مارک اسموژینسکی - Marek Smurzynski
مارک اسموژینسکی Marek Smurzynski ایرانشناس و دانشآموخته زبان و ادبیّات فارسی بود که در زمینهی ادبیّات تطبیقی و فرهنگ و ادبیّات فارسی فعالیت داشت. تلاش او در ترجمۀ آثار ادبی فارسی به زبان لهستانی این بود که مضمون شعرها را با لطافت زبان لهستانی همراه سازد. علاوه بر آن، شعر بلند سهراب سپهری به نام صدای پای آب را به زبان لهستانی برگرداند.
تولد و درگذشت
1954م.-2009م.
سوابق زندگی و تحصیل
مارک اسموژینسکی در سال 1986م. مدرک فوقليسانساش را در رشته زبان و ادبیّات فارسی از دانشگاه ورشو University of Warsaw لهستان دریافت کرد. موضوع پایاننامه او کارکرد الگوهای اساطیری در تعریف مفهوم حرکت در نوشتههای علی شریعتی بود. اسموژینسکی پیش از آن در سال 1976م. فوقلیسانس زبان و ادبیّات لهستانی را هم از دانشگاه زادگاهش اخذ کرده و جریان دگرگونی معناییـزیباییشناختی ترجمههای لهستانی اشعار گئورگ تراکل Georg Trakl شاعر اتریشی را موضوع پایاننامه خود قرار داده بود. او که از سال 1984م. تا 1989م. به تدریس در انستیتو پژوهشهای فرهنگی دانشگاه ووچ University of Lodzh ، مشارکت در کنگرههای ادبیّات تطبیقی و تألیف مقالههایی در زمینۀ فرهنگ و ادبیّات فارسی مشغول بود، در سال 1989م. پس از اخذ بورسیۀ دانشگاه تهران در سطح دکتری رشته زبان و ادبیّات فارسی به تحصیل پرداخت و سال 1997م. از پایاننامه خود به راهنمایی محمدرضا شفیعی کدکنی با نام تصحیح انتقادی و بررسی ساختار رمزی سیرالعباد الی المعاد سنائی غزنوی دفاع کرد. (فرنگی، 1388، 8) اساس رشته ایرانشناسی در لهستان توسط یک استاد زبان و ادبیّات عربی گذاشته شد و به تدریج آشنایی با زبان و ادبیّات فارسی گسترش یافت. (شب مارک اسموژینسکی، مجله بخارا، 4 شهریور 1392ش./http://bukharamag.com/1392.06.3819.html)
اسموژینسکی در زمان اقامت در ایران با خانم هایده وامبخش که دانشجو در دانشگاه تهران به تحصیل در رشته زبان و ادبیّات فارسی میپرداخته، آشنا شده و همان سالها با یکدیگر ازدواج میکنند. اسموژینسکی مدتی مترجم سفارت لهستان در ایران بود و پس از بازگشت به لهستان در سال ۲۰۰۰م. از طرف دانشکدۀ شرقشناسی دانشگاه یاگیلونیا Jagiellonian University شهر کراکوف دعوت به همکاری شد و در مدت نُه سالی که به تدریس و تحقیق در این مرکز مشغول بود، توانست دهها دانشجو را در رشتۀ ایرانشناسی تربیت کند و برنامههای فرهنگی متعددی را در زمینۀ آشنایی مردم لهستان با فرهنگ، موسیقی، آشپزی، هنرهای دستی و ادبیّات ایران عملی سازد. وی علاوه بر اجرای برنامههای فرهنگی، به تدریس درسهای تاریخ ادبیّات (تئوری و تمرین)، عروض، ترجمه، اسلام در ایران و تاریخ ایران (فرنگی، 1388، 8) پرداخت.
سوابق اجرایی و پژوهشی
اسموژینسکی سالهای آخر دهه شصت و اوایل سالهای دهه هفتاد شمسی را در تهران گذراند. او در طی تحصیل در دوره دکتری شعر سهراب سپهری با عنوان صدای پای آب را به لهستانی ترجمه کرد و در سال 1993م. آن را در لهستان منتشر کرد. او همچنین به سفارش مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، وصیتنامه ایشان را به زبان لهستانی ترجمه کرد و از نخستین کسانی بود که در مورد پیشینۀ مسلمانان در لهستان به زبان فارسی سخنرانی نمود. (دولتشاهی، 1388، 81) او همچنین اشعار ویسواوا شیمبورسکا Wislawa Szymborka شاعر لهستانی و برندۀ جایزه نوبل ادبی در سال 1996م. را با همراهی دو شاعر ایرانی به نامهای شهرام شیدایی و چوکا چکاد به زبان فارسی برگرداند. (فرنگی، 1388، 8) وی علاوه بر شرکت در سمینارها و همایشهای مربوط به زبان و ادبیّات فارسی، به ترجمه و تحقیق در زمینۀ آثار ادبی فارسی نیز پرداخت. از جمله غزلهایی از مولانا را در سال 2008م. به لهستانی برگرداند که به گفته خودش غزلهایی را انتخاب کرده که جنبه زیباییشناسانه داشتهاند. همچنین او کتاب در گذر کلمات را توسط انتشارات Wydawnictwo Homini به بازار کتاب عرضه کرد. (Smurzynski, 1987) اسموژینسکی چند مقاله نیز در مجله گَردون به چاپ رساند. وی ترجمه عقل سرخ شیخ اشراق سهروردی را به زبان لهستان بر عهده گرفت و به مطالعاتی در زمینه روشنفکری در ایران پرداخت. وی همچنین در شناساندن ادبیّات لهستان در ایران گامهای مهمی برداشت و برای آشنا ساختن ایرانیان با فرهنگ لهستانی، سیزده شماره از نشریه پل فیروزه را سردبیری کرد. اسموژینسکی حتی پس از اقامت چندماهه در افغانستان در مورد نقشِ زیاتگاه در تفکرات ایرانی مطالعه نمود و در سومین همایش انجمن جوامع فارسیزبانان که در سال 2007م. در گرجستان برگزار شده بود سخنرانی کرد. عنوان سخنرانی او شیوۀ نمادین زیارتگاههای کابل در چهارراه اسلام و جادوگری بود. (دولتشاهی، 1388، 82-81)
آثار
- کتاب آدمها روی پل که چاپ نخست آن در سال 1376ش. توسط نشر مرکز به بازار کتاب عرضه شد، یک سال بعد به چاپ دوم رسید و سال 1383ش. چاپ سوم آن در دسترس دوستداران شعر قرار گرفت.
