1878م.- 1961م.

آلبرت کارنوی متولّد شهر لووِن (Leuven) در کشور بلژیک است. بعد از سپری‌کردن تحصیلات اوّلیه در دبیرستانِ (Sint-Pieterscollege) وارد دانشگاه کاتولیک لووِن (Katholieke Universiteit Leuven) شد و توانست به مدارک عالی دست پیدا کند به نحوی که در سال 1901م. دکتری زبان‌های رومی (Romance languages) و یک سال بعد دکتری زبان‌شناسی کلاسیک را دریافت کرد. برای ادامۀ مطالعاتش به انگلستان و آلمان رفت. در انگلستان و دانشگاه کمبریج (University of Cambridge) نزد ریچارد کلاورهاوس جِب (Richard Claverhouse Jebb)، متخصّص زبان‌های کلاسیک، و در آلمان در دانشگاه برلین (University of Berlin) نزد کارل فریدریش گِلدنِر (Karl Friedrich Geldner)، زبان‌شناس آلمانی، به فراگیری پرداخت (Maniet، 1960، 305). سپس در دانشگاه کاتولیک لوون، دانشکدۀ فلسفه و ادبیات (Faculteit Wijsbegeerte en Letteren) و نیز مؤسسۀ شرق‌شناسیِ این دانشگاه (Instituut voor Oriëntalisme) به تدریس مشغول شد و به‌ترتیب، مراتب مربی، استاد ممتاز و استاد تمام را اخذ کرد (Haeseryn، بی‌تا). در سال 1913م. هم ریاست دانشکده را به عهده گرفت (Maniet، 1960، 305). برای تدریس در آمریکا به این کشور مسافرت کرد و بین سال‌های 1915م. تا 1919م. در دانشگاه کلمبیا (Columbia University)، دانشگاه پنسیلوانیا (University of Pennsylvania) و دانشگاه کالیفورنیا (University of California) به تدریس پرداخت؛ بدین‌صورت که ابتدا شش‌ماه در دانشگاه کلمبیا زبان‌های ایرانی را تدریس ‌کرد و بعد از آن تا سال 1918م. به تدریس زبان یونانی و زبان‌شناسی عمومی در دانشگاه پنسیلوانیا پرداخت. از سال 1918م. تا 1919م. هم موضوعاتی چون زبان‌شناسی عمومی، دستور زبان تطبیقی زبان‌های رومی و روش تدریس زبان را در دانشگاه کالیفورنیا به دانشجویان تعلیم داد (Maniet، 1960، 305).  بعد از این به کشورش بلژیک بازگشت و ضمن تدریس، مدّتی را در مناصب و مشاغل سیاسی- اداری گذارند تا آن‌که در سال 1935م. از این گونه امور به کلّی دست کشید و زمان خود را به تحقیقات و مطالعات علمی اختصاص داد (فرهنگ خاورشناسان، 1396، ج. 6، 27).

حوزۀ تحقیقاتی آلبرت کارنوی شامل شناخت اساطیر به‌ویژه اساطیر ایران باستان و دین زردشتی، مطالعات زردشتی، زبان‌شناسی زبان‌های هندواروپایی، بررسی زبان سانسکریت و ادیان ایران باستان بوده‌است و پیرامون آن‌ها به مطالعه و پژوهش می‌پرداخت. میان همۀ این موارد بررسی تطبیقی اسطوره‌های ایرانی جلوه‌ای برجسته و نمودی پررنگ دارد (BBC Persian News، 2009). این شرق‌شناس بلژیکی مدّتی پس از تدریس دانشگاهی، به امور سیاسی روی آورد و در حزب خلق کاتولیک بروکسل (Christelijke Volkspartij) عضویت داشت. مابین سال‌های 1927م. تا 1929م.  به مقام وزارت امور داخلی و سلامت عمومی (minister van binnenlandse zaken en volksgezondheid) هم نائل آمد امّا چند سال بعد یعنی سال 1935م. از تمام اشتغالات سیاسی‌ دست کشید و خود را وقف تحقیقات علمی‌اش کرد (فرهنگ خاورشناسان، 1396، ج. 6، 27). کارنوی از پیشگامان ممتاز بررسی نام اماکن و تاریخچۀ آن (Toponymy) در کشور بلژیک بود و در این راستا هم مطالعاتی داشت. این پژوهشگر در محافل و انجمن‌های علمی هم حضور داشته‌است؛ به عنوان مثال از ژوئیۀ 1923م. تا نوامبر 1930م. عضو متناظر فرهنگستان سلطنتی زبان و ادبیات هلندی (Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde) و از دسامبر 1930م. تا پایان عمرش عضو عادی این نهاد بود (KANTL[1]). در سال 1940م. هم مدّتی عهده‌دار مدیریت این فرهنگستان شد (Haeseryn، بی‌تا). [1] - Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde

