یرژی بچکا - Jiri Becka
رئیس کتابخانه و پژوهشگر انستیتوی شرقشناسی آکادمی علوم چکسلواکی (Czechoslovak Academy of Sciences) و مترجم بسیاری از سرودهها و نوشتههای عبید زاکانی، جلال الدّین رومی و... از زبانهای فارسی، تاجیکی و افغانی است.
تولد و درگذشت
1915م. – 2004م.
سوابق زندگی و تحصیل
در سال 1945م. از دانشکدۀ حقوق دانشگاه چارلز (Charles University )در شهر پراگ فارغالتحصیل گردید. سپس در دانشکدۀ فلسفه زیر نظر یان ریپکا (Jan Rypka)، فلیکس تاوئر (Felix Tauer) و رودولف روژیچکا (Rudolf Ruzicka) به مطالعه در زبانهای فارسی، عربی، ترکی و تحقیق در تاریخ خاورمیانه پرداخت. بین سالهای 1947م. تا 1952م. مدرّس دانشکدۀ فلسفۀ دانشگاه چارلز بود. در سال 1954م. با ارائۀ پایاننامهای با عنوان مرگ سودخور، اثر صدرالدّین عینی- دورنمای جامعۀ آسیای میانه در پایان سدۀ نوزدهم و آغاز سدۀ بیستم درجۀ دکتری گرفت و در سال 1960م. با ارائۀ رسالهای با عنوان تاریخ ادبیّات تاجیک از سدۀ شانزدهم تا عصر حاضر به أخذ درجۀ علمی نایل آمد (ایرانیکا).
سوابق اجرایی و پژوهشی
از سال 1947م. تا 1952م. معاون دانشکدۀ فلسفی دانشگاه چارلز بود. از سال 1952 م. نخست در سمت ریاست کتابداران وسپس بهعنوان پژوهشگر با انستیتوی شرقشناسی آکادمی علوم چکسلواکی (Oriental Institute of the Czechoslovak Academy of Sciences) همکاری داشت.
پروفسور بچکا در اکثر مجامعی که برای بزرگداشت فرهنگ ایران در نقاط مختلف جهان برگزار میشد شرکت میکرد و سخنرانیهایی بدیع درمورد زبان و ادب ایران ارائه کرد. مهمترین این مجامع عبارتند از مجمع بینالمللی شرقشناسان مسکو در سال 1960م.، مراسم بزرگداشت پانصدمین تولّد عبدالرّحمن جامی در شهر دوشنبه سال 1964م.، مجمع بینالمللی ایرانشناسان در تهران سال 1966م.، مجمع بینالمللی نسخ خطی شهر کابل در سال 1967م.، جشنهای دو هزار و پانصد سالۀ شاهنشاهی تهران در سال 1971م. (دستگردی، 1354، 794). وی در سال 1963م. عضو افتخاری انستیتوی زبانشناسی افغانستان در کابل بود.
بچکا بسیاری از سرودهها و نوشتههای عبید زاکانی، جلالالدّین رومی، صدرالدّین عینی، میرزا تورسونزاده، میرشکر، ژاله، لاهوتی، مأمور، مستون، طرزی، خلیلی، بیتاب، بینوا، صادق هدایت، بزرگ علوی و الغزاده را از زبانهای فارسی، تاجیکی و افغانی ترجمه کرد و در نشریات مختلف چک زبان به چاپ رسانید.
آثار
- تاریخ نوین ادبیّات فارسی (Eine neue Geschichte der Persischen Literatur, OLZ 53, 1958, 197-201.)
- رودکی و ادبیّات تاجیک (Rudaki a Tadzicka Literatura», Novy Orient 31, 1958, 141-142.)
- تاریخ ادبیّات ایران (با همکاری) (Iranische Litera turgeschichte).
- مقالههای تازه دربارة رودکی به قلم دانشمندان تاجیک و روس (New Papers on Rudaki by Tadzhik and Other Soviet Scholars», Ar. Or. 28, 1960, 494-501.)
- ایرانشناسی در چکسلواکی (L’Iranologie Tchecoslovaque, Commemoration Cyrus. Teheran- Liege, 1974, 384-389.)
- ادبیّات پارسی، دری و تاجیک (Litterture en Parsi, en Dari et en Tadjik, L’Asie Centrale des Temples Modernes. Moscou: 1975, 189-202.)
- فرهنگ نویسی اولیه فارسی از سدة یازدهم تا پانزدهم میلادی (بررسی)
- روابط ما با ایران، لیده نوینی، (1949).
- آثار دانشمندان چکسلواکی دربارة ادبیّات فارسی و تاجیکی، شرق سرخ، دوشنبه: 1957م. (به خط تاجیکی)
- 700 سال گلستان سعدی، کلوپ، 1958م.
- دو داستان انتقادی در ادبیّات ایرانی و تاجیک حاجی آقا به قلم صادق هدایت و مرگ سودخور به قلم صدرالدین عینی، مجلّه شرقشناسی، 1970م.
- تاریخچة فعالیتهای ایرانشناسی در چکسلواکی، آیندگان، 1348ش.
- آربری، آرتورجان. مقدّمهای بر ادبیّات فارسی، راهنمای کتاب 13، س 1349ش.، 816-817. (ترجمه)
- مطالعات ایرانشناسی در چکسلواکی. پراگ: مؤسسة شرقشناسی آکادمی علوم جمهوری چک، 1375ش. (1996م.) (گروه مؤلفان، 1382، 158 تا 164)
آثار منتشرشده به فارسی
- صادق هدایت و چکسلواکی به مناسبت هشتاد و پنجمین سال تولد نزیسته اش، نویسنده: یرژی بچکا مترجم: محمود عبادیان
- خداحافظی با اوتاکارکلیما ایرانشناس جهانی چکسلواکی، ناقد: یرژی بچکا مترجم: محمود عبادیان
- جهان ایران شناسی: شجاع الدین شفا و تالیف عظیم او، نویسنده: یرژی بچکا
- پروفسور یان ریپکا ایران شناس چکسلواکی، نویسنده: یرژی بچکا مترجم: محمد وحید دستگردی
منابع
- دستگردی، محمد وحید (1354)، پروفسور یرژی بچکا ایرانشناس چکسلواکی، مجلّۀ ارمغان، ش. 11 و 12، صص. 793 - 795.
- گروه مولّفان (1382)، فرهنگ خاورشناسان، ج. 2 ، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، صص. 158- 164.
منابع به زبان های دیگر
- http://91.98.46.102:8092/explain.aspx?var=2591
- Encyclopædia Iranica
- https://cgie.org.ir/fa/news/127884
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- ایرانشناسی در چکسلواکی L’Iranologie Tchecoslovaque, Commemoration Cyrus. Teheran- Liege, 1974, 384-389
- Noormags
گردآورنده
معصومه موسویان
آذر 1397ش.
تاریخ آخرین ویرایش
<span>1401-02-09</span>