۲۴ آوریل 1928م. – ۲۷ می 2012 م.

آناهیت پریخانیان در مسکو به دنیا آمد و به مدرسه رفت. سپس در سال ۱۹۴۸م. برای ادامۀ تحصیلات خود به دانشکدۀ تاریخ دانشگاه دولتی لنینگراد (دانشگاه دولتی سن‌پطرزبوگ فعلی) (Saint Petersburg State University, SPBU: Санкт-Петербургский государственный университет/ Leningrad State University: Ленинградский государственный университет) رفت و در سال 1951م. از آنجا فارغ‌التحصیل شد. او در سال 1952م. اولین مقالۀ خود را منتشر کرد و از سال 1953م. تا 1955م. تحصیلات تکمیلی را زیرنظر کامیلا ترور (Kamila Treve) ادامه داد و در سال 1955 م. نامزد دکتری علوم تاریخ گردید (مشکین‌نژاد، 1382ش.: 137). در سال‌های 1945-1948م. در گروه تاریخ دانشگاه دولتی ایروان (Yerevan State University, YSU: Երևանի պետական համալսարան, ԵՊՀ, Yerevani petakan hamalsaran) تحصیل کرد و در آنجا دوره‌های زبان فارسی میانه یا پهلوی را نزد محقق ایرانی-ارمنی روبن آبراهامیان (Rouben Abrahamian) گذراند (Ambartsumian, 2000).

آناهیت پریخانیان از سال 1956م. تا 1959م.کارمند علمی انستیتوی شرق‌شناسی فرهنگستان علوم اتحاد شوروی (روسیة فعلی) (Russian Academy of Sciences, RAS: Росси́йская акаде́мия нау́к, РАН: Rossíyskaya akadémiya naúk) بوده است (مشکین‌نژاد، 1382ش.: 137). او در ابتدا به عنوان محقق مشغول به کار بود سپس در سال 1974م. به عنوان دانشیار ارشد پژوهشی و در سال 1986م. به عنوان دانشمند برجسته در گروه مطالعات خاور نزدیک اشتغال داشت. او همچنین در خواندن پاپیروس‌های متعدد زبان پهلوی از موزۀ دولتی هنرهای زیبای پوشکین (Pushkin State Museum of Fine Arts: Музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкина, ГМИИ) نیز کمک‌های بسیاری انجام داد. پریخانیان که شاگرد دیاکونوف (Diakonoff) بود تحقیقات بنیادی خود را بر روی کتاب چالش برانگیز حقوق ساسانی مادیان هزار دادستان انجام داد.  این اثر که معنای نامش مجموعۀ هزار فتواست؛ کتابی است که مسائل حقوقی را، حتی آن‌هایی را که بالقوه ممکن بوده رخ بدهد، به‌عنوان دستورالعملی برای قضات و حقوق‌دان‌ها گرد آورده است. موضوعات مطرح شده در این کتاب بیشتر مربوط به قوانین مدنی است (حسن‌زاده، ۱۳۹۲ش.).او یک سال بعد در لنینگراد (Leningrad: Ленинградская) از کار خود به‌عنوان پایان‌نامۀ دکتری دفاع کرد. این اثر باعث شد که پریخانیان به عنوان مرجع در حقوق و فقه ساسانی شناخته شود و مورد تحسین پژوهشگران قرار گرفت و او را در مجامع علمی مشهور کرد. حدود 24 سال بعد، نینا گارسویان (Nina Garsoian) نسخة اصلی اثر را ویرایش و به انگلیسی ترجمه کرد. پریخانیان بیشتر به بررسی رویه‌های حقوقی ایران به ویژه نهادهای اجتماعی و اداری دورۀ اشکانیان و ساسانیان پرداخت. او همچنین فصل جامعه و حقوق ایران را برای تاریخ ایران کمبریج (The Cambridge History of Iran) نوشته است (Ambartsumian, 2000). در سال 1995م.، پریخانیان سخنرانی‌ای در مورد حقوق و اموال ساسانی در مرکز مطالعات ایران در دانشگاه کلمبیا (Columbia University) ایراد کرد. او علاوه بر پژوهش‌هایش در بسیاری از جنبه‌های ایران باستان و قرون وسطی، به کتیبه‌های باستانی آسیای صغیر و همچنین به زبان‌های ایرانی میانه و زبان ارمنی نیز علاقه‌مند بود. دامنۀ علایق علمی پریخانیان، تاریخ، زبان‌شناسی، روابط اجتماعی – اقتصادی، فقه و حقوق، ایران باستان و قرون وسطی، کتاب‌نگاری آسیای صغیر، زبان‌های ایران میانه، زبان ارمنی، زبان‌شناسی تطبیقی هند و اروپایی بود (Ibid).

•  - کتاب:
• اهمیت اجتماعی – اقتصادی پرستشگاه‌های آسیای صغیر و ارمنستان از سدۀ چهارم پ.م. تا سدۀ سوم م.
• پرستشگاه‌های آسیای صغیر و ارمنستان.
• قانون‌نامۀ ساسانی (ماتیکان هزار دادستان).
• جامعه و حقوق در ایران عهد پارتی و ساسانی.
• - مقاله:
• پیرامون برده‌داری و زمینداری در ایران عهد پارتیان.
• قیام‌کنندگان ارمنستان قدیم.
• کاهنان و راهبان پرستشگاه‌های آسیای صغیر و ارمنستان.
• کارل هرمانوویچ زالمان.
• نمونه‌ای از عقد ازدواج به خط پهلوی.
• تاریخ ایران باستان (ویرایش).
• گروه‌های آگلایایی (از الاهگان رحمت) در ایران قدیم.
• یادداشت‌هایی دربارۀ واژگان ایرانی و ارمنی.
• نمونه عقد ازدواج در زبان پهلوی با یک ضمیمه.
• دربارۀ برخی اصطلاحات حقوقی در زبان پهلوی.
• امتناع از حضور در دادگاه در آیین دادرسی ایرانی و اصطلاحات ... در زبان پهلوی.

 

هانیه طلوع فکور

خردادماه 1401 ش.