بارون کلمنت آگوستوس گریگوری دوبُد - Baron Clement Augustus Gregory De Bode
بارون کلمنت آگوستوس گریگوری دوبُد[1] (Baron Clement Augustus Gregory De Bode) ایرانگرد و دیپلمات روسی است که در نیمة ابتدایی قرن ۱۹ م./۱۲ش. بهعنوان جانشین سفیر روسیه در ایران فعّالیت میکرد. عمدة شهرت او بهخاطر نوشتن کتاب ارزشمند سفرنامة لرستان و خوزستان است که اطّلاعات بسیار گرانبهایی دربارة مناطق غربی و جنوبغربی ایران به دست میدهد و تصاویر جالبی نیز در خود دارد. [1] در بعضی از متون، نامِ خانوادگیِ او به صورت دوبود آمده است.
تولد و درگذشت
1887-1806م.
سوابق زندگی و تحصیل
از پیشینۀ تحصیلی و تدریس کلمنت دوبُد اطلاع چندانی در دست نیست. فقط همین اندازه مطلعیم که در کشور انگلستان و در رشتۀ تاریخ باستان مشرق به تحصیل و مطالعه مشغول بوده است. برای او سابقۀ تدریسی ذکر نشده است.
در مورد سوابق زندگیاش نیز باید گفت که حضور در ایران، آغاز علاقۀ او به ایران و ایرانگردی شد. او در سفارت روسیه در ایران پستی سیاسی داشت و در سال1836م./1215ش. برای نظارت بر نبش قبر و تدفین مجدد الکساندر گریبایدوف (Alexander Griboyedov) و دیگر هموطنانش که در سال1829م./1208ش. در جریان اعتراض عدّهای از مردم تهران به قتل رسیده بودند، حضور فعّالی داشت و پس از مدتی در سال1840م./آذر 1219ش. و با نیّتِ گشتوگذار در ایران به سفر در اقصی نقاط آن پرداخت (گروه مؤلّفان و مترجمان، 1388ش.، 127-126). دوبد را اوّلین گردشگر روسی نامیدهاند که از بسیاری از نقاط ایران، بهخصوص منطقۀ غرب و جنوبغربی ایران، را دیده است (پرهون، 1383ش.، 78).
سوابق اجرایی و پژوهشی
دوبد سیاستمدار و مأموری با اهداف سیاسی بود به همین دلیل نمیتوان او را دانشمند یا محقّق به معنای خاص کلمه نامید بلکه پیشینۀ پژوهشیِ او با سفرهایش به گرد ایران گره خورده است. او پس از مسافرت به نواحی مختلف ایران از جمله استانهای قم، اصفهان، شیراز، لرستان، کهگیلویهوبویراحمد و خوزستان و بازدید از مناطق مختلف شهری و روستایی مثل کاشان، ممسنی، بروجرد و دزفول به مطالعه در زمینههایی چون جامعهشناسی و مردمشناسیِ شهر و روستاهای ایران علاقهمند شد و کمی بعدتر مطالعات باستانشناسی خود و تحقیق پیرامون مسیر لشکرکشی اسکندر و تیمور لنگ در داخل خاک ایران را هم پی گرفت (گروه مؤلّفان و مترجمان، 1388ش.، 127). باید این نکته را ذکر کرد که او پیش از سفرش به نواحی لرستان و خوزستان، از مناطقی همچون خراسان، گلستان، کرمانشاه و همدان هم بازدید کرده بود (ویکینور). از جمله تواناییهای او میتوان به تسلّط کامل به زبان فارسی اشاره کرد که باعث شد در سفرهایش بدون مترجم با مردم و صاحبمنصبان ارتباط داشته باشد (پرهون، 1383ش.، 79).
این ایرانگرد روسی در دورۀ سلطنت محمّدشاه قاجار و با گرفتن مکتوبی از شاه با عنوان دیپلمات روسیه سفر مهمش را آغار کرد (لر) و از تهران به قم و اصفهان و کازرون سفر نمود و پس از آن به ناحیۀ موسوم به لرستان بزرگ وارد شد. با طی کردن نواحی چون دوگنبدان و مالمیر، از شوش و دزفول دیدن کرده و سپس به لرستان کوچک پا گذاشت و از کوهدشت به خرم آباد و بروجرد رفت و در مسیر بازگشت، از اراک و قم به پایتخت وارد شد (ویکینور).
از جمله اقدامات ویژۀ او در سفرش علاوهبر کارهای ارزشمندی که به آنها اشاره شد، رونوشتبرداری از سنگنوشتهای متعلّق به دوره سلجوقیان و به خط کوفی در خرمآباد است (آنتروپولوژی) که چون بعداً بر روی آن به فارسی خطوطی نوشته شد و خط کوفی در زیر آن نامفهوم گشت، این رونوشت بسیار ارزشمند است (آریا، 1376ش.، 49).
