1910م- 1985م

مک‌کان در آگوست 1910م در داکوتای شمالی North Dakota به دنیا آمد. خانواده او در سال 1920 م به برکلی مهاجرت کردند و احتمالا او مدرک کارشناسی خود را از دانشگاه کالیفرنیا University of California  دریافت کرد. سپس به شیکاگو منتقل شد. مدرک کارشناسی ارشد و دکترای خود را در 1941م. در این ایالت گرفت. او در این مدت سفری نیز به ایران داشت. در 1939م. به شیکاگو بازگشت و رساله دکتری خود را با عنوان چینه‌نگاری مقایسه‌ای ایران اولیه که حاصل سفر او به ایران بود نوشت. پرفسور فردریک اولمستد Frederick Law Olmsted یکی از اساتید او بود. در سال‌های بعدی عضو هیأت علمی مؤسسه شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو Oriental Institute of the University of Chicago   شد(علیزاده، 2020، 28). بین سال‌های 1950م. تا 1955م. مک‌کان بر روی تدریس و انتشار نتایج حفاری‌های خود در ایران تمرکز کرد. در سال 1955م. مک‌کان به طور اتفاقی این حوزه را ترک کرد و به مریلند رفت. او در سال 1985م. همانجا درگذشت. (علیزاده، 2020، 29)

مک‌کان یک باستان شناس خبره بود که حفاری‌های باستان‌شناسی را بین سال‌های 1932م. تا 1950م. در ایران و عراق انجام داد. هنگامی که دانشجو بود، در سال 1932م، جیمز هنری بریستد  James Henry Breasted او را به عنوان باستان‌شناس به ایران فرستاد تا به هرسفلد و هانس لانگسدورف  Hans langsdorff در حفاری محوطه ماقبل تاریخ در نزدیکی تخت جمشید کمک کند. مک‌کان از کار کردن با هرسفلد بسیار بهره برد زیرا او یکی از بهترین باستان‌شناسان آن زمان بود. حس عالی مک‌کان به نقوش سفالین نقاشی شده و مهارت در تحلیل عناصر طراحی به خوبی در گزارش عملکرد مشخص است. مک‌کان این مهارت را از ارتباط با هرسفلد به دست آورده است که اولین باستان‌شناسی است که بر اهمیت نشانه‌شناختی طراحی سفال پیش از تاریخ تأکید کرده است. (علیزاده، 2020، 28). در سال 1937م. مک‌کان به تنهایی کاوش‌های تل باکون Bakun بخش الف در استان فارس را انجام داد و کاوش را به محوطه باکون بخش ب که در نزدیکی و قدیمی‌تر از باکون الف است، گسترش داد. (علیزاده، 1383، 14-15). هنگامی که در سال 1948م، مدیر مؤسسۀ شرق‌شناسی شیکاگو تصمیم گرفت کاوش‌ها در نیپور آغاز کند، مک‌کان را به عنوان رهبر این سفر انتخاب کرد. این تیم با شرکت مک کان و ریچارد هاینس  Richard Haines و همکاری دونالد .پ. هانسن Donald P . Hansen این حفاری‌ها را انجام دادند. اولین دوره این حفاری‌ها از نوامبر تا دسامبر 1948م به طول انجامید. (علیزاده، 2020، 29). از جمله مشاهدات مک‌کان در سال 1948م این بود که با بررسی جلگه‌های میان کارون و کوه‌های بختیاری به این نتیجه رسید که که از اهواز تا خلیج فارس آثار پیش از دوره اشکانی وجود ندارد. علاوه براین، پنج تپه تل گسر برای نخستین بار توسط مک‌کان در سال 1948م کاوش شد. (مهران‌پور و دیناروند، 1390). سپس به دلیل رزومه او در باستان‌شناسی در ایران، مدیر مؤسسۀ شرق‌شناسی شیکاگو در سال 1949م مستقیماً او را برای یافتن محوطه چند دوره‌ای برای حفاری از بغداد به ایران فرستاد. سپس در سال 1950م  به همراه یک تیم دیگر برای حفاری مستقیماً از بغداد به ایران سفر کردند. این آخرین سفر مک‌کان به خاورمیانه بود. (علیزاده، 2020، 29). تل قزیر در خوزستان نیز یکی دیگر از مکان‌هایی بود که از سوی مک‌کان حفاری شد. (نگهبان، 1376، 481). عزت‌الله نگهبان یکی از باستان‌شناسان سرشناس و بنیانگذاران مؤسسۀ باستان شناسی تهران زیر نظر دونالد مک‌کان و به راهنمایی او پایان‌نامه ارشد خود را در مؤسسۀ شرق‌شناسی شیکاگو پیش برد.

رساله دکتری مک‌کان در سال 1957م توسط مؤسسه شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو منتشر شد. در واقع این کتاب باستان‌شناسی ابتدایی ایران نیست بلکه مطالعه‌ای  در مورد تقسیم‌بندی مکان‌ها به مراحل و دوره‌ها و رابطه زمانی این مراحل است. (مک‌کان، 1956، Xvi)

هیچ یک از آثار این ایران‌شناس در ایران ترجمه و منتشر نشده است.

المیرا کریمی

آّبان ماه 1399ش.