بهرام گور تهمورس آنکلساریا - Behramgore Anklesaria
بهرام گور تهمورس آنکلساریا Behramgore Anklesaria ایرانشناس هندی و متخصص زبان و ادبیّات فارسی است. وی از پارسیان هند و علاقهمند به زبان و ادبیّات فارسی بود که با همکاری صادق هدایت (Sadegh Hedayat) بسیاری از متون زبان پهلوی را به فارسی و انگلیسی برگرداند.
تولد و درگذشت
1873م – 1944م
سوابق زندگی و تحصیل
انکلساریا در 1877م. در توابع گجرات (Gujarat)به دنیا آمد. وی دانشآموخته رشتۀ ستارهشناسی و از جمله نحستین کسانی بود که مدرک کارشناسی ارشد خود را در دورههای تازه تأسیس اوستایی و پهلوی در دانشگاه بمبئی (University of Mumbai) گذراند و حتی به عنوان مُدرس این دورهها مشغول به کار گردید.(Jamasp Asa, 2011, II/1, 96) او دوبار به ایران سفر کرد. در سال 1930م. برای شرکت در سه همایش به تهران آمد و در اکتبر 1935م. نیز در جشن هزاره فردوسی حضور یافت و سخنرانی نمود که در کتاب هزاره فردوسی (Hazara Ferdowsi) به چاپ رسید. از جمله ایرانیانی که زیر نظر انکلساریا زبان پهلوی را فرا گرفت صادق هدایت، نویسنده معاصر را میتوان نام برد. انکلساریا به هدایت پیشنهاد همکاری میدهد تا برخی از متون پهلوی را به خط فارسی درآورند. انکلساریا مشغول گردآوری واژههای فارسی معرب به همراه معادل پهلوی و انگلیسی آنها بود که هدایت حدود 500 لغت تازه به آن افزود. (هدایت، 1396ش، 22) هدایت انکلساریا را شخصی باسواد میدانست که نمونهاش تا سالها در ایران یافت نمیشود. به گفتۀ هدایت، او از انکلساریا چیزهایی آموخته که دانش اروپاییها در حوزۀ زبان و ادبیّات پهلوی با او برابری نخواهد کرد زیرا انکلساریا مقالهها و کتابهای زیادی نوشت که به دلیل کمبود بودجه هنوز نتوانست آنها را چاپ کند. ( هدایت، 1396ش، 22) انکلساریا سالها در بنیاد خاورشناسی کاما (Institute Oriental of Cama)و مدارس زرتشتیان تدریس میکرد.(https://fa.wikipedia.org/wiki/ بهرام_گور_آنکلساریا)
سوابق اجرایی و پژوهشی
از زمان تأسیس انجمن گاتها (Gatha Society)در سال 1902م. انکلساریا یکی از اعضای آن به شمار میرفت و حتّی پس از توقف فعالیتهای انجمن در سال 1931م. با تلاشهای انکلساریا بود که انجمن سرِ پا شد و تا زمان مرگ نیز سرپرستی آن را بر عهده داشت. انکلساریا نخستین فردی بود که برگردانِ واژه به واژۀ گاتها را به زبان انگلیسی انجام داد و پس از آن پیشگفتاری بر آن نوشت. با توجه به مطالعات دانشگاهیاش، توجه زیادی در بهکارگیری گاهشمار فارسی داشت. در همایش خاورشناسی در هند، سرپرست بخش ایران بود و نوشتاری نیز درمورد واژههای ایرانی وارد شده در زبان عربی و واژههای عربی به کار برده شده در زبان سانسکریت ارائه کرد.( https://fa.wikipedia.org/wiki/ بهرام_گور_آنکلساریا)
آثار
انکلساریا دارای تألیفات زیادی است که بیشتر آنها به همّت دختر او و پس از مرگش منتشر شده است.