یکی از معدود حضورهای علمی دوبد، عضویت در انجمن سلطنتی جغرافیایی لندن(Royal Geographical Society of London) بوده است که احتمالاً بعد از آسودگی از امور سیاسی درآن فعّالیت داشته است (همان، 44).
آثار
- ترجمه
- بخارا، امیر و مردمانش.
(Khanykov, N. V. (1845). Bokhara, Its Amir and Its People (Trans. C. A. de Bode). J. Madden.)
این کتاب ترجمۀ انگلیسیِ کتاب نیکلای ولادیمیروویچ خانیکف پیرامون سرزمین بخارا و فرهنگ و سیاستش در 316 صفحه است (گروه مؤلّفان و مترجمان، 1388ش.، 127).- مقاله
- دربارة قبایلِ ایومود و گوکلان ترکمنصحرا.
(de Bode, C. A. (1848). On the Yamud and Goklan Tribes of Turkomania. Journal of the Ethnological Society of London (1848-1856), 1, 60–78. https://doi.org/10.2307/3014078)
این مقاله در نشریۀ انجمن مردمشناسی لندن به چاپ رسیده است و در 19 صفحه پیرامون دو طایفه از قبایل ترکمن استان گلستان و آداب و رسوم و فرهنگشان بحث میکند(de Bode, 1848) .- گزیدههای یادداشت روزانۀ سفر ژانویه ۱۸۴۱م.، در حومة ممسنی و کهگیلویه (بختیاری)، مابین کازرون و بهبهان.
(- (1843). Extracts from A Journal Kept while Travelling in January 1841, through the country of the Mamaseni and Khágilú (Bakhtiyári), situated between Kazerun and Behbehan. Royal Geographical Society of London, 13, 75-85.)
- یادداشتها دربارۀ سفری در ژانویه و فورية ۱۸۴۱م. از بهبهان به شوشتر با توصيف برجستهکاریهای تنگ سولک و گریزی به جادۀ اتابک، جادهای سنگفرششده در کوهستانهای بختیاری.
(- (1843). Notes on A Journey in January and February 1841, from Behbehan to Shushter, with a description of the bas-reliefs at Tengi-Saulek and a digression on the Jáddeki Atábeg, a stone pavement in the Bkhtiyári Mountains. Royal Geographical Society of London.)
مقالة 27صفحهای دربارۀ سفرش است (همان).- دربارۀ تلّی که به تازگی در مجاورت استراباد کشف شده.
(- (1844). On A Recently Opened Tumulary in the Neighbourhood of Asterabad. Archaeologia, 30, 248-255.)
این نوشته نیز مقالهای است که در لندن و در مجلۀ باستانشناسی منتشر گردید(همان).- یادداشتهای سفر مشاور غیرنظامی ک. بٌد.
(- (1854). Putevye pamiatki shtatskogo sovetnika K. Bode. Biblioteka Dlya Chteniya, 1-54.)
نوشتۀ بلندی که در مجلۀ کتابخانۀ خواننده در شهر سنتپترزبورگِ (Saint Petersburg) به انتشار درآمد (همان).
آثار منتشرشده به فارسی
- مینورسکی، و.، ادمونز، س. ج. و دوبد، ب. ک. (1362ش.). دو سفرنامه دربارۀ لرستان (ترجمۀ س. اماناللّهی بهاروند و ل. بختیار). بابک.
منابع
- آریا، م. (1376ش.). لرستان در سفرنامۀ سیاحان. فکر روز.
- دوبد، ب. ک. (1382ش.). سفرنامۀ لرستان و خوزستان اثر بارون دوبد سیّاح روسی (ترجمة ح. پرهون). کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، ششم، 78و77.
- گروه مؤلّفان و مترجمان. (1388ش.). فرهنگ خاورشناسان: زندگینامه و کتابشناسی ایرانشناسان و اسلامشناسان (ج۴). پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- مینورسکی، و.، ادمونز، س. ج. و دوبد، ب. ک. (1362ش.). دو سفرنامه دربارۀ لرستان (ترجمة س. اماناللّهی بهاروند و ل. بختیار). بابک.
- http://wikinoor.ir/سفرنامه_لرستان_و_خوزستان،_محمد_حسین_آریا
- http://loor.ir/سفرنامه-دوبُد-ریشه%E2%80%8Cی-گفتمان-امان/
- de Bode, C. A. (1848). On the Yamud and Goklan Tribes of Turkomania. Journal of the Ethnological Society of London (1848-1856), 1, 60–78. https://doi.org/10.2307/3014078
- (2022, 26 Oct.) In Wikipedia. en.wikipedia.org/wiki/Iomud
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- https://viaf.org/viaf/272937513/
- UK Parliament. (1852, 11 June.). CASE OF THE BARON DE BODE. https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1852/jun/11/case-of-the-baron-de-bode
گردآورنده
سیّد محمّد قدسی
خردادماه 1399ش.
تاریخ آخرین ویرایش
<span>1402-02-08</span>