1858م. - «نامشخص»

ارنست اورسل/ در سال 1858م. در مونس (Mons)، یکی از شهرهای کوچک بلژیک (Belgium)، به دنیا آمد. تحصیلات خود را در رشتۀ حقوق به پایان رساند و در این رشته به مدرک دکتری گرفت. او علاوه بر زبان فرانسه، زبان‌های انگلیسی، ایتالیایی، اسپانیایی و لاتین را هم به خوبی می‌دانست و در سفرهایش با زبان‌های ترکی، روسی و اندکی فارسی نیز آشنا شد (اورسل، 1382ش.، 9؛ ایرانیکا).

ارنست اورسل پیش از سفر به مشرق زمین و تألیف کتاب معروف خود ابتدا سفری به کشور پرتغال (Portugal) داشته است که حاصل آن سفرنامه‌ای با عنوان سیری در سرزمین پرتغال، یادداشت‌های یک جهانگرد است. این سفرنامه در سال 1881م. یعنی یک سال پیش از عزیمت به سوی ایران در بروکسل ‌(Brussels) چاپ شده و سال‌هاست که به کلی نایاب گشته است (اورسل، 1382ش.، 10). او پیش از سفر به مشرق‌زمین، بیشتر کتاب‌های تاریخی و سفرنامه‌های مربوط به ایران و آسیا را  به طور دقیق مورد مطالعه قرار داده بود. از آن جایی که که بلژیک هیچ‌گاه فعالیت استعماری در ایران نداشت؛ اورسل بدون هیج مأموریتی از جانب مسئولان کشور خود و فقط به خاطر تحقیق در مورد به مردم، تاریخ و فرهنگ ایران راهی این سفر شد. او در این سفر فرستادۀ سیاسی، مأمور نظامی و یا مستشار حکومتی نبوده است و حتی همانند ژان شاردن (J. Chardin) یا تاورنیه (J. B. Tavernier) برای تجارت نیز به مشرق‌زمین سفر نکرده بود و هدف او تنها پژوهشگری بود (مشکین‌نژاد و فیروزآبادی، 1382ش.، 225). اورسل در اکتبر سال 1882م. از طریق باکو (Baku) و انزلی وارد ایران شد. دقت نظر و کنجکاوی علمی او در توصیف مناطقی که از نزدیک دیده بود به همراه قدرت درک و تشخیصش دربارۀ ارزش آنچه باید بازگو شود، بر اهمیّت و اعتبار سفرنامه‌اش می‌افزاید. اثر وی یکی از مآخذ ارزنده دربارۀ ایران، به ویژه ایران عصر ناصری است و مورد استناد بسیاری از نویسندگان و جهانگردان در دوره‌های بعد قرار گرفته است. آگاهی‌هایی که نویسنده دربارۀ مردم، آداب و سنن، آثار تاریخی و اوضاع روز مناطق مختلف قفقاز (Caucasus)، گرجستان (Georgia)، ارمنستان (Armenia)، داغستان (Dagestan) و ایران به اطلاع خواننده می‌رساند همه دست اوّل و خواندنی هستند (شهروند، ۱۳۹۵ش.). همانطور که جورج کرزن (George Curzon) در کتاب خود، ایران و قضیّة ایران، بیان کند: «بهترین تعریفی که در باب قصرهای سلطنتی قاجار دیده‌ام، شرح اورسل در کتاب قفقاز و ایران است». (کرزن، 1362ش.، 443؛ اورسل، 1382ش.، 10و 9).

متأسفانه فقط یک اثر از وی باقی مانده است که آن نیز در بخش آثار فارسی آمده است.

زهرا اجلالی

تیرماه 1400ش.