1805م.– 1837م.

روزن در کودکی زبان‌شناسی معاصر و کلاسیک را نزد پدرش و هاینریش آگوست گونتر (Heinrich August Günther) فرا گرفت و پس از مهاجرت خانواده‌اش از هانوفر (Hanover) به شهر دتمولد (Detmold) به دبیرستان رفت و تحصیلات مقدماتی خود را به اتمام رساند (Pelger, 2005). در سال 1822م. قدم به دانشگاه لایپزیگ (Universität Leipzig)  نهاد تا الهیات را فراگیرد اما پس از مدّتی آن را رها کرد و با پیشنهاد پدرش به خواندن حقوق روی آورد. حقوق را هم مانند الهیات نیمه‌کاره رها کرد و برای فراگیری ادبیّات و زبان‌های شرقی در سال 1824م. به برلین مسافرت کرد (فرهنگ خاورشناسان، 1388ش.، 391). مواجهه با چند متن سانسکریت در کتابخانۀ پدری او را مشتاق آموختنِ این زبان کرد و به همین علّت برای یادگیری تخصّصی این زبان به طور خاص و زبان‌شناسی تطبیقی به طور عام، بار سفر به برلین بست. استاد برجستۀ او در این شهر فرانتس بوپ (Franz Bopp)، استاد ادبیّات تطبیقی دانشگاه برلین (Humboldt-Universität zu Berlin) بود که تحت راهنمایی‌های او توانست پس از حدود دو سال درس‌خواندن مدرک عالی خود را با نگارش پایان‌نامه‌ای پیرامون زبان سانسکریت اخذ کند. بعد از این، مطالعات خویش را توسعه بخشید و وسعت اطلاعات خود را به حوزۀ زبان‌هایی چون عربی، فارسی، لاتین، یونانی و... گسترش داد. او مدّت کوتاهی هم در ماه مارس 1828م. به پاریس سفر کرد تا در کتابخانۀ ملی فرانسه (Bibliothèque nationale de France) پیرامون زبان سانسکریت به تحقیق و مطالعه بپردازد (Pelger, 2005). دورۀ تدریس کوتاه روزن با مسافرت به انگلستان آغاز شد (فرهنگ خاورشناسان، 1388ش.، 391). او در سال 1828م. چیزی در حدود دو سال در دانشگاه لندن (University of London) زبان‌های شرقی را تعلیم می‌داد تا اینکه برای تحقیقاتی در حوزۀ زبان سانسکریت از این سمت کناره گرفت (مصاحب، 1381ش.، 1117). مدّتی پس از این استعفا، از سوی دانشگاه آکسفورد (University of Oxford) به او پیشنهاد تدریس شد اما آن را به دلایل مذهبی نپذیرفت. با این وجود در سال 1834م. مجدداً به عنوان استاد زبان سانسکریت در دانشگاه لندن (University of London) به تدریس و تربیت دانشجویان مشغول شد (“Friedrich August Rosen”, 2022). عمر این شرق‌شناس برای ادامۀ راه تحقیق و پژوهش بسیار کوتاه بود و در 32سالگی درشهر لندن بدرود حیات گفت. از دیگر نکات قابل توجه  می‌توان به این نکته اشاره کرد که برادر کوچک‌تر روزن نیز با نام گئورک روزن (Georg Rosen) از شرق‌شناسان و ایران‌شناسان برجستۀ زمان خود بوده است ( مصاحب، 1381ش.، 1117). همچنین شرق‌شناس آلمانی فریدریش روزن (Friedrich Rosen) که بعدها وزیر امور خارجة آلمان نیز شد، برادرزادة فریدریش روزن و پسر گئورک روزن بوده است (“Friedrich August Rosen”, 2022).

