ایران، سفرنامۀ اوست با نام خاطرات سفر ایران (Souvenirs d'un voyage en Perse) که محتوای آن نشان می‌دهد خواننده با کتابی سروکار دارد که شامل بررسی همه‌جانبه‌ای است از جامعه و مردم ایران در نیمۀ دوم سدۀه نوزدهم میلادی. او به نقاط مختلف ایران سفر کرد و به سبب مقام شغلی‌اش از کمک دولت و دربار در این راستا بهره‌مند شد. او فرمان پادشاه را در دست داشت تا در هرجایی امکانات برای او فراهم باشد. او در سفرنامۀ خود با صداقت تمام دیده‌های خود را به قلم آورده‌است و بدون ترس از مقامات ایرانی، از وضعیّت نابه‌سامان دربار و جامعۀ ایران آن زمان سخن گفته‌‌است و پادشاه را به این خاطر نکوهش کرده‌است. این کتاب مملو از مطالب گوناگون است که جزئیات فراوانی دارد؛ به‌عنوان مثال به تفصیل به شیوۀ میناکاری برروی فلزات توسّط ایرانیان پرداخته‌است و یا به نحوۀ ساخت سفال و مهارت‌های آن توجّه کرده‌است. محتوای آن دربارۀ دولت و حکومت، ارتش، علما، ایلات و عشایر، پول و امور مالی، آموزش، کشاورزی و محصولات طبیعی، بازرگانی، اصناف، کارگران، گمرک، صنایع و هنرهای دستی، فلزات و میناکاری، سفالینه، نقّاشی و معماری و... است. به بیان وی بیشتر اروپاییانِ کتاب‌خوان، خاورزمین را ترکیه و خاور دور را هندوستان و چین می‌دانند. آن‌ها گمان می‌کنند که جز این سه کشور هیچ نقطۀ دیگری نیست که به نظر بیاید امّا او پس از گشت‌و‌گذار در ایران این نظر را خطایی بزرگ می‌داند و این‌گونه بیان می‌کند که هیچ چیز ایرانی‌ها به ترک‌ها شبیه نیست؛ نه نژادش، نه دینش، نه قوانینش، و نه آداب و رسومش بلکه هم این دو ملّت نفرتی آشکار با یکدیگر دارند که برای پی‌بردن به انگیزۀ آن باید چند سالی به گذشته باز گردیم و به یاد آوریم زمانی را که نام انگلیس به‌تنهایی چگونه خشمی در پدران ما فرانسوی‌ها بر‌می‌انگیخت. این کتاب توسّّط مهران توکّلی ترجمه شد و در سال 1378ش. از سوی نشر نی در 208 صفحه منتشر شد.

1. روششوار، دو ژولین، (1378ش.)، خاطرات سفر ایران، ترجمۀ مهران توکّلی، تهران: نشر نی.

 

1- روزنامه همشهری

زهرا عبدی

آذر 1398ش.