- ترجمۀ گاتها، وندیداد، زند هومنیَسن، ترجمه و آوانویسی بندهش ایرانی در سال 1914م. از آن جمله است. (آبادانی، 1356ش، 64-55). اما نسخههای چاپی ترجمۀ بندهش بعد از مرگ انکلساریا(1944م.) در آتشسوزی چاپخانه از بین رفت و هر آنچه از آنها در نزد دیگران بود در سال 1956م. منتشر شد. (MacKenzie,1989, IV (5), 547-551)
- D. and B. T. Anklesaria, The Bûndahishn. Being a Facsimile of the TD Manuscript No. 2, Bombay, 1908.
- گزیدههای زادسپرم، از متون زردتشتی.
- ترجمۀ انگلیسی زند و هومن یسن(1919م.) بهترین ترجمهای است که از این کتاب در دسترس است.
- ترجمۀ کارنامه اردشیر بابکان، شکند گمانیک ویچار و دادستان دینی و چند بخش از دینکرد.
- ترجمۀ فارسی ماتیکان گجستک ابالیس.
- نسک پندارهای نیک بر مبنای زند، برگردان و بازنویسی از نسخه بنیادین اوستایی به زبان انگلیسی،1957م.
- داستان حمیتِ آساواهیستان به زبان پهلوی،1962م.
- نهادهها و آئینهای زرتشتی به زبان پهلوی همراه با برگردان به زبان انگلیسی، 1964م.
- داستان آتورفارنبگ و فَرنبگ-سروش به زبان پهلوی، بازنویسی و برگردان، 1969م.
- سرودههای پاک زرتشتـگاتها، ویرایش و برگردان به انگلیسی،1953م.
- ویژهنامه فرهنگنامه پارسی به یاد شمسالعلماء سردار دستوَر هوشنگ جاماسپ، ویرایش و همکاری، سال 1918م.
- ویرایش یادنامههای دکتر سِر ج.ج. مُدی و دینشاه ج. ایران،1918م.
- وندیداد، برگردان به زبان پهلوی، آماده شده برای نهاد خاورشناسی کاما در سال 1931م. به مناسبت صدمین زادروز کالّا R. Calla ، منتشر شده در سال 1949م.
- کتاب نیرنگ پادیاب، به زبان گجراتی، 1939م.
- گاتها، برگردان به زبان گجراتی، منتشر شده از سوی انجمن گاتها،1933م.
آثار به زبان های دیگر
- Pahlavi Vendidâd = Zand-î Jvîṭ-Dêv-Dâṭ.
- Vichitakiha-i Zatsparam, with text and introduction.
- Rivâyat-i Hêmît-î Asavahistân.
- Zand-Ākāsīh : Iranian or Greater Bundahišn.
- Zand-î Vohûman Yasn and two Pahlavi fragments with text, transliteration and translation in English.
- The Holy Gâthâs of Zarathustra.
- Ethics of old Iran.
- The Pahlavi rivāyat of Āturfarnbag and Farnbag-srōs.
- The Pahlavi texts
آثار منتشرشده به فارسی
ترجمۀ زند و هومن یسن و کارنامه اردشیر پاپکان با تصحیح و ترجمه صادق هدایت (1963م.) توسط انتشارات امیرکبیر منتشر شده است.
منابع
- آبادانی، فرهاد. (1356ش.)، «سهم پارسیان در نگهداری فرهنگ ایران»، هنر و مردم، ش 181، 55-64.
- هدایت، صادق. (1396ش.)، رهآورد هند: برگردان هفت متن پهلوی به فارسی، به کوشش خسرو کیانراد، تهران: کتاب کولهپشتی.
منابع به زبان های دیگر
- https://fa.wikipedia.org/wiki/ بهرام_گور_آنکلساریا
- Jamasp Asa, K. M. and Boyce, M. (2011). Anklesaria, Bahramgore Tahmuras, Encyclopedia Iranica, II/1, p. 96, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/anklesaria-bahramgore-tahmurasو accessed on 24 September 2020.
- http://worldcat.org/identities/lccn-n90651772/
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- MacKenzie, Neil (1989). Bundahisn. Iranica Encyclopedia. IV (5): 547-551
- English Wikipedia (2020). Bundahishn. Available at www.en.wikipedia.org.
- Gnosticism, Sethian. (1981). The Rediscovery of Gnosticism. Leiden: E.J. Brill.
گردآورنده
المیرا کریمی