- ترجمۀ لهستانی سی و دو غزل از اشعار مولانا در کتاب در گذر کلمات همراه لوح فشرده، حاوی آهنگهای ساخته شده بر روی ترجمۀ اشعار و دکلمۀ اثر (2008م./1387ش.). آهنگهای این لوح فشرده را آهنگساز و خوانندة اُپِرا، ماریوش کلوه Mariusz Koluch پس از مطالعه بر روی موسیقی ایرانی و یادگیری سهتار، تار، تنبور و رباب، با الهام از ریتم غزلیات مولانا ساخت و مارک اسموژینسکی بین قطعات موسیقی، ترجمه و متن اصلی اشعار را دکلمه کرد. (Smurzynski, 2008)
- ترجمۀ کتاب داستان رود راوی از ابوتراب خسروی به زبان لهستانی، 1385ش. (شامل متن سخنرانی اسموژینسکی در مورد کتاب ابوتراب خسروی که توسط نشر آگاه در ایران منتشر شد.)
- ترجمۀ لهستانی شعر صدای پای آب، اثر سهراب سپهری. این ترجمه سال 1993م.(1372ش.) در شهر ووچ به چاپ رسیده است. (Smurzynski, 1993)
- ترجمه شعرها و داستان کوتاه از شهرام شیدایی و چوکا چکاد که در سال 1998 در فصلنامه ادبی لهستان به چاپ رسیدهاند.
- سخنرانی در مورد تاریخ و فرهنگ و ادبیّات ایران و همچنین صنایع دستی ایران از جمله دیگر فعالیتهای پژوهشی اسموژینسکی بوده است.
- ترجمۀ فارسی منتخبی از اشعار ویسواوا شیمبورسکا، شاعر لهستانی برندۀ جایزه نوبل ۱۹۹۶م. (1375ش.) اسموژینسکی این ترجمه را با همکاری دو دوست ایرانیاش زندهیاد شهرام شیدایی و چوکا چکاد به انجام رساند. نشر مرکز کتاب یاد شده را سال 1376ش. منتشر کرد و تا کنون سه بار تجدید چاپ شده است.
منابع
- دولتشاهی، علیرضا(1388ش.)، به یاد مارک اسموژینسکی، جهان کتاب، س 14، ش 12-10، صص 82-81http://bukharamag.com/1392.06.3819.html
- فرنگی، آیدین(1388ش.)، بر فراز مرزهای معمولی، روزنامه اعتماد، 22 آذر 1388ش، ش 2125، ص 8.
منابع به زبان های دیگر
- 3. Smurzyński, Marek (1987), a sententious charakter of the Persian ghazal as its structural feature.
- 4. Smurzyński, Marek(1993) Sohrab Sepehri; Głosy u brzegu wód, Łódź: Stowarzyszenie Literackie im. K.K. Baczyńskiego.
- 5. Smurzyński, Marek (2008), Dżalaloddin Rumi, W mgnieniu słów, Wydawnictwo Homini.
- 6. http://worldcat.org/identities/viaf-163204374/
سایر منابع پیشنهادی
- پناهی، عباس؛ مریم شادمحمدی و فرشته رحمانینژاد، درآمدی بر حوزهها و دپارتمانهای ایرانشناسی در اروپا، امریکا و ژاپن، گیلان، انتشارات دانشگاه گیلان، 1397.
- هوچوکو، الکساندر، ایرانشناسی در لهستان، ترجمه محمد حبیبالهی، مجله وحید، ش 216، نیمه دوم شهریور 1356، 23-22.
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
3.Smurzyński Marek (1988), Granice jawnego i utajonego w kulturze perskiej.
گردآورنده
شیدا صابری
شهریورماه 1399ش.
تاریخ آخرین ویرایش
<span>1402-06-17</span>