تألیفات متعدّد و گوناگون کارنوی با نگاهی به مجموع آثارش مشخص می‌شود. بیشتر این تألیفات به زبان فرانسوی نوشته شده‌اند (همان). در بخش ذیل به برخی از مهم‌ترینِ این آثار که در حوزۀ ایران‌شناسی قرار می‌گیرند اشاره خواهیم کرد.   شماری از مهم‌ترین آثار آلبرت ژوزف کارنوی:

1. نام مغ‌ها (Le nom des mages)
2. دین اوستا (Religion of the Avesta)
3. سحر و جادو در ایران (La magie dans l'Iran)
4. اساطیر ایرانی (Iranian Mythology)

این اثر در حقیقت بخشی از جلد ششم کتاب اساطیر تمام اقوام (The Mythology of all races) هست که نخستین بار به سال 1917م. در آمریکا به انتشار درآمد. کارنوی در این نوشتۀ خود مفصّل به بررسی اسطوره‌شناسانۀ افسانه‌های ایرانی از خلال کتب و آثار مختلف کهن می‌پردازد و سرگذشت آن‌چه در خلال این افسانه‌ها بر قوم ایرانی از آغاز نخستین انسان تا پادشاهی لهراسب آمده‌است را بیان می‌کند. اثر او نخستین یا حداقل از نخستین آثاری است که با رویکرد اسطوره‌شناسانه به بررسی این افسانه‌ها و قصص می‌پردازد (کارنوی، 1341، 1-4).

5. خدایان شفابخش ایرانی (The Iranian Gods of Healing)
6. خاستگاه‌های پیشاآریایی زمان‌های کامل در زبان فارسی (Pre-Aryan origins of the Persian Perfects)
7. عقیده به «قلمرو خداوند» در ایران (L'idée du "Royaume de Dieu" dans l'Iran)
8. زردشتی‌گری (Zoroastrianism)
9. ویژگی وُهومن (وهمن) و تکامل آن در دین زردشت (The Character of Vohu Manah and its Evolution in Zoroastrianism)
10. قهرمانان باستان ایران و اسطورۀ نخستین مرد (Iran's Primeval Heroes and the Myth of the First Man)
11. مقایسۀ دستور زبان مقدّماتی زبان سانسکریت با زبان‌های هندواروپایی (Grammaire élémentaire de la langue sanscrite comparée avec celle des langues indo-européennes)
12. تاریخ ادیان (با همکاری) (Histoire des religions)
13. دین ایران باستان (The Religion of Ancient Persia)
14. فرهنگ ریشه‌شناسی زبان هندواروپایی نخستین (Dictionnaire étymologique du proto-indo-européen)

برای مطالعۀ بیشتر دربارۀ آثار آلبرت کارنوی به جدولِ (Publicaties in externe catalogi) در سایت زیر رجوع کنید: https://www.odis.be/hercules/toonPers.php?taalcode=nl&id=2357

یکی از نوشته‌های کارنوی که به‌صورت فصلی مشروح در کتابی مستقل آمده و به فارسی ترجمه شده‌است، در ادامه معرّفی خواهد شد.

1. اساطیر ایرانی

ترجمۀ احمد طباطبایی، چاپ نخست در تبریز، نشر اپیکور با همکاری انتشارات فرانکلین، 1341ش.؛ چاپ دوم در تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، 1383ش.

سیّد محمّد قدسی

sdn مردادماه 1401ش.