روزن عمر خود را به بررسی زبان سانسکریت اختصاص داده بود. او نسخه‌های خطی کتاب کهن کتاب ریگ‌ودا را که از هندوستان آورده شده بود تصحیح کرد که بسیار مورد استقبال پژوهشگران زبان‌های شرقی در زمان خود قرار گرفت؛ زیرا که نخستین و معتبرترین نمونه از زبان سانسکریت باستان به حساب می‌آمد. او ابتدا گزیده‌ای از کتاب اوّل این متن را تصحیح نمود و سپس تمام آن را مورد نظر قرار داد که البته فوت نابهنگامش مانع از چاپ اثر در زمان حضور خود شد (DBpedia, 2022). هر چند عمر کوتاه او مانع فعالیّت و حضور گستردۀ علمی‌اش شد امّا در همین حیات کوتاه، در بعضی از انجمن‌های علمی فعّال بود. ازجمله می‌توان به دبیری او در انجمن سلطنتی آسیایی (Royal Asiatic Society) از سال 1831م. اشاره کرد (همان). همچنین در سال 1832م. به عنوان عضو وابستة فرهنگستان علوم روسیه (Росси́йская акаде́мия нау́к, Rossíiskaya akadémiya naúk)  در شهر سن‌پترزبورگ (Saint Petersburg) انتخاب شد. دو سال پس از آن نیز، در سال 1834م.، عضو فرهنگستان علوم سلطنتی پروس(Königlich-Preußische Akademie der Wissenschaften)  شد (“Friedrich August Rosen”, 2022).

• درآمدی بر مجموعه ریشه‌های زبان سانسکریت

این اثر درواقع همان متن پایان‌نامۀ روزن است که بلافاصله پس از دفاع از آن و دریافت مدرک به انتشار درآمد (گروه مؤلّفان و مترجمان، 1388ش.، 391).

• ریشه‌های زبان سانسکریت: به شرح فردریش روزن

عنوان کتابی که یک سال پس از پایان‌نامۀ روزن به چاپ رسید. نویسنده این اثر را به پیشنهاد یکی از دوستان صمیمی‌اش، ویلهلم فون هومبولت (Wilhelm von Humboldt)، به نگارش درآورد (Pelger, 2005).

• گزیده‌ای از ریگ‌ودا

این کتاب، اوّلین اثر چاپی روزن دربارۀ کتاب باستانیِ ریگ‌ودا بود که بخش‌هایی از آن را دربر می‌گرفت و در روزگار خود تلاش مهّم و قابل توجهی در این راستا شمرده می‌شد.

• ریگ‌ودا-سانیتا: کتاب اوّل؛ سانسکریت و لاتین

شاید مهم‌ترین پژوهش روزن که مرگ مانع از چاپ آن در زمان حیات خودش شد. جلد نخست این اثر که متن کتاب ریگ‌ودا به همراه ترجمه لاتین آن است یک سال بعد از مرگش، توسط ماکس مولر (Max Muller) به انتشار درآمد (مصاحب، 1381ش.، 1117).

• الجبر و المقابله اثر محمد بن موسی

یکی از زمینه‌های فرعی تحقیقات روزن، بررسی نقش ریاضیات در فرهنگ اسلامی بود،‌ به همین سبب او کتاب الجبر و المقابله نوشتۀ محمد بن موسی خوارزمی دانشمند ایرانی قرن دوم و سوم ق. را به زبان انگلیسی ترجمه کرد و به همراه اصلِ عربیِ آن در سال 1831م. به چاپ رساند (نیک‌بین، 1380ش.، 509). ترجمة انگلیسی او از این جهت ارزشمند بود که در نوع خود اوّلین ترجمه از این اثر محسوب می‌شد (DBpedia, 2022). در اصل پیشنهاد ترجمه و مطالعه روی این کتاب را هانری توماس کولبروک (Henry Thomas Colebrooke) شرق‌شناس انگلیسی به روزن داده بود (Pelger, 2005). این کتاب به الکتاب المختصر فی حساب الجبر و المقابله نیز مشهور است.

تاکنون هیچ‌کدام از آثار معدودی که روزن تألیف کرده به فارسی ترجمه نشده‌اند.

سیّد محمّد قدسی

فروردین‌ماه 1400ش.